Ürək çatışmazlığı
Ürək Çatışmazlığının Səbəbləri
1. Koronar Arteriya Xəstəliyi (KAX):
Ürəyin qan təchizatını məhdudlaşdıran damar tıxanmaları.
2. Hipertoniya (Yüksək Qan Təzyiqi):
Ürək əzələsinin həddindən artıq iş yükü səbəbindən zamanla zəifləməsi.
3. Miokard İnfarktı (Ürək Böhranı):
Ürəyin müəyyən bir hissəsinin zədələnməsi və iş qabiliyyətinin azalması.
4. Kardiomiopatiya:
Ürək əzələsinin anormal qalınlaşması və ya zəifləməsi.
5. Qapaq Xəstəlikləri:
Ürək qapaqlarının düzgün işləməməsi nəticəsində qan axınının pozulması.
6. Arxaya Qayıdan Qan Axını (Regurgitasiya):
Qapaq xəstəlikləri və ya ürək boşluqlarının genişlənməsi nəticəsində.
7. Anemiya:
Qanın oksigen daşıma qabiliyyətinin azalması və ürəyin daha çox işləməsi.
8. Böyrək Xəstəlikləri:
Böyrəklərin düzgün işləməməsi nəticəsində bədəndə maye yığılması və ürəyin iş yükünün artması.
Ürək Çatışmazlığının Risk Faktorları
Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya)
Koronar arteriya xəstəliyi (KAX)
Diabet
Piylənmə
Siqaret çəkmək
Yüksək xolesterol səviyyələri
Ailəvi tarixçə (genetik meyillilik)
Hərəkətsizlik
Sağlam olmayan pəhriz
Ürək Çatışmazlığının Simptomları
1. Nəfəs Darlığı:
Fiziki fəaliyyət zamanı və ya istirahətdə nəfəs darlığı.
2. Yorğunluq və Zəiflik:
Enerji azlığı və davamlı yorğunluq hissi.
3. Ayaq və Bədəndə Şişlik (Ödem):
Ayaqlarda, topuqlarda və qarında maye yığılması nəticəsində yaranan şişlik.
4. Tez-tez Gecə Sidik Etmə:
Gecələr daha tez-tez sidik ehtiyacı hiss etmək.
5. Çarpıntı:
Ürək döyüntüsünün sürətlənməsi və ya düzensizliyi.
6. Öksürük və Hırıltı:
Ağ ciyərlərdə maye yığılması nəticəsində öksürük və hırıltı.
Diaqnoz
1. Fiziki Müayinə:
Həkim, ürək səslərini dinləyərək və şişliklərə baxaraq ilkin müayinə edər.
2. EKG (Elektrokardioqram):
Ürək ritmini və elektrik fəaliyyətini yoxlamaq üçün.
3. Ekokardioqrafiya:
Ürəyin strukturunu və fəaliyyətini qiymətləndirən ultrasəs testi.
4. Sinə Rentgeni:
Ürəyin və ağ ciyərlərin vəziyyətini qiymətləndirmək üçün.
5. Qan Testləri:
N-terminal pro-B-type natriuretic peptide (NT-proBNP) səviyyəsini ölçmək üçün.
6. Stress Testi:
Ürəyin fiziki fəaliyyət zamanı necə işlədiyini görmək üçün.
Müalicə
1. Dərmanlar:
ACE İnhibitorları və ya ARB-lər: Qan təzyiqini tənzimləmək və ürək iş yükünü azaltmaq üçün.
Beta-blokatorlar: Ürək ritmini tənzimləmək və ürək iş yükünü azaltmaq üçün.
Diuretiklər: Bədəndə yığılmış mayeni azaltmaq üçün.
Aldosteron Antagonistləri: Şişkinliyi azaltmaq və ürək iş yükünü azaltmaq üçün.
Digitalis: Ürək əzələsinin gücünü artırmaq və ritmini tənzimləmək üçün.
2. Yaşam Tərzi Dəyişiklikləri:
Sağlam Qidalanma: Düşük duzlu və az yağlı bir pəhriz.
Fiziki Aktivlik: Həftədə ən azı 150 dəqiqə orta intensivlikli aerobik fəaliyyət.
Siqareti Tərgitmək: Ürək sağlamlığını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır.
Stressin Azaldılması: Stress idarə etmə texnikaları və meditasiya.
Çəki İdarəsi: Sağlam bədən çəkisini qorumaq.
3. Tibbi Müdaxilələr:
İmplante Olunan Kardiyoverter Defibrillator (ICD): Ürək ritmində ciddi pozulmaların qarşısını almaq üçün.
Cardiac Resynchronization Therapy (CRT): Ürək ritmini sinxronlaşdırmaq üçün.
Sol Ventrikül Assist Device (LVAD): Ürəyin pompalama qabiliyyətini dəstəkləmək üçün.
Ürək Nəqli: Ciddi hallarda, ürək nəqli düşünülə bilər.
Profilaktika
1. Sağlam Yaşam Tərzi:
Sağlam qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik və stress idarə etmə texnikaları.
2. Tibbi Nəzarət:
Müntəzəm tibbi yoxlamalar və qan təzyiqi, xolesterol və qan şəkəri səviyyələrini izləmək.
3. Dərmanlar:
Həkimin təyin etdiyi dərmanları düzgün şəkildə istifadə etmək və həkim məsləhətlərinə riayət etmək.
Nəticə
Ürək çatışmazlığı ciddi və həyat təhlükəsi yaradan bir vəziyyətdir, lakin vaxtında müdaxilə və müvafiq müalicə ilə idarə edilə bilər. Xəstələr həyat tərzində dəyişikliklər etməli və müntəzəm olaraq tibbi müayinələrdən keçməlidirlər. Risk faktorlarını azaltmaq və ürək sağlamlığını qorumaq üçün sağlam yaşam tərzini mənimsəmək vacibdir.