Dissosiativ pozğunluqlar
Dissosiativ pozğunluqların əsas növləri
1. Dissosiativ Amneziya
Travma və ya yüksək stresdən sonra yaddaş itkisi.
Şəxs müəyyən hadisələri, insanları və ya öz şəxsiyyətinə aid faktları xatırlaya bilmir.
Amneziya lokal (bir hadisəyə aid) və ya ümumi ola bilər.
2. Dissosiativ Fuxa
Yaddaş itkisi ilə yanaşı şəxs yerini dəyişir, bəzən isə tamamilə yeni bir həyat tərzi qura bilər.
Sonradan öz ilkin şəxsiyyətini və əvvəlki həyatını yadına sala bilər.
3. Dissosiativ Şəxsiyyət Pozuntusu (DŞP)
Əvvəllər Çoxlu Şəxsiyyət Pozuntusu kimi tanınırdı.
Bir insanın içində iki və ya daha çox fərqli şəxsiyyət və ya "alter" növbələşir.
Bu fərqli şəxsiyyətlər müxtəlif davranış, yaddaş və hətta zövqlərə sahib ola bilər.
4. Depersonalizasiya və Derealizasiya Pozuntusu
Depersonalizasiya: insan öz bədənindən və ya hisslərindən uzaqlaşmış kimi hiss edir (“özümə kənardan baxıram” duyğusu).
Derealizasiya: ətraf mühit real və ya tanış görünmür, sanki "filmə baxır" hissi yaşanır.
Dissosiativ pozuntuların ümumi simptomları
Zaman və məkan hissinin pozulması
Yaddaşda "boşluqlar" və ya keçid anlarının itməsi
Emosional uyuşma, hisslərdən uzaqlaşma
Öz bədəninə və ya ətraf mühitə qarşı qəribəlik hissi
Gecə qorxulu yuxular, yuxuda danışma və ya qeyri-adi davranışlar
Dissosiativ pozuntuların səbəbləri
Uşaq travmaları (fiziki, emosional və ya seksual istismar).
Şiddətli və ya təkrarlanan travmatik hadisələr (qəza, itki, müharibə və s.).
Uzunmüddətli stress və psixoloji gərginlik.
Bəzi hallarda ailə daxilində zorakılıq və ya laqeydlik.
Dissosiasiya nə üçün baş verir?
Dissosiasiya beyin tərəfindən travmatik hadisədən psixoloji müdafiə olaraq işləyir. Şəxs yaşadığı ağrını, qorxunu və ya travmanı "bölərək" şüurundan uzaqlaşdırır və hisslərini "soyudur".
Müalicə yolları
1. Psixoterapiya
Travma yönümlü terapiya (EMDR və ya travma mərkəzli CBT).
Dissosiativ Şəxsiyyət Pozuntusunda şəxsiyyətlərarası inteqrasiyanı gücləndirən terapiya.
2. Stabilizasiya və emosional tənzimləmə
Günlük grounding texnikaları (məsələn, beş duyğu məşqləri).
Stressi azaltmaq üçün nefəs və relaksasiya üsulları.
3. Qrup və ailə terapiyası
Sosial dəstək və ailənin mövqeyi müalicə prosesində vacibdir.
4. Dərman dəstəyi
Dissosiativ pozuntuların özünə yox, yanaşı anksiyete və ya depressiya simptomlarına yönəlik antidepresanlar və anksiyolitiklər istifadə edilə bilər.
Mühüm qeyd
Dissosiativ pozuntular uzunmüddətli və çətin müalicə tələb edən pozuntulardır, amma peşəkar və mərhələli dəstək ilə şəxs funksional həyatına qayıda bilər.