Autizm simptomları

Autizmin Əsas Simptomları və Sosial Qarşılıqlı Əlaqədə Çətinliklər

Autizm, fərdlərin sosial qarşılıqlı əlaqə və ünsiyyət bacarıqlarına təsir edən mürəkkəb bir inkişaf xüsusiyyətidir. Bu vəziyyətdən təsirlənən şəxslər, başqaları ilə göz təması qurmaqda ciddi çətinliklər çəkə bilər və çox vaxt bu təmasdan qaçınmağa meyllidirlər. Eyni zamanda, üz ifadələrini və bədən dilini oxumaq, yəni mimikaları anlamaq onlar üçün mürəkkəb bir proses ola bilər.

Sosial münasibətlərdə qarşılaşılan digər mühüm maneələr isə aşağıdakılardır:

• Empati və emosional əlaqə problemləri: Başqalarının hisslərini anlamaqda çətinlik çəkə bilərlər və emosional reaksiyaları fərqli ola bilər.
• Sosial əlaqəyə marağın azlığı: Başqaları ilə vaxt keçirməyə həvəsli olmaya bilərlər və çox vaxt tək qalmağa üstünlük verirlər.

Ünsiyyət Problemləri və Dil İnkişafı

Autizmli fərdlərdə ünsiyyət bacarıqları müxtəlif formalarda özünü göstərir. Bəzi uşaqlarda dil inkişafında gecikmə müşahidə olunur; onlar yaşıdlarından daha gec danışmağa başlayır və ya bəzi hallarda heç danışmaya bilərlər. Danışan fərdlərdə isə echolalia (sözlərin təkrarlanması) və ya monoton, robotik bir səs tonu kimi qeyri-adi nitq nümunələri görülə bilər.

Sosial ünsiyyət zamanı istəklərini ifadə etmək və ya qarşılıqlı dialoqu davam etdirmək bu şəxslər üçün çətindir. Xüsusilə zarafatların, sarkazmın və ya gizli anlamların dərk edilməsində problemlər yaşanır. Onlar çox vaxt deyilən ifadələri məcazi mənada deyil, tamamilə sözbəsöz qəbul edirlər.

Təkrarlanan Davranışlar və Rutinlərə Bağlılıq

Autizmin ən bariz əlamətlərindən biri də təkrarlayıcı hərəkətlərdir. Əlləri çırpmaq, əşyaları döndərmək və ya yellənmək kimi hərəkətlər tez-tez müşahidə olunur. Bu fərdlər gündəlik həyatlarında eyni rutini təkrarlamaq istəyirlər və bu rutinlərdə baş verən ən kiçik dəyişiklik belə onlarda ciddi narahatlıq yarada bilər.

Bundan əlavə, müəyyən əşyalara və ya mövzulara qarşı həddindən artıq maraq göstərə bilərlər. Məsələn, konkret bir rəngə, obyektə və ya fəaliyyət sahəsinə fokuslanaraq, həmin mövzuda çox dərin və detallı məlumat toplaya bilərlər.

Sensor Həssaslıq və Duyğusal Reaksiyalar

Autizmli insanlar ətraf mühitdəki stimullara qarşı fərqli reaksiyalar verirlər. Aşağıdakı cədvəldə sensor həssaslığın əsas istiqamətləri qeyd olunmuşdur:

Maraq Dairəsi, Yaradıcı Oyun və Güclü Hafizə

Autizmli uşaqların oyun tərzləri də fərqlidir. Onlar simvolik və yaradıcı oyunlara az maraq göstərirlər. Məsələn, oyuncaq maşını bir ssenari daxilində sürmək əvəzinə, onu sadəcə sıraya düzmək və ya təkərlərini döndərmək kimi qeyri-adi istifadə formalarına üstünlük verirlər.

Bununla belə, bu şəxslərin bir çoxunda güclü yaddaş və xüsusi qabiliyyətlər mövcuddur. Tarix, astronomiya və ya texnologiya kimi sahələrdə dərin biliklərə sahib ola bilərlər. Xüsusilə vizual yaddaş, mexaniki bacarıqlar və riyazi hesablamalar sahəsində üstün istedad nümayiş etdirə bilərlər.

Autizmin Erkən Əlamətləri

Autizmin ilkin siqnalları uşağın həyatının ilk iki ilində özünü büruzə verir. Valideynlər aşağıdakı erkən əlamətlərə qarşı diqqətli olmalıdırlar:

1. Adına cavab verməmə: Səslənildikdə reaksiya verməmək.
2. Göz təmasından qaçınma: Qarşısındakı insanla vizual əlaqə qurmaqda çətinlik.
3. Sosial reaksiyaların gecikməsi: Təbəssüm göstərməmək və ya emosional cavab verməmək.
4. Təkrarlayıcı hərəkətlər: Əlləri yellətmək və ya barmaqları fırlatmaq.

Autizmin Səbəbləri və Diaqnoz Prosesi

Autizmin dəqiq səbəbləri tam bilinməsə də, genetik və ətraf mühit faktorlarının birgə təsiri əsas götürülür. Ailədə autizmli fərdin olması və hamiləlik dövründəki bəzi təsirlər riski artıra bilər. Diaqnoz prosesi isə uşağın davranışı və inkişafı əsasında aparılır.

Diaqnoz mərhələləri bunlardır:

• Müşahidə və İnkişaf Testləri: Pediatrlar və psixoloqlar tərəfindən aparılan ilkin qiymətləndirmə.
• Valideyn Məlumatları: Uşağın inkişaf tarixi haqqında valideynlərin verdiyi detallar.
• Mütəxəssis Qiymətləndirməsi: Psixiatr və inkişaf mütəxəssislərinin tətbiq etdiyi dəqiq diaqnostik vasitələr.

Müalicə və Müdaxilə Üsulları

Autizmin tam müalicəsi olmasa da, erkən müdaxilə həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Hər bir fərd üçün xüsusi plan hazırlanmalıdır. Əsas müdaxilə üsullarına aşağıdakılar daxildir:

• ABA (Tətbiqi Davranış Analizi): Sosial və davranış bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün istifadə olunur.
• Dil və Danışıq Terapiyası: Ünsiyyət və nitq inkişafını dəstəkləyir.
• İş və Peşə Terapiyası: Motor bacarıqlarını və gündəlik funksionallığı artırır.
• Sosial Bacarıq Təlimləri: Qarşılıqlı əlaqəni gücləndirən xüsusi qrup təlimləri.
• Dərman Müalicəsi: Hiperaktivlik, anksiyete və ya yuxu problemləri kimi əlavə hallarda həkim nəzarəti ilə tətbiq edilir.

Nəticə etibarilə, ailə dəstəyi və fərdi yanaşma autizmli şəxslərin cəmiyyətə inteqrasiyasında və funksionallığında həlledici rol oynayır.