Yırtıq nədir?
Yırtıqların növləri
Qasıq yırtığı (inguinal herniya):
Ən yayılmış yırtıq növüdür.
Qasıq bölgəsində yaranır və kişilərdə qadınlara nisbətən daha çox rast gəlinir.
Fermoral yırtıq:
Qasıq yırtığına bənzəyir, lakin daha aşağıda, budun yuxarı hissəsində yaranır.
Daha çox qadınlarda müşahidə edilir.
Göbək yırtığı (umblikal herniya):
Göbək bölgəsində yaranır.
Körpələrdə və piylənməsi olan yetkinlərdə rast gəlinir.
Kəsik yırtığı (insisional herniya):
Əvvəlki cərrahi müdaxilə yerində yaranır.
Əzələ toxumasının zəifləməsi nəticəsində yaranır.
Hiatal yırtıq:
Mədə və yemək borusu arasındakı diafraqma sahəsində yaranır.
Adətən reflüks və mədə problemləri ilə əlaqədardır.
Epigastrik yırtıq:
Qarın divarının yuxarı hissəsində meydana gəlir.
Spigelian yırtıq:
Qarın əzələlərinin yan tərəflərində inkişaf edir.
Yırtığın simptomları
1. Ümumi simptomlar:
Şişlik: Əksər yırtıqlarda şişkinlik və ya yumşaq bir qabarıqlıq hiss edilir.
Ağrı: Şişlik bölgəsində ağrı, xüsusilə fiziki fəaliyyətdən sonra.
Narahatlıq: Ağırlıq qaldırarkən, öskürərkən və ya zorlanarkən artan narahatlıq.
Həssaslıq: Şiş bölgəsinə toxunarkən ağrı və ya həssaslıq.
Həzm problemləri: Qarında qaz və ya şişkinlik.
2. Xüsusi simptomlar:
Qasıq yırtığı: Qasıq bölgəsində şişkinlik və ya ağrı.
Hiatal yırtıq: Mədə yanması (reflüks), udqunma çətinliyi, sinə ağrısı.
Göbək yırtığı: Göbək bölgəsində yumru şişlik, xüsusilə körpələrdə ağlama zamanı görünən.
3. Təhlükəli əlamətlər (boğulmuş yırtıq):
Şiddətli ağrı.
Şiş bölgəsinin sərt və rənginin tündləşməsi.
Qusma və ya ürəkbulanma.
Qızdırma.
Həzm yolu tıxanması əlamətləri (qaz və ya nəcis ifrazının dayanması).
Yırtığın səbəbləri
Zəifləmiş əzələ və toxumalar:
Anadangəlmə zəiflik (doğuşdan gələn).
Zamanla yaşlanma və ya travma nəticəsində yaranan zəiflik.
Təzyiq artırıcı hallar:
Ağır fiziki iş.
Çox öskürmək və ya asqırmaq.
Kroniki qəbizlik və ya gərginlik.
Hamiləlik və ya piylənmə.
Müalicə üsulları
1. Dərman və qoruyucu tədbirlər (konservativ müalicə):
Kiçik və ya simptom verməyən yırtıqlarda:
Fizioterapiya və məşqlər.
Dəstəkləyici yırtıq bantları.
Mədə yanması və reflüks üçün:
Hiatal yırtıqda antiasid dərmanlar, proton pompası inhibitorları.
2. Cərrahi müdaxilə:
Cərrahiyyə, yırtıqların ən təsirli müalicəsidir və bəzi hallarda məcburidir.
a. Açıq cərrahiyyə:
Yırtıq bölgəsinə kəsik atılır, orqan düzəldilir və zədələnmiş toxuma gücləndirilir.
Daha böyük yırtıqlarda istifadə edilir.
b. Laparoskopik cərrahiyyə:
Kiçik kəsiklərdən kamera və alətlər daxil edilərək həyata keçirilir.
Daha az ağrı və qısa bərpa müddəti ilə müşayiət olunur.
Piylənmə və ya çox yırtıq hallarında üstünlük verilir.
c. Təcili cərrahiyyə (boğulmuş yırtıq):
Əgər yırtıq boğulmuş və ya qan axını pozulmuşdursa, təcili müdaxilə tələb olunur.
3. Postoperativ müalicə və bərpa:
Fiziki fəaliyyətdən uzaq durmaq (həkimin təyin etdiyi müddət ərzində).
Ağırlıq qaldırmamaq.
Sağlam qidalanma ilə çəki idarəsi.
Profilaktika
Sağlam çəki saxlamaq:
Piylənmə yırtıq riskini artırır.
Fiziki aktivlik: Qarın əzələlərini gücləndirən məşqlər edin.
Düzgün ağırlıq qaldırma: Ağır əşyaları qaldırarkən düzgün texnikadan istifadə edin.
Öskürəyi və qəbizliyi idarə edin:
Öskürək zamanı həkimlə məsləhətləşərək müalicə olun.
Liflə zəngin qidalanaraq qəbizliyin qarşısını alın.
Nəticə
Yırtıqlar erkən diaqnoz və müalicə ilə idarə oluna bilər. Əgər davamlı ağrı, şişkinlik və ya digər ciddi simptomlar müşahidə edirsinizsə, vaxt itirmədən həkimə müraciət edin. Cərrahiyyə çox vaxt yırtığın tam müalicəsini təmin edir və təkrarlanmanın qarşısını alır.