Diqqət Əskikliyi Hiperaktivlik Bozukluğu (DEHB)

DEHB-nin Əsas Xüsusiyyətləri

1. Diqqət əskikliyi

Tapşırıqları sona qədər yerinə yetirə bilməmək

Tez-tez unutqanlıq və diqqətin yayınması

Təlimatlara tam əməl etməmək

Xırda detalları gözdən qaçırmaq

2. Hiperaktivlik

Əl-ayağını oynatmaq, yerində dura bilməmək

Sıra gözləməkdə və sakit oturmaqda çətinlik

Çox danışmaq və daim hərəkətdə olmaq

3. İmpulsivlik (düşünmədən hərəkət etmək)

Sual tamamlanmadan cavab vermək

Qaydaları gözləmədən ani qərar və davranışlar

Başqalarının sözünü tez-tez kəsmək

DEHB-nin Səbəbləri

Genetik meyllilik – ailə üzvlərində DEHB halları varsa risk artır.

Beynin frontal lobunda neyrokimyəvi fərqliliklər.

Hamiləlikdə və erkən uşaqlıq dövründə stress, toksinlər və ya travmalar.

Dopamin və norepinefrin balanssızlığı – diqqət və özünü tənzimləmədə rol oynayan kimyəvi maddələr.

DEHB-nin Simptomları Uşaqlarda necə görünür?

✅ Dərsdə:

Müəllimin təlimatlarına diqqət yetirməmək

Tez-tez yerindən qalxmaq və sinifdə gəzmək

Tapşırıqları yarımçıq buraxmaq

✅ Ev mühitində:

Tapşırıqları tez unutmaq və məsuliyyətləri icra etməmək

Tez qəzəblənmək və səbir göstərməmək

Sıra və qaydalara qarşı dözümsüzlük

✅ Sosial münasibətlərdə:

Dostları ilə tez-tez mübahisələr və ya impulslara görə anlaşılmazlıqlar

DEHB-nin Müalicə və Dəstək Yolları

✅ 1. Psixoterapiya və davranış terapiyası

Davranış yönümlü terapiya (CBT) uşağın impulslara qarşı özünü tənzimləmə bacarığını artırır.

✅ 2. Ailə və müəllim təlimləri

Valideynlər və müəllimlər üçün DEHB ilə düzgün ünsiyyət və sərhəd qoyma texnikaları öyrədilir.

✅ 3. Təyin olunan dərmanlar

Stimullaşdırıcı dərmanlar (məs., metilfenidat) bəzən həkim nəzarəti ilə istifadə edilir.

✅ 4. Sosial bacarıq təlimləri

Empati, sıra gözləmə və duyğusal tənzimləmə bacarıqlarını inkişaf etdirən məşqlər.

✅ 5. Strukturlaşdırılmış gündəlik plan

Qrafik və vizual planlama alətləri ilə gündəlik tapşırıqları asan idarə etmək.

DEHB-nin Uğurlu İdarəsi üçün Məsləhətlər

Mükafat və motivasiya sistemləri qurun

Kiçik və aydın hədəflər müəyyən edin

Mövzunu vizual və praktik üsullarla öyrədin

Rutinləri sabit saxlayın və dəyişikliklər zamanı uşaqla əvvəlcədən paylaşın

Sonda

DEHB müxtəlif yanaşmalarla uğurla idarə edilə bilən bir inkişaf fərqliliyidir. Uşağın potensialını tam ortaya çıxarmaq üçün düzgün dəstək və anlayışlı yanaşma vacibdir.