Allergik rinit

Allergik Rinit Nədir və Niyə Yaranır?

Allergik rinit, immun sisteminin normal şəraitdə zərərsiz hesab edilən maddələrə qarşı həddindən artıq reaksiya verməsi nəticəsində yaranan xroniki bir vəziyyətdir. Bu reaksiya burun mukozasının iltihablanmasına və müxtəlif narahatlıqlara yol açır. Xəstəliyin effektiv idarə olunması üçün ilk növbədə onu tətikləyən amilləri düzgün müəyyənləşdirmək vacibdir.

Allergik Rinitin Əsas Səbəbləri

Bu xəstəliyin yaranmasında rol oynayan əsas allergenlər aşağıdakılardır:

• Polen: Otlar, ağaclar və müxtəlif çiçəklərin yaydığı tozcuqlar.
• Toz Gənələri: Ev tozunda məskunlaşan mikroskopik canlı orqanizmlər.
• Heyvan Tükü və Qırıntıları: Ev heyvanlarının dərisi, tükləri və ya tüklərində mövcud olan spesifik zülallar.
• Kif və Göbələklər: Xüsusilə rütubətli mühitlərdə sürətlə inkişaf edən göbələk növləri.
• Bəzi Qida Maddələri: Nadir hallarda olsa da, müəyyən qidalar burun simptomlarını tətikləyə bilər.

Allergik Rinitin Simptomları Nələrdir?

Allergik rinit simptomları adətən allergenlərlə təmas baş verdikdən qısa müddət sonra özünü büruzə verir. Bu əlamətlər xəstənin gündəlik həyat fəaliyyətinə və yuxu rejiminə mənfi təsir göstərə bilər. Ən çox rast gəlinən simptomlar bunlardır:

1. Burun Axması və Tıxanıqlıq: Şəffaf və bol miqdarda burun axıntısı ilə müşayiət olunan nəfəsalma çətinliyi.
2. Burun Qaşıntısı: Burun daxilində dözülməz qaşıntı və ya yanma hissi.
3. Hapşırma: Ardıcıl və tez-tez təkrarlanan asqırma tutmaları.
4. Göz Simptomları: Gözlərdə qızartı, yaşarma və şiddətli qaşıntı.
5. Boğaz və Ağız Qaşıntısı: Boğaz nahiyəsində və ağız boşluğunda yaranan narahatlıq.
6. Yorğunluq: Davamlı burun tıxanıqlığına bağlı yuxu problemləri nəticəsində yaranan halsızlıq.

Diaqnoz Qoyulma Prosesi

Allergik rinitin diaqnozu mütəxəssis həkim tərəfindən klinik simptomların və xəstənin tibbi tarixinin ətraflı təhlili əsasında qoyulur. Dəqiq diaqnoz üçün aşağıdakı müayinə üsullarından istifadə edilir:

• Fiziki Müayinə: Burun, göz və boğaz nahiyələrinin vizual olaraq yoxlanılması.
• Allergiya Testləri: Allergenləri dəqiq müəyyən etmək üçün tətbiq olunan dəri prick testləri və ya qan analizləri.
• Rinoskopiya: Burun mukozasının vəziyyətini daha yaxından görmək üçün xüsusi cihazla aparılan müayinə.

Allergik Rinitin Müalicə Üsulları

Müalicə prosesi əsasən simptomların idarə olunmasına və allergenlərlə təmasın minimuma endirilməsinə yönəlmişdir. Müalicədə həm medikamentoz üsullar, həm də həyat tərzi dəyişiklikləri mühüm rol oynayır.

Allergiya ilə Mübarizə Dərmanları

İmmunoterapiya (Allergiya Peyvəndləri)

Dərman müalicəsi kifayət etmədikdə, bədənin allergenlərə qarşı dözümlülüyünü artırmaq üçün immunoterapiya tətbiq oluna bilər. Bu üsul iki formada həyata keçirilir: Subkutan İmmunoterapiya (SCIT) (dəri altına inyeksiya) və Sublingual İmmunoterapiya (SLIT) (dil altına yerləşdirilən maddələr).

Allergenlərdən Qaçınma və Evdə Alınacaq Tədbirlər

Simptomların şiddətlənməsinin qarşısını almaq üçün fərdi ehtiyat tədbirlərinin görülməsi vacibdir. Hava təmizləyicilər (HEPA filtrli) istifadə etmək və evdə rütubət səviyyəsini dehumidifikatorlar vasitəsilə idarə etmək effektiv üsullardır.

• Polen Mövsümü: Tozcuqların sıx olduğu dövrlərdə pəncərələri bağlı saxlamaq və açıq havada az vaxt keçirmək.
• Toz Gənələri: Yataq dəstlərini yüksək temperaturda yumaq və toz əleyhinə xüsusi örtüklərdən istifadə etmək.
• Heyvan Tükləri: Ev heyvanlarını yataq otağından uzaq tutmaq və mütəmadi təmizlik işləri aparmaq.
• Kiflə Mübarizə: Evdəki rütubəti azaltmaq və kif yaranan sahələri dərhal təmizləmək.

Allergik rinit həyat keyfiyyətinə təsir etsə də, düzgün müalicə planı ilə bu vəziyyəti idarə etmək mümkündür. Simptomlarla qarşılaşdıqda mütləq bir allergoloqa və ya həkimə müraciət edilməlidir.