Uşaqlarda Kəskin İshal: Səbəblər, Müalicə və Profilaktika

Uşaqlarda Kəskin İshal Nədir?

Kəskin ishal, 14 gündən az davam edən, tez-tez və sulu nəcis ifrazı ilə xarakterizə olunan bir vəziyyətdir. Uşaqlarda bu problemin yaranmasında əsasən viruslar, bakteriyalar və qidalanma faktorları rol oynayır. Əgər ishal 14 gündən uzun sürərsə, bu, xroniki ishal hesab edilir və daha ciddi tibbi araşdırma tələb edir.

Kəskin İshalın Əsas Səbəbləri

Uşaqlarda ishalın yaranma səbəblərini iki əsas qrupda təsnif etmək mümkündür:

İnfeksion Səbəblər (Ən Yayılmış)

• Viruslar: Rotavirus uşaqlarda ishalın ən geniş yayılmış səbəbidir. Norovirus və adenovirus da bağırsaq infeksiyalarına yol açan amillər arasındadır.
• Bakteriyalar: Salmonella, Shigella, E. coli və Campylobacter kimi bakteriyalar, xüsusilə çirkli su və yoluxmuş qidalar vasitəsilə kəskin ishala səbəb olur.
• Parazitlər: Giardia lamblia kimi parazitlər çirklənmiş qida və su ilə orqanizmə daxil ola bilər.

İnfeksiya Olmayan Səbəblər

• Qida Allergiyaları və İntolerans: Südlü məhsullar və gluten kimi qidalara qarşı həssaslıq.
• Düzgün Olmayan Qidalanma: Pis gigiyena qaydaları və həddindən artıq yağlı yeməklərin istehlakı.
• Dərmanlar: Antibiotiklər bağırsaq florasını pozaraq ishala yol aça bilər.
• Stress: Uşaqlarda emosional gərginlik və həyəcan bağırsaq hərəkətlərini sürətləndirə bilər.

Uşaqlarda Kəskin İshalın Əlamətləri

İshal yalnız nəcis ifrazının artması ilə deyil, həm də aşağıdakı simptomlarla müşayiət oluna bilər:

• Tez-tez və sulu nəcis
• Qarın ağrısı və köp
• Qusma və ürəkbulanma
• Ateş (xüsusilə bakterial infeksiyalarda)
• İştahsızlıq, halsızlıq və dəri solğunluğu

Qeyd: Əgər uşaqda qusma və yüksək temperatur eyni anda müşahidə olunursa, ishalın infeksion mənşəli olma ehtimalı olduqca yüksəkdir.

Susuzluğun (Dehidrasiya) Təhlükəli Əlamətləri

İshal zamanı ən böyük risk dehidrasiya, yəni bədənin həddindən artıq su itirməsidir. Aşağıdakı əlamətlər müşahidə edildikdə dərhal həkimə müraciət edilməlidir:

1. Ağlama zamanı göz yaşının olmaması
2. Quru və yapışqan dəri, ağız və dil quruluğu
3. Sidik ifrazının azalması (6 saatdan çox sidiyə getməmək)
4. Halsızlıq, süstlük və gözlərin çökük görünməsi

Uşaqlarda Kəskin İshalın Müalicəsi

Maye və Elektrolit Balansını Qorumaq

• Oral Rehidrasiya Məhlulları (ORS): Ən effektiv üsuldur. Aptekdən alınan ORS tozları su ilə qarışdırılaraq verilməlidir. Ev şəraitində 1 litr suya 6 çay qaşığı şəkər və 1 çay qaşığı duz əlavə edərək hazırlamaq olar.
• Ana Südü: Körpələrdə ana südü ilə qidalanma mütləq davam etdirilməlidir.
• Maye Qəbulu: Bol su, bulyon və duru şorbalar tövsiyə olunur. Qazlı içkilər və meyvə suları ishalı artıra biləcəyi üçün qadağandır.

Qidalanma (BRAT Diyeti)

İshal dövründə bağırsaqları yormayan BRAT diyeti tətbiq edilməlidir:

İcazə verilən digər qidalar: Yulaf sıyığı, qaynadılmış kartof, yağsız toyuq əti, ev yoğurdu və kefir. Qadağan olunanlar: Yağlı/qızardılmış yeməklər, şirin/qazlı içkilər, paxlalılar və çox lifli qidalar.

Dərman Müalicəsi

Dərman istifadəsi yalnız həkim nəzarəti ilə olmalıdır. Probiotiklər və sink əlavələri sağalma müddətini qısalda bilər. Antibiotiklər yalnız bakterial infeksiyalarda effektivdir; virus mənşəli ishallarda faydasızdır. Loperamid (Imodium) kimi ishal əleyhinə dərmanlar və Aspirin uşaqlara həkim məsləhəti olmadan verilməməlidir.

İshalın Qarşısını Almaq Üçün Tövsiyələr

• Əl gigiyenasına ciddi riayət edilməlidir.
• Yalnız təmiz və qaynadılmış su içilməlidir.
• Rotavirus peyvəndi mütləq olunmalıdır.
• Meyvə və tərəvəzlər yaxşıca yuyulmalıdır.
• Lazımsız antibiotik istifadəsindən qaçınılmalıdır.

Həkimə Nə Zaman Müraciət Etməlisiniz?

• İshal 3 gündən çox davam etdikdə
• Qanlı ishal müşahidə olunduqda
• Şiddətli qarın ağrısı və dayanmayan qusma olduqda
• Yüksək temperatur (39°C və yuxarı) yarandıqda
• Ciddi susuzluq əlamətləri baş verdikdə təcili tibbi yardım alınmalıdır.