Fistula nədir? Fistula simptomları və müalicəsi
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Fistula Nədir və Hansı Növləri Mövcuddur?
Fistula, bədənin iki boşluğu və ya bir daxili orqan ilə dəri səthi arasında yaranan anormal bir kanaldır. Bu vəziyyət müxtəlif orqan sistemlərində meydana gələ bilər və xəstənin həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərir. Fistulalar yerləşdiyi bölgəyə görə aşağıdakı qruplara bölünür:
- Anorektal Fistula: Anus ilə dəri səthi arasında yaranan tuneldir; adətən anal abseslərin nəticəsidir.
- Enterokutan Fistula: Bağırsaq ilə dəri səthi arasında keçid əmələ gəlməsidir.
- Vezikovaginal Fistula: Sidik kisəsi ilə vajina arasında yaranan anormal keçiddir.
- Trakeo-ezofageal Fistula: Nəfəs borusu (trakea) ilə yemək borusu (ezofagus) arasındakı keçiddir.
- Kolovaginal Fistula: Qalın bağırsaq ilə vajina arasında yaranan əlaqədir.
- Arteriovenoz Fistula: Arteriya və vena damarları arasında yaranan anormal əlaqədir.
Fistulanın Əsas Səbəbləri Nələrdir?
Fistula yaranmasının arxasında bir çox fərqli tibbi faktor dayana bilər. Ən çox rast gəlinən səbəblər arasında infeksiyalar nəticəsində yaranan abseslər ilk sırada yer alır. Digər mühüm faktorlar aşağıdakılardır:
- Travmalar: Fiziki zədələnmələr, cərrahi müdaxilələr və ya doğum zamanı yaranan ağır travmalar.
- İltihablı Xəstəliklər: Crohn xəstəliyi, divertikulit və ülseratif kolit kimi xroniki bağırsaq xəstəlikləri.
- Şişlər: Xərçəng və ya xoşxassəli (benign) kütlələrin böyüməsi.
- Cərrahi Əməliyyatlar: Bağırsaq və ya pelvik bölgədə keçirilmiş əməliyyatlardan sonra inkişaf edən ağırlaşmalar.
Fistulanın Simptomları və Tanınma Yolları
Fistulanın əlamətləri kanalın yerləşdiyi nahiyəyə görə fərqlilik göstərir. Ümumi simptomlar arasında dəri altında ağrılı, qızarmış və şişkin sahə, irinli və ya qanlı axıntı, həmçinin pis qoxulu ifrazat və xroniki ağrı müşahidə olunur.
Lokal Simptomlar Cədvəli
| Fistula Növü | Spesifik Simptomlar |
|---|---|
| Anorektal | Anus ətrafında ağrılı şişlik, qızdırma və üşütmə |
| Vezikovaginal | Vajinadan sidik axması, təkrarlanan sidik yolu infeksiyaları |
| Enterokutan | Qarın dərisindən həzm mayelərinin axması, elektrolit balansının pozulması |
| Trakeo-ezofageal | Udqunma zamanı öskürək, qidaların nəfəs borusuna keçməsi |
Fistula Müalicəsində Müasir Metodlar
Fistulanın müalicəsi onun növünə, yerləşdiyi bölgəyə və yaranma səbəbinə görə fərdi şəkildə planlaşdırılır. Müalicə prosesində həm cərrahi, həm də konservativ üsullardan istifadə edilir.
Cərrahi Müdaxilələr
- Fistulotomiya: Fistula kanalının açılaraq təmizlənməsi prosesidir.
- Seton Texnikası: Xüsusilə anorektal fistulalarda kanalın bağlanması üçün tətbiq edilir.
- Plastik Cərrahiyyə: Mürəkkəb hallarda toxumaları bərpa etmək üçün istifadə olunur.
- Fibrin Yapışdırıcı: Kanalı bağlamaq üçün xüsusi bioloji materialların (plug) tətbiqi.
Dərman və Dəstək Müalicəsi
İnfeksiyanı aradan qaldırmaq üçün antibiotiklər, iltihablı vəziyyətlərdə isə anti-iltihab dərmanlar və immunsupressorlar təyin edilir. Qastrointestinal fistulalarda endoskopik üsullar və düzgün qidalanma dəstəyi müalicənin ayrılmaz hissəsidir.
Fistuladan Qorunma və Profilaktika
Fistula riskini minimuma endirmək üçün erkən diaqnoz və infeksiyaların vaxtında müalicəsi vacibdir. Anal bölgənin gigiyenasına diqqət yetirmək, iltihablı xəstəliklərin idarəsi üçün sağlam həyat tərzi sürmək və əməliyyat sonrası müntəzəm tibbi nəzarətdən keçmək qorunma yollarının əsasını təşkil edir.
Nəticə etibarilə, fistula vaxtında müalicə edilmədikdə xroniki hala keçən ciddi bir patologiyadır. Ağrı, şişkinlik və ya anormal axıntı müşahidə edildikdə, dərhal mütəxəssisə müraciət edilməlidir.
