Başgicəllənmə (vertigo)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Vertigo (Başgicəllənmə) Nədir?
Vertigo, insanın özünün və ya ətrafındakıların fırlandığını hiss etdiyi bir növ başgicəllənmə hissidir. Bu vəziyyət təkbaşına bir xəstəlik deyil, müxtəlif sağlamlıq problemlərinin əlaməti olaraq ortaya çıxır. Vertigonun effektiv müalicəsi üçün ilk növbədə onun yaranma səbəblərini düzgün müəyyən etmək vacibdir.
Başgicəllənmənin (Vertigonun) Əsas Səbəbləri
Vertigo müxtəlif faktorlardan qaynaqlana bilər. Bu səbəblər əsasən daxili qulaq, sinir sistemi və ümumi sağlamlıq vəziyyəti ilə əlaqədardır.
Daxili Qulaq Problemləri
Daxili qulaq balansın qorunmasında mühüm rol oynayır. Buradakı hər hansı bir pozğunluq birbaşa vertigoya yol açır:
- Benign Paroksismal Pozisyonal Vertigo (BPPV): Ən yaygın səbəblərdən biridir. Daxili qulaqdakı kristalların (otokoniyalar) yerini dəyişməsi nəticəsində yaranır. Başın müəyyən bir mövqeyə gəlməsi ilə qısa müddətli, lakin şiddətli başgicəllənmə epizodlarına səbəb olur.
- Meniere Xəstəliyi: Daxili qulaqda maye yığılması ilə xarakterizə olunur. Ani başgicəllənmə hücumları, tinnitus (qulaq uğultusu), dolğunluq hissi və eşitmə itkisi ilə müşayiət edilir.
- Vestibulyar Neyronit və ya Labirintit: Daxili qulağın və ya vestibular sinirin iltihabıdır. Adətən viral infeksiyalarla bağlıdır; şiddətli balanssızlıq, ürəkbulanma və qusmaya səbəb olur.
Sinir Sistemi və Digər Sağlamlıq Problemləri
- Vestibulyar Migren: Migren tutmaları zamanı baş ağrısı ilə yanaşı vertigo epizodları da müşahidə olunur.
- Multipl Skleroz (MS): Sinir sisteminin zədələnməsi nəticəsində balans pozğunluğu yarana bilər.
- Beyin Damar Xəstəlikləri: Beyin sapı və ya beyincikdəki qan dövranı pozğunluqları (insult) və ya şişlər ciddi vertigo səbəbləridir.
- Travmalar: Kəllə və ya boyun nahiyəsinə dəyən zərbələr daxili qulaq strukturlarına təsir edərək vertigoya yol açır.
Qan Təzyiqi və Dərmanların Təsiri
Orhostatik Hipotoniya (qəfil ayağa qalxdıqda təzyiqin düşməsi), hipertoniya və ya bəzi dərmanların (antibiotiklər, antidepresanlar, antihipertenzivlər) yan təsirləri başgicəllənməyə səbəb ola bilər. Həmçinin, hamiləlik dövründəki hormonal dəyişikliklər və qan həcmindəki artım da bu vəziyyəti tətikləyir.
Başgicəllənmənin (Vertigonun) Simptomları
Vertigo zamanı xəstələrdə aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:
- Ətrafda hər şeyin fırlandığı hissi
- Ürəkbulanma və qusma
- Balanssızlıq və koordinasiya problemləri
- Nistagmus (qeyri-iradi göz hərəkətləri)
- Qulaqda dolğunluq və uğultu
- Eşitmə itkisi və tərləmə
- Boyun və ya baş ağrısı
Vertigonun Diaqnostikası
Diaqnoz qoyularkən həkim xəstənin tibbi tarixçəsini araşdırır və fiziki müayinə aparır. İstifadə olunan əsas metodlar bunlardır:
| Test Növü | Məqsədi |
|---|---|
| Dix-Hallpike Testi | BPPV diaqnozu və göz hərəkətlərini (nistagmus) yoxlamaq üçün |
| Audiometriya | Eşitmə itkisinin dərəcəsini ölçmək üçün |
| ENG / VNG | Göz hərəkətləri vasitəsilə vestibular funksiyaları qiymətləndirmək üçün |
| MRT və CT | Beyin şişləri və damar problemlərini aşkar etmək üçün |
| Qan Testləri | Anemiya, şəkər və vitamin çatışmazlığını yoxlamaq üçün |
Başgicəllənmənin (Vertigonun) Müalicəsi
Müalicə üsulu birbaşa vertigonun yaranma səbəbinə uyğun olaraq təyin edilir:
- BPPV Müalicəsi: Epley və ya Semont manevraları ilə kristalların yerinə oturdulması və Vestibular Reabilitasiya Terapiyası (VRT).
- Meniere Xəstəliyi: Aşağı duzlu pəhriz, diuretiklər və simptomları idarə edən antivertigo dərmanları (Betahistine və s.).
- İltihabi Hallar: Vestibulyar neyronit üçün kortikosteroidlər və antiviral preparatlar.
- Vestibulyar Migren: Migren dərmanları (beta-blokatorlar, triptofan) və tətikləyici faktorların (stress, pəhriz) idarə olunması.
- Hipotoniya: Qan təzyiqini tənzimləmək üçün su və duz qəbulunun artırılması.
Evdə Qulluq və Özünü İdarəetmə
Sağalma prosesini sürətləndirmək üçün ani baş hərəkətlərindən qaçınmaq, kifayət qədər su içmək və stressi idarə etmək (yoqa, meditasiya) faydalıdır. Unutmayın ki, vertigo ciddi bir sağlamlıq probleminin xəbərçisi ola bilər. Daimi başgicəllənmə hallarında mütləq bir tibb mütəxəssisi ilə məsləhətləşmək tövsiyə olunur.
