Omba dislokasiyaları

Omba Dislokasiyasının Növləri:

Arxa dislokasiya: Ən çox yayılmış növüdür. Bu halda, bud sümüyünün başı çanaq yuvasından arxa tərəfə çıxır. Arxa dislokasiya zamanı bud və ayaq içəriyə doğru dönmüş vəziyyətdə olur.

Ön dislokasiya: Nisbətən az rast gəlinən bir növdür. Bud sümüyünün başı çanaq yuvasından önə doğru çıxır. Ön dislokasiya zamanı bud və ayaq xaricə doğru dönmüş vəziyyətdə olur.

Omba Dislokasiyasının Səbəbləri:

Travma: Avtomobil qəzaları, yüksəkdən yıxılmalar və ya idmanla bağlı ağır travmalar omba dislokasiyasına səbəb ola bilər.

Omba protezləri: Total omba protezi olan bəzi xəstələrdə travma və ya qeyri-adekvat hərəkətlər səbəbindən dislokasiya riski artır.

Doğuş anomaliyaları: Bəzi uşaqlar doğuşdan gələn inkişaf pozğunluqları (doğuşdan omba displaziyası) səbəbindən omba dislokasiyasına daha meyilli ola bilərlər.

Omba Dislokasiyasının Simptomları:

Şiddətli ağrı: Omba, qasıq və ya bud nahiyəsində ani və şiddətli ağrı yaranır.

Hərəkətsizlik: Xəstə zədələnmiş ayağı hərəkət etdirə bilmir və ayaq qeyri-təbii bir vəziyyətdə olur.

Budun və ayağın deformasiyası: Dislokasiya olan tərəf qısa görünə bilər və ayaq ya içəriyə, ya da xaricə dönmüş vəziyyətdə qala bilər.

Şişkinlik və göyərmə: Dislokasiya nəticəsində yaranan zədə ətrafında şişkinlik və göyərmə müşahidə edilə bilər.

Sinir zədələnməsi: Bəzi hallarda, dislokasiya zamanı oynaq ətrafındakı sinirlər zədələnə bilər. Bu, ayaqda uyuşma, zəiflik və ya hətta sinir disfunksiyası ilə nəticələnə bilər.

Omba Dislokasiyasının Diaqnozu:

Klinik müayinə: Həkim ombanın vəziyyətinə baxaraq və xəstənin ayaq hərəkətini və hissiyatını yoxlayaraq ilkin diaqnoz qoyur.

X-ray: Omba dislokasiyasının yerini və növünü müəyyən etmək üçün rentgen müayinəsi əsas vasitədir.

CT və ya MRI: Qığırdaq və ya sinir zədələnməsini qiymətləndirmək üçün əlavə görüntüləmə metodları istifadə oluna bilər.

Omba Dislokasiyasının Müalicəsi:

Omba dislokasiyası təcili tibbi müdaxilə tələb edən bir vəziyyətdir. Dislokasiyanı dərhal yerinə salmaq (reduksiya) sinirləri, qığırdaqları və ətraf toxumaları qorumaq üçün vacibdir.

1. Qapalı reduksiya:

Dislokasiya cərrahi müdaxilə olmadan qapalı reduksiya ilə yerinə salınır. Bu prosedur zamanı həkim oynaq başını yenidən yerinə oturtmağa çalışır. Xəstə prosedur zamanı adətən ümumi anesteziya altına alınır.

Reduksiya prosedurundan sonra X-ray ilə oynaq başının düzgün yerinə oturduğu təsdiq edilir.

2. Cərrahi müdaxilə:

Əgər qapalı reduksiya uğurlu alınmazsa və ya əlavə qığırdaq, sümük və ya sinir zədələri varsa, cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Cərrah dislokasiyanı düzəldir və zədələnmiş toxumaları təmir edir.

Cərrahiyyə həmçinin təkrarlayan dislokasiya riski yüksək olan xəstələr üçün də tətbiq edilə bilər, xüsusilə də xəstədə omba protezi varsa.

3. Reabilitasiya və Fizioterapiya:

Dislokasiya düzəldildikdən sonra bərpa dövrü başlar. Bu dövrdə hərəkətlilik və güc bərpa olunmalıdır.

Fizioterapiya omba ətrafındakı əzələləri gücləndirmək, hərəkətliliyi artırmaq və gələcək dislokasiyaların qarşısını almaq üçün vacibdir.

Xəstəyə yerimə çubuğu və ya digər ortopedik cihazlarla yerimək tövsiyə oluna bilər.

Omba Dislokasiyasının Komplikasiyaları:

Avaskulyar nekroz: Omba dislokasiyası qan təchizatının pozulmasına və bud sümüyünün başının qida maddələri çatışmazlığı səbəbindən zədələnməsinə səbəb ola bilər. Bu, sümük toxumasının ölümünə gətirib çıxara bilər.

Oynaq sərtliyi və artrit: Dislokasiya sonrası, ombada artrit inkişaf edə bilər. Bu, oynağın sərtliyinə və hərəkət məhdudiyyətinə səbəb ola bilər.

Sinir zədələnməsi: Budun əsas sinirlərindən biri olan siyatik sinir zədələnə bilər ki, bu da ayaqda zəiflik, hissiyat itkisi və ya hərəkət pozğunluqları ilə nəticələnə bilər.

Təkrarlayan dislokasiya: Dislokasiya bir dəfə baş verdikdən sonra, oynağın sabitliyində zəiflik ola bilər və gələcəkdə təkrar dislokasiya riski arta bilər.

Omba Dislokasiyasının Qarşısının Alınması:

Travma riskini azaltmaq: Avtomobil qəzası kimi travmaların qarşısını almaq üçün təhlükəsizlik kəməri taxmaq və idman zamanı qoruyucu vasitələrdən istifadə etmək vacibdir.

Omba protezi olan xəstələr üçün: Cərrahi əməliyyatdan sonra uyğun hərəkət tərzi öyrənilməli və təhlükəli hərəkətlərdən qaçınmaq məsləhət görülür.

İdman zamanı diqqət: Hər hansı idmanla məşğul olan insanların düzgün hərəkət texnikalarına və təhlükəsizlik qaydalarına riayət etməsi vacibdir.

Omba dislokasiyası ciddi bir travma olduğu üçün, vaxtında və düzgün müalicə ilə xəstələr yenidən normal hərəkətliliyə qayıda bilər. Ancaq erkən müdaxilə edilməzsə və ya düzgün bərpa proqramına riayət edilməzsə, uzunmüddətli komplikasiyalar inkişaf edə bilər.