Birgə protez tətbiqləri (kalça, diz protezləri)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Protez Əməliyyatı Nədir?
Protez əməliyyatı, aşınmış və ya deformasiyaya uğramış oynaq səthlərinin cərrahi yolla çıxarılaraq süni materiallarla əvəz edilməsi prosedurudur. Bu müdaxilə zamanı zədələnmiş toxumaların yerinə metaldan, keramika və ya plastik materialdan hazırlanmış süni oynaqlar yerləşdirilir. Bu müasir tibbi həll, insanın öz hərəkətini təbii şəkildə və ağrısız yerinə yetirməsinə imkan yaradır.
Ən Çox Tətbiq Olunan Protez Növləri
Ortopedik cərrahiyyədə ən çox rast gəlinən protez növləri diz və kalça (bud) oynaqları üzərində aparılan əməliyyatlardır. Hər iki prosedur xəstənin hərəkət azadlığını bərpa etmək məqsədi daşıyır.
1. Kalça (Bud) Protezi
Kalça oynağı tamamilə dəyişdirilərək süni komponentlərlə əvəz olunur. Bu əməliyyat ən çox artroz, romatoid artrit, sınıqlar və ya avaskulyar nekroz kimi ciddi fəsadlar səbəbi ilə tətbiq edilir.
2. Diz Protezi
Diz protezi əməliyyatında oynağın aşınmış səthləri çıxarılır və yerinə xüsusi protez yerləşdirilir. Bu prosedur adətən irəliləmiş artroz, romatoid artrit və ağır travmatik zədələr zamanı zəruri hesab olunur.
Əməliyyata Göstərişlər və Zərurət Halları
Protez əməliyyatının qərarı verilməzdən əvvəl xəstənin vəziyyəti müəyyən meyarlara görə qiymətləndirilir. Aşağıdakı cədvəldə əməliyyat üçün əsas göstərişlər qeyd olunmuşdur:
| Göstəriş | Açıqlama |
|---|---|
| Şiddətli oynaq ağrısı | Günlük hərəkətləri çətinləşdirəcək səviyyədədirsə |
| Hərəkət məhdudiyyəti | Mərtəbəyə çıxmaq, yerimək, oturub-qalxmaqda çətinlik |
| Müalicənin nəticəsizliyi | Dərman və fizioterapiyanın faydasız qaldığı hallar |
| Skelet deformasiyası | Rentgen və MRT ilə təsdiqlənmiş oynağın sıradan çıxması |
İstifadə Olunan Protez Materialları
Protez seçimində xəstənin yaşı, sümük keyfiyyəti və aktivlik səviyyəsi nəzərə alınır. Müasir ortopediyada istifadə olunan materiallar və onların xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:
- Metal–plastik: Ən çox istifadə olunan və uzun ömürlü materialdır.
- Keramika–keramika: Daha az sürtünmə təmin etdiyi üçün gənc pasiyentlər üçün uyğundur.
- Metal–metal: Gənclərdə istifadə edilsə də, bəzi hallarda allergiya riski yarada bilər.
- Sementli və ya qeyri-sementli: Sümüyə yapışdırılma üsuluna görə yaş və sümük keyfiyyətinə əsasən seçilir.
Əməliyyat Öncəsi Hazırlıq Mərhələsi
Uğurlu bir cərrahi nəticə üçün əməliyyatdan əvvəl hərtərəfli hazırlıq prosesi keçilməlidir. Bu mərhələ xəstənin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün vacibdir:
- Qan analizləri: Ümumi sağlamlıq vəziyyətinin qiymətləndirilməsi.
- Görüntüləmə: Rentgen və MRT vasitəsilə oynağın vəziyyətinin dəqiq təyini.
- Anesteziya qiymətləndirməsi: Ümumi və ya regional anesteziya planının qurulması.
- Fiziki hazırlıq: Əzələ gücləndirici məşqlərin əməliyyatdan əvvəl başladılması.
Əməliyyat Sonrası Reabilitasiya və Bərpa
Protez əməliyyatından sonra fizioterapiya və gündəlik aktivlik bərpa prosesinin ayrılmaz hissəsidir. Ümumi bərpa müddəti təxminən 6 həftədən 3 aya qədər davam edə bilər.
| Zaman | Aktivlik Səviyyəsi |
|---|---|
| 1–3 gün | Yüngül hərəkət, yataqdan qalxma və ayaqüstə durma |
| 1 həftə | Çəlik (baston) vasitəsilə yeriməyə başlama |
| 3–6 həftə | Ağrıların azalması və intensiv əzələ gücləndirici məşqlər |
| 6 həftədən sonra | Çox vaxt çəliksiz sərbəst yerimə mərhələsi |
Diqqət Edilməli Məqamlar
Əməliyyatdan sonra protezin ömrünü uzatmaq və ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün müəyyən qaydalara əməl edilməlidir. Yara baxımı infeksiya riskini azaltmaq üçün mütləqdir. Həmçinin, profilaktik məqsədlə təyin olunan antibiotiklər vaxtında qəbul edilməlidir.
Protezin funksiyasını maksimum səviyyəyə çıxarmaq üçün reabilitasiya proqramına ciddi riayət edilməlidir. Xüsusilə, protezin çıxması və ya zədələnməsinin qarşısını almaq üçün diz və kalçanı qəfil və həddindən artıq bükməkdən çəkinmək lazımdır.
Protezlərin Ömrü, Faydaları və Risklər
Müasir protezlər düzgün qulluq və nəzarətlə 15–20 il və daha çox davam edə bilər. Lakin gənc və aktiv şəxslərdə köhnəlmə daha tez baş verə biləcəyi üçün hər 1–2 ildən bir ortopedik nəzarət tövsiyə olunur.
Üstünlüklər:
- Ağrısız həyat tərzi
- Aktivlik və hərəkət qabiliyyətinin tam bərpası
- Daha keyfiyyətli və müstəqil həyat
Mümkün Risklər:
- İnfeksiya (çox nadir hallarda)
- Protezin boşalması və ya yerindən çıxması
- Qan laxtalanması (tromb)
- Əməliyyatdan sonra uzun müddətli ağrı və ya reaksiya
Nəticə
Diz və kalça protezi əməliyyatları müasir ortopediyanın ən uğurlu müdaxilələrindən biri hesab olunur. Əgər digər konservativ müalicələr nəticə vermirsə, bu əməliyyat ağrısız və aktiv həyat üçün ən effektiv çıxış yoludur. Uğurlu nəticə üçün əməliyyatdan əvvəl və sonra uyğun hazırlıq, reabilitasiya və mütəmadi həkim nəzarəti əsas şərtlərdir.
