Crohn xəstəliyi
Crohn Xəstəliyinin Əlamətləri
Crohn xəstəliyinin əlamətləri xəstəliyin təsir etdiyi bölgəyə və şiddətinə görə dəyişir. Əsas əlamətlər aşağıdakılardır:
İshal
Tez-tez və sulu nəcis, bəzən qanlı ishal müşahidə olunur. İshal xüsusilə ağır hallarda gündə bir neçə dəfə təkrarlana bilər.
Qarın ağrısı və kramplar
Xəstələr qarında ağrı və kramplar hiss edə bilərlər. Ağrı xüsusilə sağ alt qarın nahiyəsində olur.
Qida həzmində problemlər
Qida sorulması və həzmi çətinləşir, bu da qida maddələrinin yetərincə sorulmamasına səbəb olur.
Çəki itkisi və iştahsızlıq
Uzun müddətli iltihab, ishal və qida həzminin pozulması iştahsızlıq və çəki itirilməsi ilə nəticələnə bilər.
Xroniki yorğunluq
Davamlı iltihab və qida maddələrinin kifayət qədər sorulmaması xəstələrdə xroniki yorğunluğa səbəb ola bilər.
Rektal qanaxma
İltihab və yaralar rektal qanaxmaya səbəb ola bilər.
Qızdırma
Bəzən iltihab səbəbindən yüngül qızdırma müşahidə olunur.
Crohn Xəstəliyinin Səbəbləri
Crohn xəstəliyinin dəqiq səbəbi tam məlum deyil, lakin bir neçə amil xəstəliyin yaranmasında rol oynaya bilər:
İmmunitet sistemi disfunksiyası: İmmunitet sistemi yanlışlıqla həzm traktına hücum edir və bu, iltihaba səbəb olur.
Genetik meyillilik: Ailəsində Crohn xəstəliyi olan şəxslərdə xəstəliyə tutulma ehtimalı daha yüksəkdir.
Ətraf mühit faktorları: Siqaret, stress və ya bəzi infeksiyalar xəstəliyin yaranmasına təsir edə bilər.
Bakteriya və viruslar: Bağırsaqdakı bəzi mikroblar immunitet sisteminin həddindən artıq reaksiya göstərməsinə səbəb ola bilər.
Crohn Xəstəliyinin Növləri
Crohn xəstəliyi həzm traktının müxtəlif bölgələrini təsir edə bilər və bu səbəblə fərqli növlərə ayrılır:
İleokolit
Həm nazik bağırsağın (ileum), həm də yoğun bağırsağın təsirləndiyi növdür və ən yaygın olan formadır.
İleit
Yalnız nazik bağırsağın son hissəsini təsir edir.
Kolik (Granulomatoz kolit)
Yalnız yoğun bağırsağı təsir edən formadır. İshal, rektal qanaxma və digər kolon problemləri ilə xarakterizə olunur.
İleokolik
İleum və kolonu təsir edir və Crohn xəstəliyinin ən geniş yayılmış formasıdır.
Gastroduodenal Crohn xəstəliyi
Mədə və onikibarmaq bağırsağı təsir edir. Bu növdə qida həzmi daha çətinləşir və ağrı daha çox müşahidə edilir.
Crohn Xəstəliyinin Diaqnozu
Crohn xəstəliyinin diaqnozu üçün bir neçə üsul və testlərdən istifadə edilir:
Kolonoskopiya və biopsiya
Kolonoskopiya ilə bağırsağın daxili səthi görüntülənir və anormal sahələrdən biopsiya (toxuma nümunəsi) götürülərək mikroskop altında incələnir.
Endoskopiya
Yuxarı həzm traktını (mədə və onikibarmaq bağırsaq) incələmək üçün endoskopiya istifadə edilir.
Qan testləri
Anemiya, infeksiya və iltihab göstəriciləri (C-reaktiv protein, ESR) yoxlanılır. Bu göstəricilər xəstəliyin aktivliyini müəyyən etməyə kömək edir.
CT və ya MRI skanı
Bağırsağın daha ətraflı təsvirini əldə etmək və komplikasiyaları (məsələn, fistula və ya striktura) müəyyən etmək üçün istifadə edilir.
Nəcis testi
Bağırsaq infeksiyalarını istisna etmək üçün nəcis nümunəsi analiz edilə bilər.
Crohn Xəstəliyinin Müalicəsi
Crohn xəstəliyinin tam müalicəsi mövcud olmasa da, iltihabı azaltmaq, simptomları idarə etmək və komplikasiyaları önləmək üçün bir neçə müalicə üsulu tətbiq olunur. Əsas müalicə üsulları aşağıdakılardır:
Dərman müalicəsi
Aminosalisilatlar (5-ASA): İltihabın yüngülləşməsinə kömək edir.
Kortikosteroidlər: İltihabı sürətlə azaltmaq üçün istifadə edilir, lakin uzun müddət istifadəsi tövsiyə olunmur.
İmmunsupressantlar: İmmunitet sisteminin həddindən artıq reaksiyasını azaltmaq üçün istifadə olunur.
Bioloji dərmanlar: Xüsusilə ağır hallarda, spesifik iltihab molekullarını hədəfə alan bioloji dərmanlar tətbiq edilir.
Pəhriz və həyat tərzi dəyişiklikləri
Qıcıqlandırmayan qidalar: Az yağlı, az ədviyyatlı və bağırsağı qıcıqlandırmayan qidalar seçilməlidir.
Bol maye qəbulu: İshal səbəbindən itirilən mayenin bərpası üçün su və elektrolitlər qəbul edilməlidir.
Vitamin və mineral əlavələri: Qida maddələrinin kifayət qədər sorulmaması səbəbindən bəzi xəstələrdə vitamin və mineral çatışmazlığı yarana bilər.
Cərrahi müdaxilə
Dərman müalicəsi ilə idarə edilə bilməyən hallarda və ya ciddi komplikasiyalar olduqda (fistulalar, daralmalar, qanaxmalar) cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Cərrahiyyə xəstə bağırsaq hissələrinin çıxarılması və ya daralmış hissələrin genişləndirilməsi üçün istifadə edilir.
Crohn Xəstəliyindən Qorunma Yolları
Crohn xəstəliyi genetik və immun sistem faktorlara bağlı olduğundan tam qarşısını almaq mümkün deyil, lakin bəzi tədbirlər xəstəliyin idarə edilməsinə və simptomların yüngülləşdirilməsinə kömək edə bilər:
Sağlam pəhriz: Az yağlı, az ədviyyatlı və bağırsağı qıcıqlandırmayan qidalar seçmək faydalıdır.
Siqaret çəkməmək: Siqaret Crohn xəstəliyinin simptomlarını ağırlaşdıra bilər.
Stresi idarə etmək: Stress xəstəliyin simptomlarını şiddətləndirə bilər. Meditasiya və relaksasiya texnikalarından istifadə etmək faydalıdır.
Müntəzəm tibbi müayinələrdən keçmək: Xəstəliyin irəliləməsini və komplikasiyaları izləmək üçün mütəmadi olaraq həkim müayinələrindən keçmək vacibdir.
Crohn xəstəliyi ilə yaşamaq çətin olsa da, düzgün müalicə və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə xəstəliyin simptomlarını yüngülləşdirmək və həyat keyfiyyətini artırmaq mümkündür. Əgər uzun müddət davam edən qarın ağrısı, ishal və ya digər simptomlar müşahidə edilərsə, bir həkimə müraciət etmək vacibdir.