Baş və boyun şişlərinin cərrahi əməliyyatları

Baş və Boyun Şişlərinin Əsas Növləri

Baş və boyun nahiyəsində yaranan şişlər həm xoşxassəli, həm də bədxassəli (xərçəng) xüsusiyyət daşıya bilər. Bu xəstəliklərin effektiv müalicəsi üçün ilk növbədə şişin növünü və yerləşdiyi zonanı dəqiq müəyyənləşdirmək vacibdir.

Əsas baş və boyun şişi növləri aşağıdakılardır:

• Dəri Şişləri: Bazal hüceyrəli karsinoma, skuamoz hüceyrəli karsinoma və melanoma.
• Tüpürcək Vəzləri Şişləri: Parotid, submandibular və sublingual tüpürcək vəzlərində inkişaf edən törəmələr.
• Farinks və Larenks Şişləri: Boğaz və səs tellərini əhatə edən şişlər.
• Burun və Sinus Şişləri: Burun boşluğu və paranazal sinuslarda yaranan patologiyalar.
• Tiroid və Paratiroid Şişləri: Tiroid vəzinin müxtəlif növ şişləri.
• Limfa Düyünləri Şişləri: Hodgkin və qeyri-Hodgkin limfomaları, həmçinin digər limfatik şişlər.

Baş və Boyun Şişlərinin Cərrahi Əməliyyat Növləri

Cərrahi müdaxilə baş və boyun şişlərinin müalicəsində ən fundamental üsullardan biridir. Şişin ölçüsünə, yerləşməsinə və növünə görə fərqli cərrahi texnikalar tətbiq olunur.

Eksizyon Biopsiyası

Kiçik və ya səthi şişlərin həm diaqnozu, həm də tamamilə çıxarılması üçün tətbiq edilir. Bu prosedur zamanı şişin bir hissəsi və ya tamamı götürülərək patoloji laboratoriyada araşdırılır. Əsasən kiçik dəri şişləri üçün əlverişlidir. Risk faktorları arasında qanaxma, infeksiya və yara izi qeyd oluna bilər.

Radikal və ya Qismən Boyun Disseksiyası

Boyun bölgəsindəki limfa düyünlərinin çıxarılması əməliyyatıdır. Radikal disseksiya zamanı limfa düyünləri ilə yanaşı ətrafdakı böyük damarlar, sinirlər və əzələlər də çıxarılır. Qismən disseksiya isə yalnız təsirə məruz qalmış toxumaları əhatə edir. Bu üsul bədxassəli şişlərin metastaz verməsinin qarşısını almaq üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.

Laringektomiya

Gırtlağın (larenks) qismən və ya tamamilə çıxarılmasıdır. Larenks karsinoması (gırtlaq xərçəngi) hallarında tətbiq olunur. Tam laringektomiya səs itkisi və traxeostomiya tələbi kimi ciddi nəticələrə səbəb ola bilər.

Tiroidektomiya və Paratiroidektomiya

Tiroid vəzinin (tam və ya qismən) və ya paratiroid vəzlərinin çıxarılmasıdır. Tiroid karsinoması və adenomalar zamanı icra edilir. Əməliyyatdan sonra hipokalsemiya (kalsium düşməsi) və səs tellərinin zədələnməsi riskləri mövcuddur.

Parotidektomiya

Parotid tüpürcək vəzinin çıxarılmasıdır. Əsas risk faktoru üz sinirinin zədələnməsidir, bu da üz əzələlərində zəiflik və ya iflicə səbəb ola bilər.

Sinus Cərrahiyyəsi

Burun və sinuslardakı şişlərin çıxarılmasıdır. Endonazal endoskopik üsul (qapalı) və ya açıq cərrahiyyə ilə həyata keçirilir.

Transoral Robotik Cərrahiyyə (TORS)

Robotik texnologiya vasitəsilə ağız və boğazdakı şişlərin minimal invaziv üsulla çıxarılmasıdır. Daha dəqiq müdaxilə imkanı yaradır.

Rekonstruktiv Cərrahiyyə

Geniş cərrahi müdaxilələrdən sonra yaranan qüsurları düzəltmək, xəstənin həm estetik görünüşünü, həm də funksional qabiliyyətini bərpa etmək üçün aparılır. Dəri, sümük və ya əzələ qraftlarının köçürülməsini əhatə edir.

Cərrahi Müdaxilə Seçimlərinin Təyini və Müalicə Prosesi

Müalicə planı hazırlanarkən xəstənin vəziyyəti kompleks şəkildə qiymətləndirilir:

1. Diaqnostik Proses: Fiziki müayinə, görüntüləmə (CT, MRI, PET) və biopsiya ilə şişin dərəcəsi müəyyən edilir.
2. Multidissiplinar Yanaşma: Cərrahlar, onkoloqlar, radioterapistlər və digər mütəxəssislərin birgə qərarı vacibdir.
3. Postoperativ Baxım: Əməliyyatdan sonra infeksiya və ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün mütəmadi nəzarət tələb olunur.
4. Reabilitasiya: Nitqin bərpası, udma funksiyasının yaxşılaşdırılması və psixososial dəstək mütləqdir.

Alternativ və Yardımçı Müalicələr

Cərrahiyyə ilə yanaşı və ya ona alternativ olaraq aşağıdakı üsullardan istifadə edilə bilər: