Yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyaları
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Yuxarı Tənəffüs Yollarının İnfeksiyaları (YTYİ) Nədir?
Yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyaları (YTYİ), tənəffüs sisteminin burun, boğaz, sinus və səs telləri kimi müxtəlif sahələrini əhatə edən geniş yayılmış xəstəliklər qrupudur. Bu infeksiyalar əsasən viral və ya bakterial mənşəli olub, fərqli klinik mənzərələrlə özünü büruzə verir. YTYİ-lərin bir neçə əsas növü vardır ki, bunların hər biri fərqli yanaşma və müalicə metodları tələb edir.
Yuxarı Tənəffüs Yollarının İnfeksiyalarının Əsas Növləri
1. Ümumi Soyuqdəymə (Rinit)
Soyuqdəymə, yuxarı tənəffüs yollarının ən çox rast gəlinən viral infeksiyasıdır və burun selikli qişasının iltihabına səbəb olur. Adətən zərərsiz keçsə də, xəstənin həyat keyfiyyətinə təsir edən narahatlıqlar yaradır.
- Səbəbi: Əsasən rinoviruslar, koronaviruslar və adenoviruslar tərəfindən törədilir.
- Simptomlar: Burun axıntısı və tıxanması, boğaz ağrısı, hapşırma, yüngül qızdırma, baş ağrısı və yorğunluq.
- Müalicə: Xüsusi bir müalicəsi yoxdur; simptomlar 7-10 günə keçir. Müalicə burun spreyləri və ağrıkəsicilər kimi simptomatik vasitələrlə aparılır.
2. Sinusit
Sinusit, burun boşluğu ilə əlaqəli olan sinusların selikli qişasının iltihabıdır. Bu vəziyyət sinusların tıxanmasına və ya infeksiyasına yol açır.
- Səbəbi: Adətən soyuqdəymə və ya allergik rinit nəticəsində inkişaf edir; həm viral, həm də bakterial ola bilər.
- Simptomlar: Üz ağrısı, sinus bölgələrində təzyiq, yaşıl və ya sarı rəngli burun axıntısı, boğazdan aşağı axan selik və iyləmə qabiliyyətinin itməsi.
- Müalicə: Viral hallarda dekonjestantlar, bakterial hallarda isə antibiotiklər təyin edilir.
3. Faringit (Boğaz İltihabı)
Faringit, boğazın (farenksin) iltihabıdır. Viral faringit daha çox rast gəlinsə də, bakterial mənşəli olanlar, xüsusilə streptokok infeksiyası ciddi fəsadlar yarada bilər.
- Səbəbi: Əksər hallarda adenovirus və rinoviruslar səbəb olur; bakterial növünə isə streptokok bakteriyaları yol açır.
- Simptomlar: Udqunarkən artan boğaz ağrısı, qızdırma, şişmiş limfa düyünləri və boğazda qızartı.
- Müalicə: Viral növlərdə boğaz spreyləri kifayətdir; streptokok infeksiyasında mütləq antibiotik istifadə olunmalıdır.
4. Laringit
Laringit, səs tellərinin (larinksin) iltihabıdır və səsin dəyişməsinə və ya tamamilə itməsinə səbəb olur.
- Səbəbi: Viral infeksiyalar və ya səs tellərinin həddən artıq istifadəsi (qıcıqlanması).
- Simptomlar: Səsin boğulması, boğazda quruluq, yüngül öskürək və bəzən qızdırma.
- Müalicə: Səsin dincəldilməsi, boğazın nəmləndirilməsi və isti içkilər faydalıdır.
5. Tonzillit (Bademcik İltihabı)
Tonzillit, bademciklərin (tonsillaların) iltihabıdır. Həm viruslar, həm də bakteriyalar (əsasən streptokok) tərəfindən törədilə bilər.
- Simptomlar: Şiddətli boğaz ağrısı, yutma çətinliyi, yüksək qızdırma və tonsillalar üzərində ağ və ya sarı ləkələr.
- Müalicə: Bakterial hallarda antibiotik, ağır və təkrarlanan hallarda isə tonsillektomiya (cərrahi əməliyyat) tələb oluna bilər.
YTYİ-lərin Yayılma Yolları
Yuxarı tənəffüs yolları infeksiyaları əsasən hava-damcı yolu ilə yayılır. Öskürmə, hapşırma və ya danışıq zamanı havaya yayılan mikroblar yoluxmanın əsas mənbəyidir. Bundan əlavə, kontaminasiya olmuş səthlərə toxunduqdan sonra əllərin gözə, buruna və ya ağıza vurulması infeksiyanın yayılmasına şərait yaradır.
Yuxarı Tənəffüs Yolu İnfeksiyalarının Diaqnozu
Diaqnoz adətən xəstənin tibbi tarixi və fiziki müayinəsi əsasında qoyulur. Lakin bəzi hallarda dəqiq diaqnoz üçün aşağıdakı testlər aparıla bilər:
- Boğaz mədəniyyəti və ya sürüntü: Streptokok infeksiyasını müəyyən etmək üçün laborator analiz.
- Qan testləri: İnfeksiyanın növünü (viral və ya bakterial) dəqiqləşdirmək üçün.
- Sinusların görüntülənməsi: Şiddətli sinusit şübhəsi olduqda rentgen və ya KT (kompüter tomoqrafiyası).
Yuxarı Tənəffüs Yolu İnfeksiyalarının Müalicəsi
Müalicə yanaşması infeksiyanın səbəbinə görə dəyişir. Aşağıdakı cədvəldə ümumi müalicə metodları xülasə edilmişdir:
| Müalicə Növü | Tətbiq Olunan Metodlar |
|---|---|
| Viral İnfeksiyalar | Simptomatik müalicə, bol maye, istirahət, isti içkilər. |
| Bakterial İnfeksiyalar | Həkim tərəfindən təyin olunan tam kurs antibiotik müalicəsi. |
| Dərman Vasitələri | Dekonjestantlar, ağrıkəsicilər (ibuprofen, asetaminofen), antitussivlər. |
| Ev Şəraitində Qulluq | Duzlu su ilə qarqara, hava nəmləndiricilərinin istifadəsi. |
İnfeksiyaların Qarşısının Alınması
YTYİ-lərdən qorunmaq üçün şəxsi gigiyena qaydalarına riayət etmək mütləqdir. Əlləri tez-tez yumaq, infeksiyalı insanlarla məsafə saxlamaq və qapalı məkanlarda maska istifadəsi yoluxma riskini minimuma endirir. Həmçinin, qrip mövsümündə mütəmadi peyvəndlənmə profilaktik baxımdan böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Nəticə
Yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyaları çox yayılmış xəstəliklər olsa da, erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə fəsadsız sağalır. Profilaktik tədbirlərə və şəxsi gigiyenaya diqqət yetirmək, bu infeksiyaların cəmiyyətdə yayılmasının qarşısını almaqda ən təsirli yoldur.
