Baş və boyun şişlərinin cərrahi əməliyyatları
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Baş və Boyun Şişlərinin Əsas Növləri
Baş və boyun nahiyəsində yaranan şişlər, mənşəyinə və yerləşdiyi toxumaya görə müxtəlif qruplara bölünür. Bu xəstəliklərin erkən diaqnozu, müalicənin uğur şansını əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Əsas şiş növləri aşağıdakılardır:
- Dəri Şişləri: Bazal hüceyrəli karsinoma, skuamoz hüceyrəli karsinoma və melanoma.
- Tüpürcək Vəzləri Şişləri: Parotid, submandibular və sublingual vəzlərin xoşxassəli və bədxassəli törəmələri.
- Farinks və Larenks Şişləri: Boğaz və səs tellərini əhatə edən şişlər.
- Burun və Sinus Şişləri: Burun boşluğu və paranazal sinuslarda inkişaf edən törəmələr.
- Tiroid və Paratiroid Şişləri: Tiroid vəzinin xoşxassəli və bədxassəli şişləri.
- Limfa Düyünləri Şişləri: Hodgkin və qeyri-Hodgkin limfomaları ilə digər limfa düyünü şişləri.
Baş və Boyun Şişlərinin Cərrahi Əməliyyat Növləri
Müasir təbabətdə baş və boyun şişlərinin müalicəsində şişin yerləşdiyi yerə və növünə uyğun olaraq müxtəlif cərrahi müdaxilə üsulları tətbiq edilir.
1. Eksizyon Biopsiyası
Kiçik və ya səthi şişlərin həm diaqnozunu qoymaq, həm də onları tamamilə çıxarmaq üçün tətbiq olunur. Şişin bir hissəsi və ya tamamı çıxarılaraq patoloji laboratoriyada araşdırılır. Kiçik dəri şişləri üçün olduqca faydalıdır. Risk faktorları arasında qanaxma, infeksiya, yara izi və ya hissiyat itkisi ola bilər.
2. Radikal və ya Qismən Boyun Disseksiyası
Boyun bölgəsindəki limfa düyünlərinin çıxarılması əməliyyatıdır. Radikal boyun disseksiyası zamanı boyun boyunca böyük damarlar, sinirlər və əzələlər çıxarılır. Qismən boyun disseksiyasında isə yalnız təsirli limfa düyünləri çıxarılır. Bu üsul bədxassəli şişlərin metastaz verməsinin qarşısını almaq üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.
3. Laringektomiya
Gırtlağın (larenks) qismən və ya tamamilə çıxarılmasıdır. Larenks karsinoması (gırtlaq xərçəngi) hallarında tətbiq edilir. Əməliyyatdan sonra səs itkisi, traxeostomiya tələbi, yutma və qidalanma çətinliyi kimi risklər mövcuddur.
4. Tiroidektomiya və Paratiroidektomiya
Tiroid vəzinin bir hissəsinin və ya tamamının çıxarılması əməliyyatıdır. Tiroid karsinoması, düyünlər və ya hiperparatiroidizm hallarında icra olunur. Əsas riskləri hipokalsemiya (kalsium düşməsi) və səs tellərinin zədələnməsidir.
5. Parotidektomiya
Parotid tüpürcək vəzinin çıxarılmasıdır. Xoşxassəli və bədxassəli şişlər üçün tətbiq edilir. Ən böyük riski üz sinirinin zədələnməsi nəticəsində yaranan üz iflicidir.
6. Sinus Cərrahiyyəsi
Burun və sinuslardakı şişlərin çıxarılmasıdır. Bu əməliyyat endonazal endoskopik üsul (qapalı) və ya açıq yanaşma ilə edilə bilər. Göz ətrafında şişkinlik və beyin strukturlarına zədə yetirmə riski daşıyır.
7. Transoral Robotik Cərrahiyyə (TORS)
Robotik texnologiya ilə ağız və boğaz bölgəsindəki şişlərin çıxarılmasıdır. Bu üsul minimal invaziv olması ilə seçilir və daha dəqiq müdaxilə imkanı yaradır. Kiçik və orta ölçülü şişlər üçün idealdır.
8. Rekonstruktiv Cərrahiyyə
Şiş çıxarıldıqdan sonra yaranan qüsurları düzəltmək üçün aparılır. Dəri, sümük, əzələ və ya sinir köçürülməsini (qraftlar) əhatə edir. Məqsəd xəstənin funksional və estetik görünüşünü bərpa etməkdir.
Cərrahi Müdaxilə Seçimlərinin Təyini
| Proses | Təsviri |
|---|---|
| Diaqnostika | CT, MRI, PET və biopsiya ilə şişin növü və yayılma dərəcəsi təyin edilir. |
| Multidissiplinar Yanaşma | Cərrah, onkoloq, radioterapist və patoloqların birgə qərarı ilə müalicə planlanır. |
| Postoperativ Baxım | Əməliyyatdan sonra infeksiya və qanaxma nəzarəti aparılır. |
| Reabilitasiya | Nitq, udma funksiyası və fiziki terapiya ilə xəstənin həyat keyfiyyəti bərpa edilir. |
Alternativ və Yardımçı Müalicələr
Cərrahiyyəyə əlavə olaraq, şişin yayılmasını idarə etmək üçün radioterapiya və kimyaterapiya tətbiq oluna bilər. İnkişaf etmiş mərhələlərdə isə immunoterapiya və hədəfli dərman müalicələri müasir protokolların bir hissəsidir.
