Yeniyetmələrdə Bədən Dismorfik Bozukluğu
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Bədən Dismorfik Pozuntusu (BDP) Nədir?
Bədən Dismorfik Pozuntusu (BDP), fərdin öz xarici görünüşündəki xəyali və ya çox kiçik bir qüsurla həddindən artıq məşğul olması ilə xarakterizə olunan, obsessiv-kompulsiv spektr pozuntusu kateqoriyasına aid ciddi bir psixoloji vəziyyətdir. Xüsusilə yeniyetməlik dövründə özünü büruzə verən bu pozuntu, gənclərin öz bədənlərini sərt şəkildə tənqid etmələri, güzgüdə davamlı yoxlamalar aparmaları və qüsurlarını gizlətməyə çalışmaları ilə müşahidə olunur.
Yeniyetmələr Ən Çox Hansı Nahiyələrə Fokuslanır?
BDP-dən əziyyət çəkən yeniyetmələr çox vaxt əslində mövcud olmayan və ya başqaları tərəfindən fərq edilməyən "qüsurlar" üzərində cəmləşirlər. Ən çox diqqət yetirilən sahələr bunlardır:
- Üz nahiyəsi: Burun forması, dəri vəziyyəti, sızanaqlar və çənə quruluşu.
- Bədən forması: Ümumi bədən çəkisi və bədən xətləri.
- Saçlar: Saç tökülməsi və ya saçın forması.
- Ağız və dişlər: Dişlərin düzülüşü və ya diş ətlərinin görünüşü.
- Dəri: Dərinin rəng tonu və teksturası.
Yeniyetmələrdə BDP-nin Yayılma Səbəbləri
Yeniyetməlik dövrü fiziki dəyişikliklərin intensiv olduğu və özünü qəbul etmə prosesinin formalaşdığı həssas bir mərhələdir. Bu səbəbdən Bədən Dismorfik Pozuntusu bu yaş qrupunda daha tez-tez rast gəlinir. Sosial media, istifadə olunan filtrlər və cəmiyyət tərəfindən diktə edilən ideallaşdırılmış bədən standartları bu pozuntunun artmasına birbaşa təsir göstərir.
Cinsiyyətlər arası fokus fərqləri də nəzərə çarpacaq dərəcədədir. Qızlarda daha çox dəri problemləri və çəki narahatlıqları ön plana çıxdığı halda, oğlanlarda əzələ quruluşu və boy uzunluğu əsas narahatlıq mənbəyinə çevrilir.
BDP-nin Psixoloji və Davranış Əlamətləri
Bədən dismorfik pozuntusunun müəyyən edilməsi üçün aşağıdakı simptomların izlənilməsi vacibdir:
| Əlamətlər | Açıqlama |
|---|---|
| Güzgüdə tez-tez yoxlama | Xarici görünüşə həddindən artıq fokuslanma. |
| Təhrif olunmuş qavrayış | Özünü həqiqətdən uzaq şəkildə çirkin və ya eybəcər görmək. |
| Sosial izolyasiya | Gəzintidən və şəkil çəkdirməkdən imtina etmək. |
| Gizlətmə cəhdləri | Makiyaj, paltar və ya saçla qüsuru örtmək üçün saatlarla vaxt sərf etmək. |
| Psixoloji gərginlik | Depressiya, özünəinamsızlıq və daimi tənqidi düşüncə. |
| Estetik müdaxilə istəyi | Valideynlərə təkidlə estetik əməliyyat təzyiqi göstərmək. |
| Müqayisə vərdişi | Özünü sosial mediadakı şəxslərlə daimi müqayisə etmək. |
Nə Vaxt Peşəkar Kömək Alınmalıdır?
Əgər yeniyetmənin davranışları aşağıdakı səviyyəyə çatıbsa, mütləq mütəxəssisə müraciət edilməlidir:
- Davranışlar gündəlik həyat fəaliyyətini pozmağa başlayıbsa.
- Məktəb müvəffəqiyyətinə və dostluq münasibətlərinə mənfi təsir edirsə.
- Sosial təcrid, yemək pozuntuları və ya depressiv əhval müşahidə olunursa.
- Uşaq özünü mütəmadi olaraq "eybəcər" hiss etdiyini ifadə edirsə.
- Özünə zərər yetirmə düşüncələri yaranıbsa.
Bədən Dismorfik Pozuntusunun Səbəbləri
Bu pozuntunun yaranmasında bir neçə faktorun kompleksi rol oynayır:
- Bioloji faktorlar: Beyindəki serotonin balanssızlığı.
- Genetik meyl: Ailə üzvlərində OCD (OKP) və ya depressiya tarixçəsinin olması.
- Psixoloji travmalar: Məktəbdə zorakılıq (bullinq), lağ edilmə və ya fiziki zorakılıq.
- Sosial təsirlər: Sosial media platformaları və reklamların yaratdığı süni gözəllik standartları.
- Şəxsiyyət xüsusiyyətləri: Mükəmməllikçilik və aşağı özünə hörmət.
Müalicə Yolları və Yanaşma Metodları
1. Psixoterapiya: Ən təsirli yanaşma Koqnitiv-Davranış Terapiyasıdır (CBT). Bu terapiya vasitəsilə yalançı inanclar dəyişdirilir, güzgü ilə davranış tənzimlənir və özünü qəbul etmə bacarığı artırılır.
2. Ailə Terapiyası: Valideynlərin dəstəyi həlledicidir. Valideynlər uşağın hisslərini kiçiltməməli və əsla məsxərəyə qoymamalıdırlar.
3. Dərman Müalicəsi: Orta və ağır hallarda, yalnız psixiatr təyini ilə SSRİ qrupu antidepresanlar (məsələn, fluoksetin) istifadə edilə bilər.
4. Sosial Dəstək: İdman, musiqi və sənət fəaliyyətləri diqqəti bədən qüsurlarından yayındırmağa kömək edir. Eyni zamanda, sosial media istifadəsinə məhdudiyyət qoyulmalı və real bədən tipləri haqqında maarifləndirmə aparılmalıdır.
Nəticə
Yeniyetmələrdə bədən dismorfik pozuntusu sadəcə bir "özünü bəyənməmək" halı deyil, ciddi bir psixoloji pozuntudur. Müalicə edilmədikdə sosial təcrid və ağır depressiyaya yol aça bilər. Lakin erkən müdaxilə və düzgün dəstək ilə bu vəziyyəti uğurla idarə etmək və gəncin həyat keyfiyyətini bərpa etmək mümkündür.
