Aorta anevrizması haqqında bilmək lazım olanlar
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Aorta Anevrizması və Onun Əsas Növləri
Aorta anevrizması, bədənin ən böyük arteriyası olan aortanın divarının zəifləyərək genişlənməsi və ya qabarmasıdır. Bu vəziyyət lokallaşdığı nahiyəyə görə müxtəlif qruplara bölünür və vaxtında müdaxilə edilmədikdə ciddi fəsadlara yol aça bilər.
Aorta Anevrizmasının Təsnifatı
- Torakal Aorta Anevrizması (TAA): Aortanın sinə boşluğunda yerləşən hissəsində yaranır. Bu növün əlamətləri adətən daha az nəzərə çarpan ola bilər.
- Abdominal Aorta Anevrizması (AAA): Aortanın qarın nahiyəsində inkişaf edir və anevrizmanın ən geniş yayılmış növü hesab olunur.
- Torakoabdominal Anevrizma: Bu tip anevrizmalar həm sinə, həm də qarın nahiyəsini eyni anda əhatə edir.
Aorta Anevrizmasının Yaranma Səbəbləri
Aorta anevrizmasının inkişafına bir çox faktor təsir göstərir. Damar divarının strukturunu zəiflədən əsas səbəblər aşağıdakılardır:
- Ateroskleroz: Damarların daralması və sərtləşməsi nəticəsində yaranan ən mühüm faktorlardan biridir.
- Genetik faktorlar: Marfan sindromu və Ehlers-Danlos sindromu kimi genetik xəstəliklər risk yaradır.
- Yüksək qan təzyiqi: Damar divarlarına davamlı olaraq artan təzyiq genişlənməyə səbəb olur.
- Siqaret çəkmək: Damar divarlarını birbaşa zəiflədir və aterosklerozun inkişafını sürətləndirir.
- Travmalar: Yol qəzaları və ya digər fiziki zədələnmələr damar bütövlüyünə təsir edə bilər.
- İltihabi xəstəliklər: Bağ toxumasını zədələyən vaskulit kimi xəstəliklər.
- Yaş və cinsiyyət: Statistik olaraq daha çox 65 yaşdan yuxarı kişilərdə rast gəlinir.
Aorta Anevrizmasının Əlamətləri Nələrdir?
Anevrizmanın əlamətləri onun yerləşdiyi yerdən və ölçüsündən asılı olaraq dəyişir. Bir çox hallarda xəstəlik gizli inkişaf etsə də, aşağıdakı simptomlara diqqət yetirilməlidir:
Torakal Aorta Anevrizmasının Simptomları
- Sinə və ya kürək nahiyəsində kəskin ağrı.
- Nəfəs darlığı və tənəffüs çətinliyi.
- Öskürək və ya xırıltılı tənəffüs.
- Səsin qəfil xırıltılı olması.
Abdominal Aorta Anevrizmasının Simptomları
- Qarındakı pulsasiya edən (döyünən) kütlə hissi.
- Qarın və ya bel nahiyəsində davamlı ağrı.
- Şişkinlik və ürəkbulanma kimi həzm problemləri.
Yırtılma (Ruptura) Əlamətləri
Anevrizmanın yırtılması təcili tibbi vəziyyətdir. Bu zaman ani və şiddətli ağrı, şüurun itməsi, tənəffüs çətinliyi və qan təzyiqinin kəskin düşməsi müşahidə olunur.
Diaqnoz Üsulları
Aorta anevrizmasının dəqiq diaqnozu üçün müasir görüntüləmə metodlarından istifadə olunur. İlk mərhələdə fiziki müayinə zamanı qarında pulsasiya edən kütlə hiss edilə bilər.
| Müayinə Metodu | Məqsədi |
|---|---|
| Ultrasonoqrafiya | Abdominal anevrizmaları aşkarlamaq üçün istifadə olunur. |
| MRT | Anevrizmanın ölçüsü və dəqiq yerini müəyyən edir. |
| Kompyuter Tomoqrafiyası (KT) | Daha ətraflı və dəqiq görüntüləmə təmin edir. |
| Angioqrafiya | Damarlardakı qan axınını qiymətləndirmək üçün tətbiq edilir. |
Müalicə Metodları
Müalicə taktikası anevrizmanın ölçüsünə və xəstənin ümumi vəziyyətinə görə təyin edilir:
- Müşahidə və Nəzarət: Kiçik ölçülü və simptomsuz anevrizmalar mütəmadi görüntüləmə və qan təzyiqinin idarə edilməsi ilə izlənilir.
- Dərman Müalicəsi: Qan təzyiqini tənzimləmək üçün Beta-blokatorlar və ACE inhibitorları, xolesterini azaltmaq üçün isə statinlər təyin olunur.
- Cərrahi Müdaxilə: Açıq cərrahiyyə (süni damar/graft yerləşdirilməsi) və ya minimal invaziv bir prosedur olan EVAR (Endovaskulyar stent-graft) üsulu tətbiq edilir.
Risklər və Fəsadlar
Aorta anevrizması müalicə olunmadıqda üç əsas təhlükə yaradır:
- Yırtılma (ruptura): Həyati təhlükəli daxili qanaxma.
- Diseksiyon: Aorta divarının daxili qatlarının qopması.
- Tromboz: Anevrizma daxilində qan laxtalarının yaranması və damar tıxanması.
Aorta Anevrizmasından Qorunma Yolları
Damar sağlamlığını qorumaq üçün sağlam həyat tərzi vərdişləri mənimsənilməlidir:
- Siqareti tərgitmək damar divarlarını qorumaq üçün vacibdir.
- Qan təzyiqi və xolesterin səviyyəsi mütəmadi nəzarətdə saxlanılmalıdır.
- Duz, şəkər və doymuş yağlardan uzaq, lifli qidalar və tərəvəzlərlə zəngin pəhriz saxlanılmalıdır.
- Müntəzəm fiziki fəaliyyətlə məşğul olmaq ürək-damar sistemini gücləndirir.
- Xüsusilə risk qrupunda olanlar mütəmadi tibbi müayinələrdən keçməlidir.
Nə Zaman Həkimə Müraciət Etməli?
Sinə, qarın və ya kürəkdə şiddətli və davamlı ağrı hiss etdikdə, qarında döyünən kütlə fərq etdikdə və ya ani təzyiq düşməsi yaşandıqda dərhal həkimə müraciət edilməlidir. Unutmayın ki, aorta anevrizması erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə idarə oluna bilən bir xəstəlikdir.
