Ani damar tıxanmaları (emboli, tromboz)
Tromboz
Tromboz, damarın daxilində qan laxtasının (trombun) əmələ gəlməsi nəticəsində yaranır və qan axınını tam və ya qismən tıxayır. Tromboz ən çox aşağı ətraflarda baş verir, lakin digər damarlarda da yarana bilər. Trombozun ən geniş yayılmış iki forması:
Dərin Venaların Trombozu (DVT): Əsasən ayaqlarda olan dərin damarlarda meydana gəlir və qan laxtası damar daxilində tıxanma yaradır.
Arterial Tromboz: Ürək damarları və ya beyin damarlarında meydana gələrək infarkt və ya insult riskini artırır.
Trombozun Əlamətləri
Ayaqlarda ağrı və şişkinlik,
Dəridə qızartı və ya göyərmə,
Bəzən qızdırma və ağırlıq hissi,
Trombun yerləşdiyi nahiyədə gərginlik və istilik artışı.
Trombozun Risk Faktorları
Hərəkətsizlik və uzun müddət oturmaq (məsələn, uzun müddət avtomobil və ya təyyarə səfərləri),
Siqaret çəkmək,
Artıq çəki və piylənmə,
Hormonal dəyişikliklər və ya doğum nəzarət həbləri,
Cərrahiyyə əməliyyatları və travmalar.
Emboliya
Emboliya, qan damarlarında meydana gələn trombun qoparaq qan axını ilə bədənin digər yerlərinə hərəkət etməsi və orada tıxanma yaratması ilə baş verir. Emboliyaya səbəb olan qopmuş laxta damarların daraldığı bir bölgədə ilişib qalaraq qan axınını kəsir. Emboliya xüsusilə ağciyərlərdə (ağciyər emboliyası), beyində (insult) və ya ürək damarlarında (infarkt) təhlükəli nəticələr doğura bilər.
Emboliyanın Əlamətləri
Ağciyər emboliyasında ani sinə ağrısı, nəfəs darlığı, təngənəfəslik,
Beyin emboliyasında qəfildən yaranan başgicəllənmə, danışıqda çətinlik, zəiflik,
Ürək emboliyasında sinə ağrısı və ürək ritmində pozulmalar.
Ani Damar Tıxanmalarının Qarşısını Alma və Müalicə
Qan Durulducu Dərmanlar: Qan laxtalarının yaranmasını önləmək üçün antikoaqulyant dərmanlar (məsələn, heparin və ya warfarin) istifadə edilə bilər.
Trombolitik Müalicə: Xüsusi dərmanlar laxtanı əridərək qan axınını bərpa edə bilər. Bu dərmanlar yalnız həkim nəzarəti altında tətbiq edilir.
Fiziki Aktivlik: Qan dövranını yaxşılaşdırmaq və laxta riskini azaltmaq üçün müntəzəm idman və hərəkətlilik çox əhəmiyyətlidir.
Damar Filtrasiya Cihazları: Dərin venaların trombozu olan bəzi xəstələrdə qan laxtasının ağciyərə hərəkət etməsini önləmək üçün xüsusi filtr cihazları tətbiq oluna bilər.
Cərrahi Müdaxilə: Ağır hallarda trombun çıxarılması üçün cərrahi əməliyyat aparıla bilər.
Siqareti Tərgitmək: Siqaret damarları zədələdiyindən tromboz və emboliya riskini artırır.
Ani damar tıxanmaları erkən müdaxilə tələb edən, həyat üçün təhlükə yaradan vəziyyətlərdir. Bu səbəbdən hər hansı əlamət görüldükdə dərhal tibbi yardıma müraciət etmək vacibdir. Qan dövranı problemlərinə qarşı önləyici tədbirlər görmək (sağlam qidalanma, idman, siqaretdən uzaq durmaq) uzun müddətdə damar sağlamlığını qorumağa kömək edir.