Depressiya nədir?

Depressiyanın Əlamətləri:

Depressiya fərqli insanlarda müxtəlif şəkillərdə özünü göstərə bilər, lakin ümumilikdə aşağıdakı əsas əlamətlər müşahidə olunur:

Əhvalın davamlı olaraq aşağı olması:

Şəxs, çox zaman ümidsizlik, kədər, boşluq hissi yaşar. Hətta əvvəllər zövq aldığı fəaliyyətlər belə ona maraqlı gəlməz.

İlgi və sevinç itkisi (Anhedoniya):

İnsan zövq aldığı fəaliyyətlərdən, məsələn, hobbilərdən, sosial əlaqələrdən, işdən və ya şəxsi həyatından artıq həzz almır.

Fiziki və zehni yorğunluq:

Şəxs enerji səviyyəsinin aşağı olduğunu hiss edir, hərəkət etmək və ya gündəlik işləri yerinə yetirmək çətinləşir. Hətta ən sadə fəaliyyətlər belə yorucu və çətin görünür.

İştaha və yuxu pozğunluqları:

İştaha azala bilər və ya artar, bu da çəki dəyişikliklərinə səbəb ola bilər. Yuxu rejimi də pozulur; insan yuxusuzluq çəkə bilər və ya çox yatmaq istəyir.

Özünə qarşı mənfi hisslər:

Şəxs özünü yetersiz, günahkar, dəyərsiz və ya başqalarına yük kimi hiss edə bilər. Özünü təkrar-təkrar tənqid edir və ya hər şeyin səhv olduğunu düşünür.

Konsentrasiya çətinliyi:

Depressiyadan əziyyət çəkən şəxslər düşünmək, qərar vermək və ya gündəlik tapşırıqları yerinə yetirməkdə çətinlik çəkirlər. Bu, onların iş və şəxsi həyatına mənfi təsir göstərə bilər.

Sosial əlaqələrdən qaçma:

Depressiya insanın sosial əlaqələrdən təcrid olmasına səbəb olur. O, dostlardan, ailədən və ya işdən uzaq durmağa meylli olur.

Fiziki simptomlar:

Depressiya bəzən baş ağrıları, qarın ağrıları, bel ağrıları kimi fiziki simptomlarla da özünü göstərə bilər. Bu fiziki ağrılar bəzən müalicə edilən zaman psixoloji səbəblərdən qaynaqlanır.

İntihar düşüncələri:

Depressiyanın ən ciddi əlamətlərindən biri də özünə zərər vermə və ya intihar düşüncələrinin yaranmasıdır. Bu vəziyyət təcili yardım tələb edən bir vəziyyətdir.

Depressiyanın Səbəbləri:

Depressiya bir neçə amilin birləşməsi nəticəsində yaranır. Əsas səbəblər aşağıdakılardır:

Genetik amillər:

Ailədə depressiya keçmiş şəxslərin olması, bir insanın depressiyaya meyilli olmasına səbəb ola bilər. Genetik faktorlar, bu vəziyyətin inkişafına təsir göstərə bilər.

Kimyəvi dəyişikliklər:

Beyin kimyasının pozulması, məsələn, serotonin, dopamin və norepinefrin kimi kimyəvi maddələrin səviyyəsindəki dəyişikliklər depressiyanın yaranmasına yol aça bilər.

Həyat hadisələri və stres:

Ailə üzvünün itkisi, iş itirmə, maliyyə çətinlikləri və ya dostlardan ayrılma kimi stresli hadisələr depressiyanın inkişafına səbəb ola bilər.

Hormonal dəyişikliklər:

Hormon səviyyələrindəki dəyişikliklər də depressiyaya təsir edə bilər. Məsələn, hormonal balansın dəyişməsi, menopoz, doğuş sonrası dövr, hamiləlik və ya tiroid problemləri depressiyanı tetikleyə bilər.

Sosial və ətraf mühit amilləri:

Sosial dəstəyin olmaması, tənhalıq, maliyyə çətinlikləri və ailə münaqişələri kimi amillər depressiyanı ağırlaşdıra bilər.

Xroniki xəstəliklər:

Xroniki xəstəliklər, məsələn, xərçəng, diabet, ürək xəstəlikləri və ya beyin travmaları depressiya riskini artırır.

Depressiyanın Müalicəsi:

Depressiya müalicə edilə bilən bir vəziyyətdir və bunun üçün bir neçə yanaşma mövcuddur:

Psixoterapiya:

Koqnitiv Davranış Terapiyası (CBT): Depressiyanın əsas səbəblərini və yanlış düşüncə tərzlərini dəyişdirməyə kömək edir. Müsbət düşüncə və davranış dəyişiklikləri üzərində işləyir.

İnterpersonal Terapiya (IPT): Depressiyanın sosial əlaqələr və münaqişələr ilə əlaqəli tərəflərini müalicə etməyə yönəlir.

Medikamentoz müalicə:

Antidepressanlar (SSRI, SNRI, TCA və s.) depressiya əlamətlərini azaldır. Bu dərmanlar beynin kimyəvi maddələrini tənzimləyərək əhvalı yaxşılaşdırır.

Fiziki Aktivlik və İdman:

İdman depressiyanın müalicəsinə və əhvalın yaxşılaşmasına kömək edir. Fiziki fəaliyyət beyində endorfinlərin sərbəst buraxılmasını təmin edir, bu da ruh halını yaxşılaşdırır.

Sosial Dəstək:

Ailənin və dostların duyğusal dəstəyi depresiya ilə mübarizə edən insanlar üçün çox vacibdir. Sosial əlaqələr, insanların özlərini yaxşı hiss etməsinə kömək edir.

Elektrokonvulsiv Terapiya (ECT):

Ciddi depressiya hallarında və digər müalicələrə cavab verməyən hallarda, elektrokonvulsiv terapiya istifadə oluna bilər. Bu müalicə üsulu beyindəki kimyəvi dəyişiklikləri düzəltməyə kömək edir.

Son Söz:

Depressiya, ciddi bir psixoloji vəziyyətdir və şəxsin gündəlik həyatını təsir edir. Lakin düzgün müalicə və dəstək ilə əlamətləri idarə etmək mümkündür. Psixoterapiya, medikamentoz müalicə, fiziki aktivlik və sosial dəstək, depressiya ilə mübarizə aparmaqda faydalı yanaşmalardır. Erkən müdaxilə depressiyanın şiddətini azaltmağa kömək edər və daha sağlıklı bir həyat sürmək üçün imkan yaradır.