Anormal tüklenme
Hirsutizmin səbəbləri:
Anormal tüklənməyə bir neçə səbəb yol açır, lakin ən yaygın səbəblər aşağıdakılardır:
1. Polikistik Yumurtalıq Sindromu (PKOS):
PKOS, qadınlarda hirsutizmin ən yaygın səbəblərindən biridir. PKOS-da yumurtalıqlar çox miqdarda androjen hormonu ifraz edir, bu da kişi tipli tüklənməyə və digər simptomlara səbəb olur (məsələn, nizamsız menstruasiya və sızanaqlar).
2. Androgen ifraz edən şişlər:
Bəzi hallarda, yumurtalıqlarda və ya böyrəküstü vəzlərində olan şişlər həddindən artıq androgen hormonlarının ifrazına səbəb ola bilər. Bu nadir bir vəziyyətdir, lakin sürətli və ağır tüklənmə ilə müşahidə edilə bilər.
3. Cushing sindromu:
Cushing sindromu bədənin uzun müddət yüksək səviyyədə kortizola məruz qalması nəticəsində yaranan bir xəstəlikdir. Bu vəziyyət həmçinin androgen səviyyəsini artıra bilər, bu da hirsutizmə səbəb olur.
4. İrsi faktorlar:
Bəzi qadınlar irsi olaraq daha çox tüklənmə yaşaya bilərlər. Bu, xüsusən də Yaxın Şərq, Cənubi Asiya və ya Aralıq dənizi ölkələrindəki qadınlarda daha çox müşahidə edilə bilər. Bu vəziyyətdə hormonal balanssızlıq olmadan da tüklənmə artışı baş verə bilər.
5. Medikamentoz səbəblər:
Bəzi dərmanlar (məsələn, anabolik steroidlər, danazol, testosteron preparatları) hirsutizmə səbəb ola bilər. Bu dərmanlar bədənin androgen səviyyələrini artırır və tük artımını stimullaşdırır.
6. Böyrəküstü vəzinin hiperplaziyası:
Bu irsi xəstəlik böyrəküstü vəzlərdə androgenlərin çox miqdarda ifraz olunmasına səbəb olur və bu da qadınlarda anormal tüklənmə yaradır.
Hirsutizmin simptomları:
Anormal tüklənmə müxtəlif əlamətlərlə özünü göstərə bilər:
Kişi tipli tüklənmə:
Üzdə, üst dodaqda, çənədə, sinədə, qarın bölgəsində, budların üst hissəsində və beldə qalın, tünd tüklərin artması müşahidə edilir. Bu tüklər kişilərdəki saqqal və bədən tüklərinə bənzər qalınlıqda olur.
Aknə və yağlı dəri:
Androgen səviyyələrinin artması, dəri yağlanmasına və akne yaranmasına da səbəb ola bilər.
Kişi tipli saç tökülməsi (alopesiya):
Hirsutizmlə birlikdə başın üst hissəsində saçların seyrəkləşməsi və ya kişi tipli saç tökülməsi də baş verə bilər.
Dərinləşmiş səs:
Androgenlərin səviyyəsi çox yüksək olduqda, qadınlarda səsin dərinləşməsi kimi digər maskulin xüsusiyyətlər də ortaya çıxa bilər.
Menstruasiya pozğunluğu:
Hormonal balanssızlıq səbəbindən menstruasiya dövrlərində nizamsızlıq, azlıq və ya tamamilə kəsilmə (amenoreya) müşahidə oluna bilər.
Hirsutizmin diaqnozu:
Hirsutizmin diaqnozu adətən tibbi tarix, fiziki müayinə və hormon səviyyələrini ölçən qan testləri ilə aparılır.
Tibbi tarix və simptomların qiymətləndirilməsi:
Həkim xəstənin tüklənmə artışını, menstruasiya dövrlərini və digər hormon balanssızlığı əlamətlərini araşdırır.
Fiziki müayinə:
Üz, qarın, sinə, bel və budlar kimi nahiyələrdə tüklənmə qiymətləndirilir. Bu müayinə əsasında həkim hirsutizmin şiddətini təyin edir.
Qan testləri:
Qan testləri vasitəsilə hormon səviyyələri (androjen, testosteron, DHEA-S) ölçülür. Bu testlər hormonal balanssızlıq və ya şişlərin olub-olmadığını müəyyən etməyə kömək edir.
Ultrasəs və ya MRT:
Yumurtalıqlarda və ya böyrəküstü vəzlərində hər hansı bir kist və ya şişin olub-olmadığını yoxlamaq üçün ultrasəs və ya maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT) istifadə edilə bilər.
Hirsutizmin müalicəsi:
Anormal tüklənmənin müalicəsi onun səbəbinə və şiddətinə bağlı olaraq dəyişir. Hirsutizmin müalicəsində hormonal balansı bərpa etmək və tüklənmə artışını azaltmaq üçün müxtəlif metodlar tətbiq edilir.
1. Hormon müalicəsi:
Doğum nəzarəti həbləri: Hormonal balansı bərpa etmək və androjen səviyyələrini azaltmaq üçün doğum nəzarəti həbləri geniş istifadə olunur. Bu həblər hirsutizmi azaldır və menstruasiya dövrlərini tənzimləyir.
Anti-androgen dərmanlar: Spironolakton və ya finasterid kimi anti-androgen dərmanlar, androgenlərin təsirini azaldaraq tüklənməni yüngülləşdirir. Bu dərmanlar xüsusilə androgen səviyyələri yüksək olan qadınlarda effektiv ola bilər.
2. Metformin:
İnsulin müqavimətini azaltmaq və PKOS-lu qadınlarda hormon səviyyələrini tənzimləmək üçün istifadə edilən metformin dərmanı da tüklənmənin azalmasına kömək edə bilər.
3. Kosmetik müalicələr:
Lazer epilyasiyası və ya elektroloziya: Lazer epilyasiyası və elektroloziya tük köklərini məhv edərək tüklənməni azaldır. Bu müalicələr qalıcı təsir göstərə bilər, lakin çox seans tələb edir.
Depilyasiya kremləri: Depilyasiya kremləri tükləri müvəqqəti olaraq təmizləmək üçün istifadə edilir.
Ağda və ya cımbızla tük alma: Bu üsullar da tüklərin müvəqqəti olaraq alınmasına kömək edir.
4. Yaşam tərzi dəyişiklikləri:
Çəki azalması: PKOS və insulin müqaviməti ilə əlaqəli olan qadınlarda çəki azalması hormon səviyyələrini yaxşılaşdırmağa və tüklənməni azaltmağa kömək edə bilər.
5. Cərrahi müdaxilə:
Əgər tüklənməyə səbəb olan androgen ifraz edən şişlər varsa, cərrahi müdaxilə ilə bu şişlərin çıxarılması tələb oluna bilər.
Nəticə:
Hirsutizm qadınlarda ciddi fiziki və emosional narahatlıqlara səbəb ola bilər, lakin müasir tibbi müalicə və kosmetik üsullarla bu vəziyyətin idarə edilməsi mümkündür. Hirsutizm hormonal bir problem olduğu üçün, diaqnoz qoyulması və müalicə planının tərtib edilməsi üçün bir endokrinoloq və ya ginekoloqla məsləhətləşmək vacibdir.