Crohn xəstəliyi nədir? Semptomlar və müalicələr hansılardır?
Crohn Xəstəliyinin Simptomları
Crohn xəstəliyinin simptomları təsir etdiyi bağırsaq hissəsinə, xəstəliyin ağırlıq dərəcəsinə və mərhələsinə görə dəyişə bilər. Əsas simptomlar:
Həzm Sisteminə Aid Simptomlar:
Qarın ağrısı (tez-tez sağ alt qarında)
İshal (tez-tez qanlı ola bilər)
İştahsızlıq və çəki itkisi
Bulantı və qusma
Anus ətrafında fistulalar və ya yaralar
Ümumi Simptomlar:
Yorğunluq
Yüksək hərarət
Zəiflik və enerji azlığı
Qanazlığı (anemiya)
Ekstraintestinal (Həzm Sistemi Xarici) Simptomlar:
Dəridə səpgilər və ya yaralar
Göz iltihabı (uveit)
Oynaq ağrıları və artrit
Qaraciyər və öd yolları problemləri
Crohn Xəstəliyinin Diaqnozu
Xəstəlik simptomlara əsasən diaqnoz edilir, lakin dəqiq təsdiq üçün bir sıra testlər tələb olunur:
Qan Analizləri:
Anemiya və iltihab səviyyələrini yoxlamaq üçün.
Nəcisin Analizi:
Bağırsaq infeksiyalarını və ya qanaxmaları təyin etmək üçün.
Endoskopiya:
Üst həzm yolunun vəziyyətini qiymətləndirmək üçün.
Kolonoskopiya:
Bağırsağın daxili divarlarını müayinə etmək və biopsiya nümunəsi götürmək.
MRT və ya KT:
Bağırsaqdakı daralmaları, fistulaları və ya absesləri təsbit etmək üçün.
Crohn Xəstəliyinin Müalicəsi
Crohn xəstəliyinin tam müalicəsi olmasa da, xəstəliyin simptomlarını idarə etmək və alovlanmaların qarşısını almaq üçün müxtəlif müalicə üsulları mövcuddur.
1. Dərman Müalicəsi
İltihab Əleyhinə Dərmanlar:
Sulfasalazin və ya mesalamin kimi dərmanlar iltihabı azaltmaq üçün istifadə olunur.
Steroidlər:
Prednizolon kimi kortikosteroidlər kəskin alovlanmaları idarə etmək üçün qısa müddətə təyin olunur.
İmmun Supressorlar:
Azatioprin və ya metotreksat kimi dərmanlar immun sistemi zəiflədərək iltihabı azaldır.
Bioloji Dərmanlar:
Adalimumab (Humira), infliksimab (Remicade) və ya ustekinumab (Stelara) kimi dərmanlar spesifik zülalları hədəf alır.
Antibiotiklər:
Fistulaların və ya abseslərin müalicəsi üçün metronidazol və ya siprofloksasin.
2. Pəhriz və Həyat Tərzi Dəyişiklikləri
Pəhriz:
Lifli qidalardan qaçmaq (xüsusilə alovlanma zamanı).
Yüngül həzm olunan qidalar qəbul etmək.
Süd məhsulları və yağlı qidaların məhdudlaşdırılması.
Hidratasiya:
İshal səbəbiylə itirilmiş mayeni bərpa etmək üçün bol maye qəbul etmək.
Siqaretdən Çəkinmək:
Siqaret Crohn xəstəliyini daha da pisləşdirə bilər.
Stressin İdarə Edilməsi:
Meditasiya, yoga və ya psixoloji dəstək.
3. Cərrahi Müalicə
Xəstələrin təxminən yarısında cərrahi müdaxilə tələb olunur:
Zədələnmiş bağırsaq hissələrinin çıxarılması.
Fistulaların və ya abseslərin aradan qaldırılması.
4. Alternativ Müalicələr
Probiotiklər:
Bağırsaq florasını yaxşılaşdırır.
Omega-3 Yağ Turşuları:
İltihabın azalmasına kömək edə bilər.
Vitamin və Mineral Əlavələri:
Dəmir, D vitamini və B12 əlavələri.
Crohn Xəstəliyinin Fəsadları
Bağırsaq daralmaları (strikturalar)
Fistulalar (bağırsaq ilə digər orqanlar arasında anormal keçidlər)
Bağırsaq perforasiyası (cırılması)
Malnütrisiya (qida çatışmazlığı)
Kolorektal xərçəng riski
Crohn Xəstəliyində Profilaktika
Crohn xəstəliyinin yaranmasının qarşısını almaq mümkün deyil, lakin alovlanmaları azaltmaq üçün tədbirlər:
Sağlam və balanslı qidalanma.
İmmunitet sistemini dəstəkləyən həyat tərzi.
Stressi idarə etmək üçün psixoloji dəstək.
Mütəmadi tibbi müayinələr.
Nəticə
Crohn xəstəliyi kompleks bir vəziyyətdir və fərqli xəstələrdə fərqli şəkildə özünü göstərə bilər. Dərmanlar, pəhriz və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə xəstəliyin simptomları əhəmiyyətli dərəcədə idarə edilə bilər. Müalicə və diaqnoz üçün həkimlə məsləhətləşmək vacibdir. Erken müdaxilə və uyğun müalicə xəstəliyin həyat keyfiyyətinə təsirini minimuma endirə bilər.