Dərinin seçilməsi pozğunluğu (ekskoriasiya)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Ekzkoriasiya (Dərinin Seçilməsi Pozğunluğu) Nədir?
Ekzkoriasiya pozğunluğu, şəxsin öz dərisini təkrarlanan və bəzən ciddi zərər verəcək şəkildə seçməsi, nəticədə isə dəridə yaraların və izlərin yaranması ilə xarakterizə olunan bir vəziyyətdir. Bu davranış çox vaxt bədəndəki kiçik qüsurları və ya narahatlıq yaradan hissələri aradan qaldırmaq istəyi ilə başlayır. Zamanla şiddətlənən bu hal, obsessive-compulsive disorder (OKB) ilə əlaqəli bir vəziyyət kimi qəbul edilir; çünki dərini təkrar-təkrar "qüsurlardan" təmizləməyə çalışmaq obsesif davranışların bir parçasıdır.
Ekzkoriasiyanın Əlamətləri Nələrdir?
Ekzkoriasiya pozğunluğunun əsas əlaməti dəridə yaranan təkrarlanan zədələnmələrdir. Bu pozğunluğun simptomlarını aşağıdakı kateqoriyalara ayırmaq olar:
1. Dərinin Təkrarlanan Seçilməsi
- Dəriyə zərər vermək: Şəxs kiçik ləkələri, qara nöqtələri və ya digər nahiyələri seçərək dərini zədələyir.
- Qəbuledilməz davranış: Yaraların və izlərin artmasına baxmayaraq, şəxs bu davranışı təkrar etməyə davam edir.
2. Kontrolsüzlük və Emosional Vəziyyət
- İdarəetmə çətinlikləri: Şəxs dərini seçməməyə çalışsa da, bu impulsu kontrol etməkdə çətinlik çəkir.
- Emosional narahatlıq: Bu davranış çox vaxt stress və gərginliyi azaltmaq üçün bir növ rahatlama üsulu kimi istifadə olunur.
3. Fiziki və Psixoloji Təsirlər
| Təsir Növü | Təsviri |
|---|---|
| Fiziki Zərərlər | Açıq yaralar, infeksiya riski, dərinin toxumasında qalıcı dəyişikliklər və izlər. |
| Emosional Simptomlar | Güclü təqsir və utanc hissi, bədən imicinin pozulması. |
| Sosial Təsir | Yaralardan dolayı utanc duyaraq sosial mühitlərdən qaçma və təcrid olunma. |
Ekzkoriasiyanın Səbəbləri
Ekzkoriasiya pozğunluğunun yaranmasında bir neçə mühüm faktor rol oynayır:
- Genetik və Bioloji Faktorlar: Ailə üzvlərində bu pozğunluğun olması riski artırır. Həmçinin beyindəki serotonin və dopamin balanssızlığı bu vəziyyətə səbəb ola bilər.
- Psixoloji Faktorlar: Stress, narahatlıq və emosional gərginliyin idarə oluna bilməməsi dərini seçmə davranışını tətikləyir.
- Travmalar: Uşaqlıq travmaları, sosial təcrid və ya bədənə dair mənfi münasibətlər əsas səbəblər arasındadır.
- Şəxsiyyət Tərzi: Daxili narahatlıqlarla başa çıxmaq üçün zərərli davranışlara meyllilik bu pozğunluğu inkişaf etdirə bilər.
Ekzkoriasiya Pozğunluğunun Müalicə Üsulları
Ekzkoriasiya müalicə edilə bilən bir vəziyyətdir. Müalicə prosesində adətən kompleks yanaşma tətbiq olunur:
Psixoterapiya
- Koqnitiv Davranış Terapisi (CBT): Ən təsirli üsuldur. Şəxsə stressi idarə etməyi və zərərli vərdişləri sağlam davranışlarla əvəz etməyi öyrədir.
- Eksponensial terapiya: Şəxsin qorxuları ilə üzləşərək seçmə davranışını tədricən azaltmasına yönəlir.
Dərman Müalicəsi
- Antidepresanlar: Xüsusilə SSRI-lər beyindəki kimyəvi balansı tənzimləyərək kompulsiv davranışları azaldır.
- Anksiyolitiklər: Qısa müddətli narahatlıq hissini azaltmaq üçün istifadə edilə bilər.
Yaşam Tərzi və Sosial Dəstək
- Rahatlama Texnikaları: Yoga, meditasiya və nəfəs məşqləri gərginliyi azaldır.
- Fiziki Fəaliyyət: Müntəzəm idman bədənin kimyəvi balansını qorumağa kömək edir.
- Sosial Dəstək: Ailə, dost dəstəyi və dəstək qrupları müalicə prosesində özünə inamı artırır.
Nəticə
Ekzkoriasiya pozğunluğu, emosional stresslə sıx bağlı olan və peşəkar dəstək tələb edən bir vəziyyətdir. Psixoterapiya və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə bu problemin şiddətini əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq mümkündür. Əgər bu simptomları özünüzdə və ya yaxınlarınızda müşahidə edirsinizsə, vaxtında bir mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir.
