Menisküs zədələri
🧠 Menisküs nədir?
Diz oynağında iki menisküs var:
Medial menisküs – dizin iç tərəfində
Lateral menisküs – dizin çöl tərəfində
Bunlar qığırdaqvari, yarımay formasında strukturlardır və:
Dizə gələn zərbəni udur
Sümük səthləri arasında yastıq rolunu oynayır
Diz sabitliyini təmin edir
Ağırlığın bərabər paylanmasına kömək edir
📌 Menisküs zədələrinin səbəbləri:
SəbəbTəsviri
Qəfil dönmə hərəkətləriXüsusilə ayaq sabitkən bədən dönəndə
Dizə düşmə və travmaİdman zamanı və ya qəzalarda
Ağır yük qaldırmaXüsusilə diz əyilmiş vəziyyətdə
Yaşla bağlı degenerasiya40 yaşdan sonra qığırdaq zəifləyir
OsteoartritEyni zamanda qığırdaq aşınması ilə müşahidə olunur
⚠️ Menisküs zədəsinin əlamətləri:
Dizdə qəfil və ya tədricən başlayan ağrı
Ağrı dizin iç və ya çöl tərəfində hiss olunur
Dizdə şişkinlik (xüsusilə ilk 24–48 saatda)
Hərəkət zamanı dizdə “klik” və ya “kitlənmə” hissi
Diz tam açılmır və ya bükülmür
Gücsüzlük və hərəkət məhdudluğu
🩺 Diaqnostika:
Fiziki müayinə: McMurray, Apley testi kimi xüsusi ortopedik testlər
MRT (Maqnit Rezonans Tomoqrafiyası): Menisküsün cırılmasını göstərmək üçün ən təsirli metod
Rentgen: Əsasən sümük zədələrini xaric etmək üçün
📏 Menisküs cırılmalarının tipləri:
TipXüsusiyyət
Uzununa (bucket handle)Ciddi formadır, dizdə “kilidlənmə” yarada bilər
Radial yırtıqMenisküsün mərkəzinə doğru cırılması
ParçalanmışÇoxsaylı qırıq formalı cırılmalar
HorizontalMenisküsün qatları arasında ayrılma
DegenerativYaşa bağlı, zəif strukturda yırtıqlar
🛠 Müalicə üsulları:
🔹 1. Konservativ (əməliyyatsız) müalicə:
İstirahət və hərəkət məhdudiyyəti
Buz tətbiqi (şiş və iltihabı azaltmaq üçün)
Elastik bandaj və ya dizlik
Ayağı yüksəkdə saxlamaq (elevation)
NSAİİ dərmanlar (iltihab əleyhinə)
Fizioterapiya və əzələ gücləndirmə məşqləri (xüsusilə quadriceps)
🔸 Bu üsul yüngül və periferik zədələrdə, gənc pasiyentlərdə və ya cırılma zonası qanla yaxşı qidalanırsa uğurludur.
🔹 2. Cərrahi müalicə (artroskopiya):
Menisküsün tikişi (repair): Əgər qanla təmin olunan sahədədirsə
Menisküsün hissəvi çıxarılması (meniscektomiya): Tikiş mümkün deyilsə
Tam meniskektomiya – artıq çox nadir və son seçim olaraq tətbiq olunur
🔸 Artroskopik əməliyyat — minimal invaziv üsuldur və bərpa müddəti daha qısadır.
⏱️ Bərpa müddəti:
Müalicə növüBərpa vaxtı
Konservativ4–8 həftə
Tikişlə bərpa (sutura)3–4 ay (tam yükdən əvvəl ehtiyatlı olun)
Meniscektomiya (hissəvi çıxarılma)2–6 həftə
🧘♀️ Evdə tətbiq edilə bilən məşqlər (bərpa mərhələsində):
Fizioterapevtin göstərişi ilə tətbiq edin:
Quadriceps izometrik məşqi: Diz bükülmədən baldırın altına yastıq qoyub əzələni sıxın
Heel slide: Ayağı yataqda düz vəziyyətdə büküb-açın
Straight leg raise: Ayağı düz tutaraq yuxarı qaldırın
Hamstring stretch: Baldır əzələsini uzadın
Dizlik taxaraq dayaqla yerimək (əgər həkim tövsiyə edibsə)
✅ Profilaktika (təkrar zədələrin qarşısı üçün):
Əzələləri gücləndirən məşqlər (xüsusilə bud əzələləri)
Ağırlıq və idman zamanı dizə düşən yükü azaltmaq
Isinmə və soyuma hərəkətləri etmək
İdman zamanı uyğun ayaqqabı və qoruyucu dizlik taxmaq
Artroz və qığırdaq problemləri varsa, yükə diqqət etmək