Göz təzyiqi (qlaukoma) nədir?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Qlaukoma və Göz Daxili Təzyiqin Təsirləri
Qlaukoma, göz daxili təzyiqin artması nəticəsində optik sinirlərin zədələnməsinə yol açan ciddi bir sağlamlıq problemidir. Gözün daxilində istehsal olunan və xüsusi kanallar vasitəsilə xaric edilən göz mayesinin (aköz humor) balanssızlığı, təzyiqin yüksəlməsinə səbəb olur. Bu vəziyyət vaxtında müdaxilə edilmədikdə qalıcı görmə itkisinə gətirib çıxara bilər.
Qlaukomanın Səbəbləri və Risk Faktorları
Göz daxili təzyiqin artması müxtəlif fizioloji və genetik amillərlə bağlıdır. Bu balanssızlığın yaranma səbəbləri aşağıdakı kimidir:
- Göz Mayesinin Drenaj Problemləri: Göz mayesi kanallardan kifayət qədər axmadıqda təzyiq yüksəlir.
- Həddindən Artıq Maye İstehsalı: Gözün normaldan daha çox maye istehsal etməsi.
- İrsi Faktörlər: Ailə tarixində qlaukoma olan şəxslərdə risk səviyyəsi daha yüksəkdir.
- Yüksək Yaş: Xüsusilə 60 yaşdan sonra qlaukoma riski əhəmiyyətli dərəcədə artır.
- Digər Göz Xəstəlikləri: Katarakt, uveit və ya keçirilmiş göz travmaları.
- Sistemik Xəstəliklər: Diabet (şəkərli diabet) və yüksək qan təzyiqi əsas risk faktorları arasındadır.
Qlaukomanın Əsas Növləri
Qlaukoma xəstəliyi inkişaf mexanizminə görə müxtəlif qruplara bölünür:
1. Açıq Bucaqlı Qlaukoma
Ən çox rast gəlinən növdür. Gözün drenaj sistemi zamanla yavaş-yavaş tıxanır, bu da təzyiqin tədricən artmasına və proqressiv görmə itkisinə səbəb olur.
2. Qapalı Bucaqlı Qlaukoma
Gözün drenaj bucağının qəflətən bağlandığı vəziyyətdir. Təcili tibbi müdaxilə tələb edir, əks halda sürətli və qalıcı görmə itkisi yarada bilər.
3. İkincili Qlaukoma
Travmalar, müəyyən dərmanların istifadəsi və ya mövcud olan digər göz xəstəlikləri nəticəsində yaranan növüdür.
4. Uşaqlıq Qlaukoması (Konjenital Qlaukoma)
Doğuşdan etibarən mövcud olan bu növ, gözün drenaj sisteminin düzgün inkişaf etməməsi səbəbindən ortaya çıxır.
5. Normal Təzyiqli Qlaukoma
Göz daxili təzyiq normal hədlərdə olsa belə, optik sinirin zədələndiyi xüsusi bir vəziyyətdir.
Qlaukomanın Əlamətləri: Hansı Hallarda Diqqətli Olmalı?
Qlaukoma çox vaxt "səssiz oğru" olaraq adlandırılır, çünki erkən mərhələdə simptomsuz inkişaf edə bilər. Lakin xəstəlik irəlilədikcə müəyyən əlamətlər özünü göstərir:
| Mərhələ | Əlamətlər |
|---|---|
| Erkən Mərhələ | Adətən heç bir simptom müşahidə olunmur; təzyiq yavaş artdığı üçün hiss edilmir. |
| Proqressiv Mərhələ | Görmə sahəsində daralma (əvvəlcə yan, sonra mərkəzi görmə), işıq ətrafında halqalar, dumanlı görmə və baş ağrısı. |
| Təcili Hallar | Şiddətli göz ağrısı, göz qızartısı, bulantı, qusma, bulanıq görmə və işığa həssaslıq. |
Qlaukomanın Diaqnozu Necə Qoyulur?
Görmə qabiliyyətini qorumaq üçün erkən diaqnoz həyati əhəmiyyət kəsb edir. Müayinə zamanı aşağıdakı peşəkar üsullardan istifadə olunur:
- Tonometriya: Göz daxili təzyiqin dəqiq ölçülməsi.
- Optik Sinir Müayinəsi: Sinir liflərinin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi.
- Görmə Sahəsi Testi: Görmə itkisinin və daralmaların müəyyən edilməsi.
- Gonioskopiya: Gözün drenaj bucağının yoxlanılması.
- Paximetriya: Kornea (buynuz qişa) qalınlığının ölçülməsi.
Qlaukomanın Müalicə Üsulları
Müalicənin əsas məqsədi xəstəliyi tam sağaltmaq deyil (bu mümkün deyil), görmə itkisini dayandırmaq və ya yavaşlatmaqdır. Müalicə prosesi aşağıdakı metodları əhatə edir:
Dərman Müalicəsi
Göz damlaları vasitəsilə maye istehsalı azaldılır və ya axın artırılır. Bəzi hallarda qan dövranına təsir edərək təzyiqi salan həblərdən istifadə olunur.
Lazer Müalicəsi
- Lazer Trabekuloplastika: Açıq bucaqlı qlaukoma zamanı drenajı açmaq üçün tətbiq edilir.
- İridotomiya: Qapalı bucaqlı qlaukoma üçün gözdə kiçik bir dəlik açılaraq təzyiq tənzimlənir.
Cərrahi Müdaxilə
Əgər digər üsullar kifayət etməzsə, Trabekulektomiya ilə yeni bir drenaj kanalı yaradılır və ya gözə xüsusi şunt/stent cihazları yerləşdirilir.
Qlaukomanın Qarşısını Alma Yolları
Göz sağlamlığınızı qorumaq üçün mütəmadi olaraq profilaktik tədbirlər görməlisiniz. Xüsusilə 40 yaşdan sonra mütəmadi göz müayinəsi vacibdir. Sağlam həyat tərzi, balanslı qidalanma və stressin idarə edilməsi göz təzyiqinə müsbət təsir göstərir. Ailəsində qlaukoma tarixçəsi olanlar və göz travması riski olan şəxslər daha diqqətli olmalıdırlar.
Nəticə olaraq, qlaukoma erkən diaqnoz qoyulmadıqda ciddi fəsadlar törədən bir xəstəlikdir. Şübhəli simptomlar yarandıqda vaxt itirmədən göz həkiminə müraciət etmək görmə sağlamlığınız üçün həlledicidir.
