Dissosiativ pozğunluqlar
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Dissosiativ Pozğunluqların Növləri
Dissosiativ pozğunluqlar, insanın şüur, yaddaş və kimlik bütövlüyünün parçalanması ilə xarakterizə olunan ciddi psixoloji vəziyyətlərdir. Bu pozğunluqlar fərdin reallığı qavrayışını və özünü dərk etmə prosesini dərindən təsir edir. Dissosiativ pozğunluqların əsas növləri aşağıdakılardır:
Dissosiativ Amneziya (Xatirə İtirilməsi)
Dissosiativ amneziya, adətən ciddi bir travmatik və ya yüksək stressli təcrübə nəticəsində xatirələrin itirilməsi ilə müşahidə olunur. Bu vəziyyətdə şəxs, xüsusilə travma ilə bağlı olan şəxsi məlumatları və hadisələri unudur. Xatirələrin itməsi gündəlik həyata və əsas əlaqələrə mənfi təsir göstərsə də, bu növ amneziya şəxsin şəxsiyyətini və bilincini tamamilə itirməsinə səbəb olmur.
Dissosiativ Füq (Şəxsiyyətin Dəyişməsi)
Dissosiativ füq, şəxsiyyətin tamamilə dəyişməsi və ya birdən çox şəxsiyyətin mövcudluğu ilə əlaqəli bir pozğunluqdur. Bu vəziyyət, insanın özünü və kimliyini bir neçə fərqli şəxsiyyətlə təcrübə etməsi ilə xarakterizə edilir. Şəxsiyyətin bölünməsi kimi də tanınan bu pozğunluqda, şəxs özünün fərqli və əksər hallarda tamamilə müstəqil şəxsiyyətləri olduğunu hiss edə bilər.
Dissosiativ Kimlik Pozğunluğu (DID)
Dissosiativ kimlik pozğunluğu (DID), əvvəlki dissosiativ füq vəziyyətinin daha ciddi bir formasıdır. Bu pozğunluqda şəxs özünə bir neçə fərqli şəxsiyyət və ya kimlik yaratmağa başlayır. Hər bir şəxsiyyət öz xatirələri, düşüncələri, hissləri və davranışları ilə müstəqil ola bilər. Bu kimliklər zaman-zaman bir-birindən fərqli və ya müqavimət göstərən reaksiyalar verə bilər. Bu vəziyyət çox vaxt uşaq yaşlarında yaşanan ciddi travmalara və yüksək stressə bağlıdır.
Depersonalizasiya və Derealizasiya Pozğunluğu
Bu pozğunluq, şəxsin öz bədənini və ya ətraf mühitini yabancı və ya gerçək olmayan bir şəkildə hiss etməsi ilə bağlıdır:
- Depersonalizasiya: Şəxsin özünü başqa biri kimi hiss etməsi və ya özünü yüksək bir mərtəbədən izləyirmiş kimi qavramasıdır.
- Derealizasiya: Ətraf mühitin gerçək olmaması və ya düzgün görünməməsi hissidir. İnsan ətrafındakı hadisələri gerçək olmayan bir film kimi hiss edə bilər.
Dissosiativ Pozğunluqların Səbəbləri
Dissosiativ pozğunluqların yaranmasında bir neçə kritik faktor rol oynayır. Bu səbəblər fərdin keçmişi və bioloji quruluşu ilə sıx bağlıdır:
- Travma və Uşaqlıq Təcrübələri: Ən əsas səbəb ağır travmatik hadisələrdir. Xüsusilə uşaq yaşlarında yaşanan fiziki, emosional və ya cinsi istismar bu pozğunluqlara yol aça bilər. Beyin, qoruyucu mexanizm olaraq dissosiasiya edərək çətin xatirələri şüurdan ayıra bilər.
- Ailə və Ətraf Mühit Amilləri: Uşaqlıqdakı ailə problemləri, qeyri-sağlam münasibətlər və təhlükəli mühitlər şəxsiyyətin parçalanmasına və ya şüurun ayrılmasına səbəb ola bilər.
- Genetik və Beyin Kimyası: Genetik meyl və beyin kimyasındakı dəyişikliklər, şəxsiyyətin inkişafını və travmalara verilən reaksiyaları təsir edə bilər.
- Zehni Sağlamlıq Problemləri: Depressiya, anksiyete və ya şizofreniya kimi digər psixoloji vəziyyətlər dissosiativ pozğunluqların inkişafına təsir göstərə bilər.
Dissosiativ Pozğunluqların Müalicəsi
Bu pozğunluqların müalicəsi peşəkar yanaşma və uzunmüddətli dəstək tələb edir. Müalicə prosesində tətbiq olunan əsas üsullar bunlardır:
| Müalicə Üsulu | Təsviri |
|---|---|
| Psixoterapiya | Müalicənin əsas sütunudur. Travma mərkəzli terapiya, Dialektik Davranış Terapiyası (DBT) və Bilişsel Davranış Terapiyası (CBT) tətbiq olunur. |
| İlaçlar | Simptomları yüngülləşdirmək üçün antidepressanlar və anksiyolitiklər terapiya ilə birlikdə istifadə edilə bilər. |
| Dəstək və Sosial Yardım | Ailə və dostların anlayışı, sosial fəaliyyətlər və stress idarəetmə texnikaları bərpa prosesində faydalıdır. |
Nəticə
Dissosiativ pozğunluqlar, insanın şüur və şəxsiyyət bütövlüyünə təsir edən mürəkkəb psixoloji vəziyyətlərdir. Müalicə prosesi travmanın idarə edilməsi və peşəkar psixoterapiya ilə birbaşa əlaqəlidir. Hər bir hal fərqli yanaşma tələb etdiyi üçün peşəkar dəstək və güclü sosial əlaqələr sağalma yolunda böyük rol oynayır.
