Ana Bətnində Qanköçürmə (Intrauterin Fetal Transfuziya)
Niyə edilir?
Əsas səbəblər:
Rh Uyğunsuzluğu (Alloimmunizasiya):
Ana Rh- mənfi, döl Rh+ olduğu hallarda ananın immun sistemi dölün eritrositlərinə (qırmızı qan hüceyrələrinə) qarşı antikorlar istehsal edir.
Bu antikorlar dölün qırmızı qan hüceyrələrini parçalayır və dölün ağır dərəcədə anemiyasına və hidrops fetalis (döldə ağır ödem və orqan çatışmazlığı) vəziyyətinə səbəb ola bilər.
Parvovirus B19 infeksiyası:
Ananın hamiləlik zamanı bu virusa yoluxması dölün eritrositlərinin azalmasına və anemiyaya səbəb ola bilər.
Dölün qan azlığına səbəb olan genetik və hematoloji xəstəliklər:
Alfa-talassemiya major
Herediter sferositoz və ya digər eritrosit pozğunluqları
İkizdən-ikizə transfuziya sindromu (TTTS):
Eyni xorionlu (monoxorial) əkiz hamiləliklərdə qan axınının balanssız paylanması nəticəsində bir döl anemik olur.
Necə edilir?
Intrauterin qanköçürmə mütəxəssis tərəfindən xüsusi ultrason nəzarətində həyata keçirilir və steril, invaziv bir prosedurdur.
Addım-addım izah:
Ultrasəs diaqnostikası:
İlk öncə dölün anemiyasını və vəziyyətin ağırlığını qiymətləndirmək üçün ultrasonla MCA (orta serebral arter) doppler ölçülür. MCA sürətinin artması anemiyanı göstərir.
Prosedurun planlaşdırılması:
Əgər anemiyanın ağır dərəcədə olduğu təsdiqlənərsə (hematokrit çox aşağıdırsa), qanköçürmə qərarı verilir.
Donordan alınmış Rh uyğun və filtrasiya olunmuş eritrositlər hazırlanır.
İnvaziv müdaxilə:
Prosedur adətən 20-ci hamiləlik həftəsindən sonra həyata keçirilir.
İncə bir iynə ana qarın divarından keçərək dölün göbək ciyəsinə (umbilikal venaya) və ya bəzən qarın boşluğuna (intraperitoneal) yeridilir.
Göbək ciyəsi vasitəsilə dölün qanına donor qanı ehtiyatla köçürülür.
Nəzarət:
Prosedur zamanı dölün ürək döyüntüsü, qan axını və vəziyyəti daimi izlənir.
Qanköçürmə miqdarı dölün çəkisinə və hematokrit səviyyəsinə əsaslanaraq tənzimlənir.
Qan tələbləri:
İstifadə edilən qan adətən O Rh-mənfi, leukositlərdən təmizlənmiş və CMV (sitosomeqalovirus) mənfi donor qanıdır.
Nə qədər qanköçürmə aparılır?
Bəzi hallarda hamiləlik boyu bir neçə dəfə qanköçürmə tələb oluna bilər (hər 2-3 həftədən bir).
Müalicənin məqsədi dölü viable (doğuma qədər yaşaya biləcək vəziyyətdə) saxlamaq və sonradan təhlükəsiz doğuşu təmin etməkdir.
Riskləri hansılardır?
İnfeksiya riski
Göbək ciyəsi zədələnməsi və ya dölün qanaxması
Dölün bradikardiyası (ürək döyüntüsünün yavaşlaması)
Erkən doğuş və ya döl itkisi (nadir hallarda)
Lakin təcrübəli bir perinatoloq tərəfindən aparıldıqda risklər minimaldır və qanköçürmə dölün həyatını xilas edə bilər.
Müalicədən sonra nə baş verir?
Qanköçürmədən sonra dölün vəziyyəti yaxın izlənməyə alınır.
Hamiləlik müddətinin sonuna qədər təkrar doppler ölçümləri ilə anemiya təkrar dəyərləndirilir.
Hamiləlik sonlandırıldıqda (doğum) bəzən yenidoğana da postnatal qan transfuziyası lazım ola bilər.
Nəticə
Ana bətnində qanköçürmə, döldə ağır dərəcədə anemiyanın və hidrops fetalisin qarşısını almaq üçün həyata keçirilən effektiv və həyati əhəmiyyətli bir müdaxilədir. Müasir perinatal təbabətdə bu prosedur, xüsusi təlim keçmiş və təcrübəli mütəxəssislər tərəfindən aparılaraq doğum öncəsi dövrdə ciddi problemlərin qarşısını almağa kömək edir.