Əl, Ayaq, Ağız Xəstəlikləri

Əl, Ayaq və Ağız Xəstəliyinin Səbəbləri

Bu xəstəliyə əsasən aşağıdakı viruslar səbəb olur:

Coxsackievirus A16: Əl, ayaq və ağız xəstəliyinin ən çox rast gəlinən səbəbidir.

Enterovirus 71 (EV71): Coxsackievirusdan daha az rast gəlinir, lakin ağır hallarına səbəb ola bilər.

Yoluxma Yolları

Əl, ayaq və ağız xəstəliyi çox yoluxucu bir xəstəlikdir və əsasən aşağıdakı yollarla yayıla bilər:

Hava-damcı yolu: Öskürmə, hapşırma və ya danışıq zamanı yoluxmuş şəxsdən yayılan kiçik tənəffüs damcıları vasitəsilə.

Əl təması və kontaminasiya olunmuş səthlər: Virus yoluxmuş səthlərə və ya əşyalara toxunduqdan sonra əlləri gözlərə, buruna və ya ağıza toxundurmaqla keçə bilər.

Sidik və nəcis yolu ilə yayılma: Yoluxmuş şəxsin nəcisi və ya sidiyi ilə təmas nəticəsində virus yayıla bilər.

Əl, Ayaq və Ağız Xəstəliyinin Risk Faktorları

Uşaqlar: Xüsusilə 5 yaşdan kiçik uşaqlar xəstəliyə daha çox meyllidirlər.

Uşaq bağçası və məktəb: Uşaqlar arasında yaxın təmas xəstəliyin yayılmasını asanlaşdırır.

İnsan sıxlığı olan yerlər: Xəstəlik uşaq bağçaları, məktəblər və ya digər ictimai yerlərdə daha tez yayılır.

Əl, Ayaq və Ağız Xəstəliyinin Simptomları

Xəstəlik, simptomlar virusla təmasdan təxminən 3-7 gün sonra (inkubasiya dövrü) meydana çıxmağa başlayır. Xəstəliyin əsas simptomları bunlardır:

Qızdırma: İlk simptomlardan biri ola bilər və adətən 1-2 gün davam edir.

Boğaz ağrısı: Xəstəliyin erkən mərhələsində boğazda ağrı və qıcıqlanma hissi müşahidə olunur.

Ağızda yaralar (aftlar): Ağızın içində, dilin və damağın səthində kiçik, ağ və ya qırmızı sərhədli yaralar yaranır. Bu yaralar ağrılıdır və yemək yeməyi çətinləşdirə bilər.

Əl və ayaqlarda səpgilər: Əllərin ovuc hissəsində və ayaqların alt hissəsində kiçik qırmızı səpgilər meydana çıxır. Bəzi hallarda səpgilər büllurlu və ya qabarıqlı ola bilər.

Bədən səpgiləri: Bəzən səpgilər bədənin digər yerlərinə, o cümlədən diz, dirsək və ya qasıq nahiyəsinə də yayıla bilər.

Yeməkdən imtina və susuzluq: Ağızda yaralar ağrıya səbəb olduğu üçün uşaqlar yemək və su qəbul etməkdən çəkinə bilərlər.

Əl, Ayaq və Ağız Xəstəliyinin Ağırlaşmaları

Əl, ayaq və ağız xəstəliyi adətən yüngül keçən bir infeksiyadır və ciddi ağırlaşmalar nadir hallarda baş verir. Lakin bəzi hallarda aşağıdakı ağırlaşmalar baş verə bilər:

Dehidratasiya: Ağız yaraları səbəbindən yemək və içmə çətinləşir, bu da uşaqlarda dehidratasiya (maye itməsi) riskini artırır.

Ağır hallarda neyroloji komplikasiyalar: Xüsusilə enterovirus 71 (EV71) səbəbindən meningit (beyin qişalarının iltihabı) və ensefalit (beyin iltihabı) kimi ciddi neyroloji ağırlaşmalar inkişaf edə bilər, lakin bu hallar nadirdir.

