Bakterial boğaz iltihabı (faringit)
Bakterial boğaz iltihabının səbəbləri:
Streptokok bakteriyası (A qrupu beta-hemolitik streptokoklar):
Streptokok faringiti adlanan bu infeksiyaya A qrupu streptokok bakteriyası səbəb olur. Bu bakteriyalar boğazın arxa divarında iltihaba səbəb olaraq boğazda ağrı və şişkinlik yaradır.
Digər bakterial infeksiyalar:
Boğazda bakterial infeksiyalar nadir hallarda digər bakteriyalar, məsələn, Neisseria gonorrhoeae (cinsi yolla keçən infeksiya), Corynebacterium diphtheriae (difteriya) və Mycoplasma pneumoniae kimi bakteriyalar tərəfindən də törədilə bilər.
Simptomlar:
Bakterial boğaz iltihabı (faringit) aşağıdakı əlamətlərlə müşahidə oluna bilər:
Şiddətli boğaz ağrısı: Xüsusilə udqunarkən daha da artır.
Qızarıq və şişkin badamcıqlar: Boğazda qızarıqlıq, badamcıqların (tonsillərin) böyüməsi və üzərində ağ və ya sarımtıl irin təlqihləri müşahidə oluna bilər.
Udma çətinliyi: Yemək və ya su içərkən ağrı və çətinlik yarana bilər.
Baş ağrısı: Xüsusilə uşaqlarda baş ağrısı tez-tez müşahidə olunur.
Qızdırma: Yüksək temperatur (38°C və ya daha yüksək), bəzən üşütmə ilə müşayiət edilə bilər.
Boyundakı limfa düyünlərinin şişməsi: Xüsusilə boynun ön hissəsində limfa düyünləri böyüyə və ağrılı ola bilər.
Bədəndə ağrılar və yorğunluq: Bakterial infeksiyalar ümumiyyətlə bədən ağrılarına səbəb olur.
Ağızdan pis qoxu: İltihablı boğazda pis qoxu yaranması mümkündür.
Bakterial boğaz iltihabı ilə viral boğaz iltihabı arasındakı fərqlər:
Bakterial və viral boğaz iltihabları oxşar simptomlara səbəb ola bilər, lakin bəzi fərqlər var:
Bakterial boğaz iltihabı tez-tez yüksək qızdırma, qızarıq və şişmiş badamcıqlar, irinli boğaz və ağrılı limfa düyünləri ilə xarakterizə olunur.
Viral boğaz iltihabı adətən yüngül qızdırma, boğaz ağrısı və yuxarı tənəffüs yollarının digər simptomları (burun axıntısı, öskürək) ilə müşahidə olunur.
Diaqnostika:
Bakterial boğaz iltihabının diaqnozu üçün həkimlər bir neçə üsuldan istifadə edirlər:
Fiziki müayinə:
Həkim boğazı müayinə edərək qızartı, şişkinlik və irin təlqihləri axtarır. Boyundakı limfa düyünləri də yoxlanılır.
Streptokok testi (hızlı antigen testi):
Bu test boğazdan alınan sürüntü nümunəsi ilə yerinə yetirilir və streptokok bakteriyasının varlığını sürətli şəkildə müəyyən edir. Test nəticəsi bir neçə dəqiqə ərzində əldə edilə bilər.
Boğaz sürüntüsü və mədəniyyəti:
Boğazdan götürülən sürüntü laboratoriyaya göndərilərək bakteriyaların yetişdirilməsi ilə infeksiyanın səbəbi təyin edilir. Bu test 24-48 saat çəkə bilər və daha dəqiq nəticələr verir.
Müalicə:
Bakterial boğaz iltihabının müalicəsi əsasən antibiotiklər ilə aparılır. Antibiotiklər bakteriyaları öldürərək infeksiyanın yayılmasının və ağırlaşmaların qarşısını alır. Müalicəyə nə qədər tez başlanarsa, o qədər yaxşı nəticə əldə edilir.
Antibiotiklər:
Penisilin və ya amoksisilin adətən streptokok faringitinin müalicəsi üçün təyin edilir. Bu dərmanlar bakteriyaları öldürərək simptomları azaldır və infeksiyanın başqalarına yayılmasının qarşısını alır.
Əgər xəstə penitsilinə qarşı allergiyalıdırsa, eritromisin, azitromisin və ya klindamisin kimi alternativ antibiotiklər təyin edilə bilər.
Simptomatik müalicə:
Ağrı kəsicilər: Boğaz ağrısını və qızdırmanı azaltmaq üçün ibuprofen və ya parasetamol kimi ağrı kəsicilər istifadə oluna bilər.
Bol maye qəbulu: Su və digər mayelər boğazın nəm qalmasına və bədənin infeksiya ilə mübarizəsinə kömək edir.
Dincəlmə: Xəstəlik dövründə dincəlmək bədənin tez sağalmasına kömək edir.
Duzlu su ilə qarqara: Boğazın ağrısını azaltmaq və iltihabı yüngülləşdirmək üçün isti duzlu su ilə qarqara etmək faydalı ola bilər.
İstirahət və izolasiya:
Bakterial boğaz iltihabı olduqda, infeksiya başqalarına keçə biləcəyi üçün xəstələrin evdə istirahət etməsi tövsiyə olunur. Xəstə antibiotik müalicəsinə başladıqdan 24-48 saat sonra yoluxuculuq azalır.
Bakterial boğaz iltihabının ağırlaşmaları:
Bakterial faringit müalicə edilməzsə və ya düzgün müalicə edilməzsə, bəzi ağırlaşmalar baş verə bilər:
Revmatik qızdırma:
Streptokok infeksiyası düzgün müalicə olunmazsa, revmatik qızdırmaya səbəb ola bilər. Bu xəstəlik ürək qapaqlarına, oynaqlara və sinir sisteminə zərər verə bilər.
Post-streptokokqlomerulonefrit:
Streptokok infeksiyası böyrəklərdə iltihaba səbəb ola bilər. Bu vəziyyət sidikdə qan və böyrək funksiyalarının pozulması ilə müşahidə olunur.
Peritonsiller abse:
Zamanında müalicə olunmazsa, infeksiya badamcıqların ətrafında irin toplanmasına (abse) səbəb ola bilər. Bu vəziyyət daha ciddi cərrahi müdaxilə tələb edə bilər.
Bakterial boğaz iltihabının qarşısının alınması:
Əlləri tez-tez yumaq: Bakteriyaların yayılmasının qarşısını almaq üçün əlləri təmiz saxlamaq vacibdir.
Təmiz alətlərdən istifadə: Yemək alətləri, stəkanlar və ya digər şəxsi əşyalar başqa insanlarla paylaşılmamalıdır.
Müalicəni tamamlamaq: Antibiotik müalicəsinə başlandıqda, həkim tərəfindən təyin edilən müalicə tamamlana qədər dərmanlar qəbul edilməlidir, hətta simptomlar azaldıqdan sonra belə.
Bakterial boğaz iltihabı, vaxtında diaqnoz qoyulduqda və müalicə edildikdə tez sağalan bir vəziyyətdir. Əksər hallarda antibiotiklərlə 1 həftə ərzində tam sağalma mümkündür.