Ürək böhranı (kəskin miokard infarktı)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Ürək Böhranı Nədir? Səbəbləri və İnkişaf Mexanizmi
Ürək böhranı, ürək əzələsinin bir hissəsinin qanla təchizatının kəskin şəkildə azalması və ya tamamilə kəsilməsi nəticəsində yaranan ciddi tibbi vəziyyətdir. Bu vəziyyətin yaranmasında bir neçə əsas patoloji faktor rol oynayır.
Ürək Böhranının Əsas Səbəbləri
Ürək böhranına yol açan amillər damar sağlamlığı ilə birbaşa bağlıdır:
- Ateroskleroz: Koronar arteriyaların daxili divarında yağ, xolesterol və digər maddələrin toplanması ilə yaranan lövhələr damarları daraldaraq qan axınını məhdudlaşdırır.
- Koronar Arteriya Trombozu: Mövcud lövhənin çatlaması və ya yırtılması nəticəsində yaranan qan laxtası (tromb) damarı tamamilə tıxaya bilər.
- Koronar Arteriya Spazmı: Damarların qəfil sıxılması nəticəsində qan axını müvəqqəti və ya tamamilə dayana bilər.
Ürək Böhranı Üçün Risk Faktorları
Ürək sağlamlığını təhlükəyə atan faktorlar həm genetik, həm də həyat tərzi ilə əlaqədardır. Əsas risk faktorları aşağıdakılardır:
- Siqaret çəkmək və tütün məhsullarından istifadə.
- Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya).
- Yüksək xolesterol səviyyələri.
- Diabet (şəkərli diabet) və piylənmə.
- Fiziki hərəkətsizlik və sağlam olmayan pəhriz.
- Yaş faktoru (orta yaşlı və yaşlı şəxslər daha yüksək risk qrupundadır).
- Ailəvi tarixçə (genetik meyillilik).
Ürək Böhranının Simptomları: Hansı Əlamətlərə Diqqət Etməli?
Simptomların erkən tanınması həyat qurtarıcı ola bilər. Ürək böhranı zamanı ən çox rast gəlinən əlamətlər bunlardır:
- Sinə Ağrısı: Sinənin ortasında və ya sol tərəfində hiss edilən sıxıcı, təzyiqedici və ya yanma hissi. Bu ağrı çənəyə, boyuna, çiyinə, qola və ya mədəyə yayıla bilər.
- Nəfəs Darlığı: Sinə ağrısı ilə birlikdə və ya təkbaşına yaranan tənəffüs çətinliyi.
- Digər Simptomlar: Soyuq tərləmə, başgicəllənmə, ürəkbulanma, qusma, kəskin yorğunluq və zəiflik.
Təxirəsalınmaz Müdaxilə və İlk Yardım
Ürək böhranı əlamətləri hiss edildikdə vaxt itirmədən təcili tibbi yardım (112) çağırılmalıdır. Tibbi briqada gələnə qədər aşağıdakı addımlar atıla bilər:
- Nitroqliserin: Əgər həkim tərəfindən əvvəlcədən təyin edilibsə, dil altı qəbul edilməlidir.
- Aspirin: Allergiya və ya tibbi əks-göstəriş yoxdursa, 325 mq aspirin çeynənilməlidir.
Tibbi Müalicə və Diaqnostika Metodları
Xəstəxanada tətbiq olunan diaqnostika və müalicə prosedurları vəziyyətin ağırlığına görə dəyişir:
| Müayinə/Müdaxilə | Məqsədi |
|---|---|
| Elektrokardioqram (EKQ) | Ürək ritmini və elektrik fəaliyyətini yoxlamaq |
| Qan Testləri | Troponin və kreatin kinaz kimi ürək enzimlərini ölçmək |
| PKİ (Angioplastika) | Balon və stent vasitəsilə damarı açmaq |
| Trombolitik Müalicə | Qan laxtasını dərmanla əritmək |
| Baypas Cərrahiyyəsi (KABG) | Tıxanmış damarları cərrahi yolla keçmək |
Müalicədə İstifadə Olunan Dərmanlar
- Antiplateletlər: Aspirin, klopidogrel və ya ticagrelor (laxtalanmanın qarşısını almaq üçün).
- Beta-blokatorlar: Ürəyin iş yükünü azaltmaq və ritmi tənzimləmək üçün.
- ACE İnhibitorları/ARB-lər: Qan təzyiqini tənzimləmək üçün.
- Statinlər: Xolesterol səviyyəsini aşağı salmaq üçün.
Reabilitasiya və Profilaktika: Sağlam Həyata Qayıdış
Müalicədən sonra xəstənin tam sağalması üçün ürək reabilitasiya proqramları vacibdir. Bu proqramlar həyat tərzi dəyişiklikləri, tənzimlənmiş fiziki məşqlər və psixoloji dəstəyi əhatə edir.
Profilaktik tədbirlər:
- Siqareti tərgitmək (ürək sağlamlığı üçün ən vacib addımdır).
- Sağlam qidalanma: Meyvə, tərəvəz və tam taxıllara üstünlük vermək.
- Müntəzəm fiziki aktivlik: Həftədə ən azı 150 dəqiqə aerobik məşq.
- Çəki idarəsi və stressin azaldılması (meditasiya və s.).
Nəticə
Ürək böhranı həyatı təhlükə altına alan ciddi bir vəziyyətdir. Lakin vaxtında müdaxilə və düzgün müalicə ilə xəstələrin çoxu normal həyatına qayıda bilir. Risk faktorlarını minimuma endirmək üçün müntəzəm tibbi müayinələrdən keçmək vacibdir.
