Fistula nədir? Fistula simptomları və müalicəsi
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Fistula Nədir? Ümumi Baxış
Fistula, bədənin iki boşluğu və ya bir daxili orqan ilə dəri səthi arasında yaranan anormal keçiddir. Tibbi baxımdan ciddi bir vəziyyət olan fistula, vaxtında müdaxilə edilmədikdə xroniki problemlərə yol aça bilər. Bu yazıda fistulanın növləri, yaranma səbəbləri və müasir müalicə üsulları haqqında ətraflı məlumat əldə edəcəksiniz.
Fistulanın Əsas Növləri
Fistulalar yerləşdiyi bölgəyə və birləşdirdiyi orqanlara görə bir neçə qrupa bölünür:
- Anorektal Fistula: Anus ilə dərinin səthi arasında yaranan tuneldir. Əsasən anal abseslərin nəticəsi kimi meydana gəlir.
- Enterokutan Fistula: Bağırsaq ilə dərinin səthi arasında keçid əmələ gəlməsidir.
- Vezikovaginal Fistula: Sidik kisəsi və vajina arasında yaranan anormal keçiddir.
- Trakeo-ezofageal Fistula: Nəfəs borusu (trakea) ilə yemək borusu (ezofagus) arasında yaranan keçiddir.
- Kolovaginal Fistula: Qalın bağırsaq ilə vajina arasında yaranan keçiddir.
- Arteriovenoz Fistula: Arteriya və vena arasında yaranan anormal əlaqədir.
Fistulanın Yaranma Səbəbləri
Fistula inkişafına səbəb olan müxtəlif faktorlar mövcuddur. Əsas səbəblər aşağıdakılardır:
- İnfeksiyalar: Əsas səbəb infeksiyalar nəticəsində yaranan abseslərdir.
- Travmalar: Fiziki zədələnmələr, cərrahi müdaxilələr və ya doğum zamanı yaranan travmalar.
- İltihablı Xəstəliklər: Crohn xəstəliyi, divertikulit və ülseratif kolit kimi xəstəliklər.
- Şişlər: Xərçəng və ya benign (xoşxassəli) kütlələrin böyüməsi.
- Cərrahi Əməliyyatlar: Bağırsaq və ya pelvik bölgədə keçirilmiş əməliyyatlardan sonra inkişaf edə bilər.
Fistulanın Simptomları Nələrdir?
Fistulanın əlamətləri onun növünə görə fərqlənsə də, bəzi ümumi və lokal simptomlar müşahidə edilir.
Ümumi Simptomlar
- Bədən səthində və ya dəri altında ağrılı, qızarmış və şişkin sahə.
- Dəridən irinli və ya qanlı axıntı.
- Pis qoxulu ifrazat və xroniki ağrı.
Lokal Simptomlar
| Fistula Növü | Spesifik Simptomlar |
|---|---|
| Anorektal | Anus ətrafında ağrılı şişlik, qızdırma və üşütmə. |
| Vezikovaginal | Vajinadan sidik axması, tez-tez təkrarlanan sidik yolu infeksiyaları. |
| Enterokutan | Qarın dərisindən həzm mayelərinin axması, elektrolit balansının pozulması. |
| Trakeo-ezofageal | Udqunma zamanı öskürək, qidaların nəfəs borusuna keçməsi. |
Fistulanın Müalicə Üsulları
Müalicə planı fistulanın növünə, yerləşdiyi bölgəyə və yaranma səbəbinə görə fərdi şəkildə müəyyən edilir.
1. Cərrahi Müdaxilə
- Fistulotomiya: Fistula kanalının açılaraq təmizlənməsi prosesidir.
- Seton Texnikası: Xüsusilə anorektal fistulalarda kanalın bağlanması üçün istifadə olunur.
- Plastik Cərrahiyyə: Mürəkkəb hallarda toxumaları bərpa etmək üçün tətbiq edilir.
- Fibrin Yapışdırıcı və ya Plug: Kanalı bağlamaq üçün bioloji materiallardan istifadə olunur.
2. Dərman və Digər Müalicələr
- Dərman Müalicəsi: İnfeksiyalar üçün antibiotiklər, iltihablı xəstəliklər üçün anti-iltihab dərmanlar və immunsupressorlar.
- Endoskopik Müalicə: Qastrointestinal fistulaların qapalı üsulla bağlanması.
- Dəstək Müalicəsi: Maye-elektrolit balansının qorunması, qidalanma rejimi və irinli sahələrin drenaj olunması.
Fistuladan Qorunma Yolları
Fistula riskini azaltmaq və təkrarının qarşısını almaq üçün bu tövsiyələrə əməl edilməlidir:
- Erkən Diaqnoz: İnfeksiya və iltihablı xəstəliklərin vaxtında müalicəsi.
- Gigiyena: Xüsusilə anal bölgənin təmizliyinə ciddi diqqət yetirmək.
- Sağlam Həyat Tərzi: Balanslı qidalanma və stresin idarə olunması.
- Cərrahi Nəzarət: Əməliyyatdan sonra mütəmadi həkim müayinəsi.
Nəticə
Fistula, ağrı, şişkinlik və pis qoxulu ifrazatlarla özünü büruzə verən ciddi bir sağlamlıq problemidir. Vaxtında diaqnoz qoyulduqda, cərrahi müdaxilə və müvafiq tibbi metodlarla effektiv şəkildə müalicə edilə bilər. Erkən tibbi nəzarət və gigiyena qaydalarına riayət etmək, xəstəliyin qarşısını almaqda ən mühüm amildir.
