Yeniyetmələrdə Bədən Dismorfik Bozukluğu
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Bədən Dismorfik Pozuntusu (BDP) Nədir?
Bədən Dismorfik Pozuntusu (BDP), tibbi ədəbiyyatda obsessiv-kompulsiv spektr pozuntusu olaraq təsnif edilən ciddi bir psixoloji vəziyyətdir. Bu pozuntudan əziyyət çəkən yeniyetmələr, öz bədənlərinin müəyyən bir hissəsinə qarşı həddindən artıq həssaslıq nümayiş etdirirlər. Bu vəziyyət çox vaxt güzgüdə təkrarlanan yoxlamalar, fiziki qüsurları gizlətmə cəhdləri və özünə qarşı sərt tənqidi yanaşmalarla xarakterizə olunur.
Yeniyetmələrin Ən Çox Fokuslandığı Sahələr
BDP zamanı diqqət mərkəzində olan fiziki xüsusiyyətlər fərqli ola bilər. Bəzən bu fokuslanma əslində heç olmayan bir qüsur üzərində də cəmləşə bilər. Ən çox narahatlıq doğuran sahələr aşağıdakılardır:
- Üz nahiyəsi: Burun, dəri, sızanaqlar və çənə quruluşu.
- Bədən forması: Ümumi bədən quruluşu və çəki.
- Saçlar: Saç tökülməsi və ya forması.
- Ağız boşluğu: Dişlər və ya diş ətləri.
- Dəri: Dərinin rəngi və teksturası.
Yeniyetmələrdə BDP-nin Yayılma Halları və Sosial Medianın Təsiri
Yeniyetməlik dövrü fiziki dəyişikliklərin və özünü tanıma prosesinin aktiv olduğu bir mərhələ olduğu üçün BDP-yə bu yaş qrupunda tez-tez rast gəlinir. Sosial media, istifadə olunan filtrlər və ideallaşdırılmış bədən standartları bu pozuntunun artmasına birbaşa təsir göstərir. Gender fərqlərinə görə qızlarda daha çox dəri və çəki problemləri, oğlanlarda isə əzələ quruluşu və boy faktoru ön plana çıxır.
Bədən Dismorfik Pozuntusunun Əlamətləri
BDP-nin simptomları həm psixoloji, həm də davranış xüsusiyyətləri ilə özünü büruzə verir. Aşağıdakı cədvəldə bu əlamətlərin təsviri verilmişdir:
| Psixoloji və Davranış Əlamətləri | Açıqlama |
|---|---|
| Güzgüdə tez-tez özünü yoxlama | Xarici görünüşə həddindən artıq fokuslanma |
| Özünü çirkin və ya eybəcər görmək | Həqiqətdən uzaq subyektiv dəyərləndirmə |
| Sosial mühitlərdən çəkinmək | Gəzintidən və şəkil çəkdirməkdən imtina |
| Qüsuru gizlətməyə çalışmaq | Makiyaj, paltar və saçla saatlarla bəzənmək |
| Psixoloji narahatlıq və depressiya | Özünəinamsızlıq və daimi tənqidi düşüncə |
| Təkidlə estetik əməliyyat istəyi | Valideynlərə bu istiqamətdə təzyiq göstərmək |
| Daimi müqayisə aparmaq | Sosial mediada başqaları ilə özünü müqayisə etmək |
Nə Vaxt Narahat Olmalı və Peşəkar Kömək Alınmalı?
Əgər yeniyetmənin davranışları aşağıdakı həddə çatıbsa, mütləq mütəxəssisə müraciət edilməlidir:
- Davranışlar gündəlik həyatı ciddi şəkildə pozmağa başlayıbsa.
- Məktəb fəaliyyətinə və dostlarla münasibətlərə mənfi təsir edirsə.
- Sosial təcrid, yemək pozuntuları və ya depressiv əhval müşahidə olunursa.
- Uşaq tez-tez özünü "içində eybəcər hiss etdiyini" ifadə edirsə.
- Özünə zərər yetirmə fikirləri yaranıbsa.
BDP-nin Yaradan Əsas Səbəblər
Bu pozuntunun inkişafında bir neçə faktorun rolu olduğu qəbul edilir:
- Bioloji faktorlar: Beyindəki serotonin balanssızlığı.
- Genetik meyl: Ailədə OCD (Obsessiv-Kompulsiv Pozuntu) və ya depressiya tarixçəsinin olması.
- Psixoloji travmalar: Zorakılıq, lağ edilmə və ya məktəbdə bullinqə məruz qalma.
- Sosial mühit: Sosial media və reklamların təsiri.
- Şəxsiyyət xüsusiyyətləri: Mükəmməllikçilik və aşağı özünəqiymət.
Müalicə Yolları və Yanaşma Metodları
1. Psixoterapiya
Koqnitiv-davranış terapiyası (CBT) BDP-nin müalicəsində ən təsirli yanaşma hesab olunur. Bu terapiya yalançı inancları dəyişdirməyə, güzgü ilə bağlı davranışları tənzimləməyə və özünü qəbul etmə bacarığını artırmağa kömək edir.
2. Ailə Terapiyası
Valideynlərin dəstəyi müalicə müddətində həlledici rol oynayır. Valideynlər uşağın hisslərini kiçiltməməli və onları məsxərəyə qoymamalıdırlar.
3. Dərman Müalicəsi
Orta və ağır hallarda, yalnız psixiatr təyini ilə SSRİ qrupu antidepresanlar (məsələn, fluoksetin) istifadə edilə bilər.
4. Sosial Dəstək və Məşğuliyyət
İdman, musiqi və sənət fəaliyyətləri yeniyetmənin diqqətini bədənindən uzaqlaşdırmağa kömək edir. Eyni zamanda, sosial mediaya məhdudiyyət qoyulmalı və real bədən tipləri haqqında maarifləndirmə aparılmalıdır.
Nəticə
Yeniyetmələrdə bədən dismorfik pozuntu sadəcə bir "özünü bəyənməmək" halı deyil, ciddi bir psixoloji pozuntudur. Müalicə olunmadığı təqdirdə özünə zərər, sosial təcrid və ağır depressiyaya səbəb ola bilər. Erkən müdaxilə və dəstəkçi bir yanaşma ilə bu vəziyyəti uğurla idarə etmək mümkündür.
