Diş üyütmə (Bruksizm)
🔹 Bruksizmin əsas növləri:
NövAçıqlama
Yuxu bruksizmiİnsanın xəbərsiz olduğu, əsasən yuxuda baş verən diş sıxma və ya üyütmə
Gündüz bruksizmiStress, gərginlik və ya diqqət toplama zamanı, insan fərqində olaraq dişlərini sıxır
🔸 Bruksizmin əlamətləri:
Səhər oyandıqda çənədə ağrı və yorğunluq
Dişlərin səthində aşınma və çatlar
Diş ağrısı (xüsusilə səbəbsiz və yayılmış)
Baş ağrısı, xüsusilə gicgah bölgəsində
Qulaq ətrafında ağrı və ya tıxanma hissi
Çənə oynağında çıtıltı, açılıb bağlanmada çətinlik
Yuxu keyfiyyətinin aşağı düşməsi
Yaxınlar tərəfindən diş sürtmə səsinin eşidilməsi
🔹 Bruksizmin səbəbləri:
FaktorAçıqlama
Stres və emosional gərginlikƏn çox rast gəlinən səbəb – bədən, gərginliyi çənə əzələlərinə yükləyir
Yuxu pozğunluqlarıApne, yuxusuzluq, narahat yuxu bruksizmi artırır
Dişlərdə və çənədə struktur problemlərDişlərin düzülüşündə uyğunsuzluq (maloklüziya)
Sinir sistemi pozğunluqlarıParkinson, ALS, bəzi hallarda epilepsiya
DərmanlarAntidepresanların (xüsusilə SSRI qrupu) bəzi növləri yan təsir olaraq bruksizm yarada bilər
Genetik meyillilikAilə üzvlərində varsa, risk artır
🩺 Diaqnoz necə qoyulur?
Diş həkimi dişlərdəki aşınma və çənə əzələsindəki gərginliyi qiymətləndirir
Yuxu analizi (polisomnografiya) ciddi hallarda tövsiyə edilə bilər
Ailə üzvlərinin müşahidəsi – səs eşidilməsi, çənə hərəkətləri
Psixoloji və nevroloji dəyərləndirmə (ehtiyac olduqda)
🔸 Müalicə yolları
✅ 1. Diş qoruyucu plaqlar (gecə üçün ağızlıq)
“Night guard” – xüsusi olaraq alt və ya üst çənəyə taxılır
Dişlərin bir-birinə sürtünməsinin qarşısını alır, dişləri qoruyur
✅ 2. Stresin idarə olunması
Gündəlik stresslə başa çıxma yolları: nəfəs məşqləri, yoga, meditasiya
Psixoterapiya (xüsusilə CBT – koqnitiv-davranış terapiyası)
✅ 3. Fizioterapiya və masaj
Çənə və boyun əzələlərinə yönəlik masajlar və məşqlər
Biofeedback texnikaları ilə əzələ gərginliyini tənzimləmək
✅ 4. Dərman müalicəsi (lazım olduqda)
Bəzən əzələ boşaldıcılar və ya yüngül sedativlər
Antidepresan yan təsiri varsa, dərmanın dəyişdirilməsi
✅ 5. Diş və çənə problemlərinin müalicəsi
Ortodontik müalicə (breketlər və ya digər cihazlar)
Dişlərdəki uyğun olmayan plomb və ya protezlərin düzəldilməsi
⚠️ Müalicə olunmazsa nə ola bilər?
Dişlərin sürətli aşınması, çatlaması, hətta sınması
Daimi baş və çənə ağrıları
Temporomandibulyar oynağın (çənə oynağı) zədələnməsi
Yuxu pozğunluğu və gündüz yorğunluğu
Estetik problemlər və diş hündürlüyünün dəyişməsi
🧠 Bruksizm yaşayanlara gündəlik tövsiyələr:
Dişlər yalnız yemək yeyəndə bir-birinə toxunmalıdır – diqqət yetirin
Yatmazdan əvvəl çeynənəcək qida qəbul etməyin
Telefon, komputer istifadəsi zamanı çənəni yoxlayın – sıxmırsınızsa?
Gün ərzində çənəni “sərbəst buraxma” məşqləri edin:
Dodaqlar bağlı, dişlər ayrıq – çənəni boş saxla.
📌 Nəticə:
Bruksizm ciddiyə alınmalı bir vəziyyətdir — təkcə diş sağlamlığını deyil, həm də yuxu, sinir sistemi və ümumi həyat keyfiyyətini təsir edir.
Yaxşı xəbər odur ki, doğru yanaşma ilə tam nəzarət altına alına bilər və dişlər qorunaraq uzunmüddətli fəsadların qarşısı alınar.