Dırnaq tökülməsi: Bəzi uşaqlarda xəstəlikdən sonra dırnaqların qismən və ya tamamilə tökülməsi müşahidə oluna bilər, lakin bu vəziyyət keçicidir və dırnaqlar yenidən uzanır.

Diaqnoz

Əl, ayaq və ağız xəstəliyi adətən klinik simptomlara əsasən diaqnoz olunur. Həkim adətən xəstənin fiziki müayinəsi və simptomları əsasında xəstəliyi müəyyən edir. Aşağıdakı müayinə metodları diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün istifadə oluna bilər:

Fiziki müayinə: Həkim ağız yaralarını, səpgiləri və digər simptomları yoxlayır.

Virusun müəyyən edilməsi: Virusun növünü müəyyən etmək üçün burun və ya boğazdan sürüntü götürülərək laboratoriyaya göndərilə bilər, lakin bu nadir hallarda tələb olunur.

Əl, Ayaq və Ağız Xəstəliyinin Müalicəsi

Bu xəstəlik üçün xüsusi antiviral müalicə yoxdur, çünki infeksiya adətən öz-özünə sağalır. Müalicə əsasən simptomları yüngülləşdirməyə və xəstənin rahatlığını təmin etməyə yönəldilir. Müalicə metodları aşağıdakılardır:

Ağrıkəsicilər və qızdırma salıcılar: Ağız yaralarının ağrısını və qızdırmanı azaltmaq üçün ibuprofen və ya parasetamol kimi dərmanlar istifadə edilə bilər. Aspirin uşaqlara verilməməlidir, çünki Rey sindromu adlı ciddi bir vəziyyətin yaranmasına səbəb ola bilər.

Bol maye qəbulu: Xəstəliyin səbəb olduğu dehidratasiya riskini azaltmaq üçün xəstəyə bol maye verilməlidir. Ağız yaraları ağrıya səbəb olduğu üçün soyuq mayelər (su, süd, bulyon) içmək daha rahat ola bilər.

Yumuşaq qidalarla qidalanma: Ağızdakı yaralar səbəbindən bərk qidaları qəbul etmək çətin ola bilər. Bu vəziyyətdə xəstələrə yumşaq və ya püre halında olan qidalar (məsələn, kartof püresi, yoğurt) verilməlidir.

Boğaz spreyləri və ya qarqaralar: Ağızdakı yaraların ağrısını azaltmaq üçün həkim tərəfindən boğaz spreyi və ya duzlu su ilə qarqara tövsiyə edilə bilər.

Əl, Ayaq və Ağız Xəstəliyinin Qarşısının Alınması

Xəstəlik çox yoluxucu olduğundan, infeksiyanın yayılmasının qarşısını almaq üçün aşağıdakı profilaktik tədbirlər görülməlidir:

Əlləri tez-tez yumaq: Uşaqların və böyüklərin əllərini müntəzəm olaraq sabunla yumaları vacibdir.

Xəstə insanlarla təmasdan qaçınmaq: Xəstəlik əlamətləri olan insanlardan uzaq durmaq infeksiyanın yayılmasının qarşısını almağa kömək edər.

Səthlərin və əşyaların təmizlənməsi: Uşaqların oynadığı oyuncaqlar, yemək qabları və digər əşyalar mütəmadi olaraq dezinfeksiya edilməlidir.

Uşaq bağçalarında gigiyena qaydalarına əməl etmək: Uşaq bağçalarında və məktəblərdə gigiyena tədbirləri gücləndirilməli və xəstə uşaqlar evdə saxlanılmalıdır.

Nəticə

Əl, Ayaq və Ağız Xəstəliyi, əsasən uşaqları təsir edən viral bir infeksiyadır. Xəstəlik adətən yüngül keçir və 7-10 gün ərzində öz-özünə sağalır. Simptomatik müalicə və düzgün qulluq xəstənin rahatlığını təmin etmək və ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün vacibdir. Profilaktik tədbirlərə riayət etməklə xəstəliyin yayılmasının qarşısını almaq mümkündür.