Hidrosefali Növləri
Hidrosefali Növləri:
Açıq (kompensasiya olunmamış) hidrosefali:
Beynin içindəki mayenin düzgün boşalmaması nəticəsində yaranır. Bu, beynin mayesinin düzgün axışını təmin edən strukturların pozulması ilə nəticələnir. Bu vəziyyət, beyin boşluqlarında maye yığılmasına səbəb olur və təzyiqi artırır.
Qapalı (obstruktiv) hidrosefali:
Bu növ hidrosefali, beyin mayesinin axışının müəyyən bir nöqtədə maneə törədilməsi səbəbindən meydana gəlir. Mayenin normal axışı, bir törəmə və ya tıxanma nəticəsində dayandığı zaman bu vəziyyət yaranır. Bu tıxanma, beyin qan damarlarında, ventriküllərdə və ya beyinin digər strukturlarında ola bilər.
Normal təzyiqli hidrosefali (NPH):
Bu, xüsusilə yaşlı insanlarda görülən bir növdür. Bu vəziyyətdə, beyin mayesinin artan təzyiqi, beyin toxumasında sıxılmaya səbəb olur, lakin şişkinlik çox böyük olmur. Bu, bəzən beyin funksiyalarında pozulmalara yol açan və yavaş inkişaf edən bir vəziyyətdir.
Hidrosefali İlə Əlaqədar Əlamətlər:
Hidrosefali əlamətləri, vəziyyətin şiddətinə, yaşa və baş vermə müddətinə görə dəyişir. Ümumiyyətlə, aşağıdakı simptomlar müşahidə edilə bilər:
Baş ağrıları:
Beyindəki maye təzyiqinin artması ilə baş ağrıları ortaya çıxa bilər. Bu baş ağrıları, xüsusilə səhər saatlarında daha güclü ola bilər.
Yaddaş və zehni pozulmalar:
Hidrosefali, xüsusilə yaşlı insanlarda, yaddaş itkisi, konsentrasiya çətinlikləri və digər zehni funksiyalarda azalma ilə əlaqəlidir.
Koordinasiya və hərəkət problemləri:
Hidrosefali, hərəkət və balans problemlərinə səbəb ola bilər. Yürüşdə və ümumi motor funksiyalarda çətinliklər meydana gələ bilər.
Ürəkbulanma və qusma:
Beyin təzyiqinin artması, ürəkbulanma və qusma kimi simptomlara yol aça bilər.
Böyük baş ölçüsü (uşaqlarda):
Uşaqlarda hidrosefali, başın anormal şəkildə böyüməsinə səbəb ola bilər, çünki beyin ventriküllərindəki maye yığılması nəticəsində baş ölçüsü genişlənir.
Göz problemləri:
Hidrosefali, görmə problemləri və ya gözlərdə hərəkətliliyin azalması ilə nəticələnə bilər.
Uşaqlarda və yeniyetmələrdə davranış dəyişiklikləri:
Uşaqlarda hidrosefali, davranış dəyişikliklərinə və ya inkişaf gerilişinə səbəb ola bilər.
Hidrosefalinin Səbəbləri:
Hidrosefali, müxtəlif səbəblərlə meydana gələ bilər:
Beyin travmaları:
Beyin zədələnməsi nəticəsində beynin maye axışında maneə yaranabilir.
İnkişaf qüsurları:
Bəzi uşaqlarda, doğuşdan əvvəl beyin mayesinin düzgün axışını təmin edən strukturların inkişafı tam olmaya bilər.
İnfeksiyalar:
Meningit kimi beyin və onurğa beyninin infeksiyaları, hidrosefalinin yaranmasına səbəb ola bilər. Bu cür infeksiyalar, beyin mayesinin düzgün axışını əngəlləyərək təzyiq artımına səbəb olur.
Tümörlər:
Beyindəki şişlər (tümörlər), beyin mayesinin axışını maneə törədə bilər və bu da hidrosefaliyə səbəb ola bilər.
Kəskin və ya xroniki qanaxmalar:
Beyində baş verən qanaxmalar, şişliklər və ya sıxılmalar da hidrosefalinin inkişafına səbəb ola bilər.
Yaşla bağlı dəyişikliklər (Normal təzyiqli hidrosefali):
Yaşlanma ilə əlaqəli dəyişikliklər beyindəki maye axışını təsir edə bilər və yaşlı insanlarda normal təzyiqli hidrosefali meydana çıxa bilər.
Hidrosefalinin Müalicəsi:
Hidrosefali müalicəsi, şişkinliyin səbəbinə və növünə görə dəyişir. Əsas müalicə üsulları bunlardır:
Şuntlama əməliyyatı:
Bu, hidrosefalinin müalicəsində ən çox istifadə olunan üsuldur. Şunt, beyin mayesinin bir hissəsini bədənə yönləndirən bir boru sistemidir. Bu əməliyyatla mayenin düzgün axışı təmin edilir.
Endoskopik üçüncü ventrikülostomiya (ETV):
Bu prosedurda, beyin ventriküllərindəki mayenin normal axışını təmin etmək üçün bir dəlik açılır. Bu üsul, bəzi hidrosefali növlərində istifadə olunur.
Dərmanlar:
Bəzi hallarda, hidrosefali simptomlarını idarə etmək üçün dərmanlar təyin edilə bilər. Lakin bu, yalnız müalicə zamanı dəstək verici bir üsul olur, şuntlama əməliyyatını əvəz etmir.
Fiziki terapiya və reabilitasiya:
Hidrosefali nəticəsində yaranan hərəkət və koordinasiya problemləri üçün fiziki terapiya və reabilitasiya proqramları tətbiq edilə bilər.
Sonuç:
Hidrosefali, beyin mayesinin düzgün axışının pozulması nəticəsində yaranan və ciddi nevroloji simptomlara yol açan bir vəziyyətdir. Müxtəlif səbəblərlə meydana gələn bu vəziyyətin müalicəsi, erkən diaqnoz və müvafiq tibbi müdaxilə ilə effektiv şəkildə həyata keçirilə bilər. Beyindəki maye yığılması ilə əlaqədar əlamətlər müşahidə edildikdə dərhal mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir.