Daban spur (plantar fasiit)
🔍 Plantar fasiit və daban spuru nədir?
Plantar fasiya — daban sümüyündən başlayıb barmaqlara qədər uzanan, ayaq altını dəstəkləyən qalın bir bağ toxumasıdır.
Plantar fasiit — bu toxumanın iltihabı və mikro-yırtıqları nəticəsində yaranır.
Daban spuru — uzunmüddətli gərginlik nəticəsində daban sümüyünün alt hissəsində sümük çıxıntısının (tikanabənzər) yaranmasıdır.
🔸 Hər plantar fasiitdə spur olmaz, amma spur olanların çoxunda plantar fasiit var.
📌 Əsas səbəblər:
SəbəbTəsviri
Uzun müddət ayaq üstə qalmaqSatıcılar, müəllimlər, ofis xaricində işləyənlər
Uyğunsuz ayaqqabıAltı nazik, dəstəksiz ayaqqabılar
Yüksək qövs (pes cavus) və ya düz ayaq (pes planus)Ayaq quruluşu problemi
Artıq çəkiAyağa düşən yükü artırır
Həddindən artıq fiziki aktivlikQaçış, pilləkən çıxmaq və s.
Gərgin baldır və ayaq əzələləriPlantar fasyaya artıq gərginlik ötürür
⚠️ Əlamətlər:
Daban nahiyəsində kəskin və deşici ağrı
Səhər yuxudan qalxanda ilk addımlarda daha şiddətli ağrı
Uzun oturandan sonra qalxanda ağrının artması
Ayaq altında “yanma”, “batma” və ya “şüşə üstündə gəzmək” hissi
Bəzən şişkinlik və qızartı (nadir hallarda)
🩺 Diaqnostika:
Fiziki müayinə: Barmaqlar ucaldıqda daban ağrısı
Rentgen: Daban sümüyü altında spur (sümük çıxıntısı) varsa görünür
Ultrasəs və ya MRT: Plantar fasyada qalınlaşma, iltihab və mikroyırtıqları göstərir
🛠 Müalicə yolları:
🔹 1. Konservativ (əməliyyatsız) müalicə — əsas yanaşmadır:
✅ Gündəlik tədbirlər:
Ayağa buz tətbiqi (gündə 2–3 dəfə, 15–20 dəqiqə)
Ayaq altına ortopedik içlik (arch support) və daban yastığı
Ayaqqabı seçimi: Altı qalın, amortizatorlu və arx dəstəkləyici
Ağrıkəsici və iltihab əleyhinə dərmanlar (NSAİİ – ibuprofen, naproksen)
İstirahət — uzun müddət ayaq üstə qalmamaq
🔹 2. Fizioterapiya:
Ultrasəs, TENS, lazer terapiyası
Manual terapiya və ayaq altı gərmə texnikaları
Eksentrik məşqlər – əzələ və bağları uzadaraq gücləndirir
🔹 3. Stretching və ev məşqləri:
Gündə 2 dəfə, hər biri 15–30 saniyə saxlayaraq təkrar edin:
Plantar fasiya gərməsi:
Barmaqları tutub yuxarı çəkin və ayaq altı gərginliyi hiss edin
Baldır əzələsi gərməsi (Gastrosoleus stretch)
Divara dirsəklənərək bir ayağı irəli, birini arxada saxlayın
Dabanla topa basma məşqi:
Ayaq altını soyudulmuş su butulkası və ya tennis topu ilə irəli-geri hərəkət etdirin
Təbii daban masajı:
Barmaqlardan topuğa qədər əlinizlə yüngülcə masaj edin
🔹 4. İnkişaf etmiş hallarda əlavə üsullar:
Kortizon inyeksiyası: Güclü iltihabı azaldır (həkim qərarı ilə, tez-tez edilməməlidir)
ESWT (Şok dalğa terapiyası): Dərin toxumaları stimullaşdırır, çox effektiv ola bilər
PRP inyeksiyası: Təbii bərpa mexanizmini dəstəkləyir
Gecə splinti: Gecə boyu fasyanı gərgin saxlayan cihaz
🔹 5. Cərrahi müdaxilə:
Nadirdir və yalnız bütün digər müalicələr uğursuz olarsa düşünülür
Plantar fasyanın bir hissəsinin kəsilməsi və ya spurun çıxarılması
⏱️ Sağalma müddəti:
Konservativ müalicə ilə çox vaxt 3–6 ayda yaxşılaşma olur
Bəzilərində daha uzun çəkə bilər — səbir və davamlılıq vacibdir
✅ Profilaktika üçün tövsiyələr:
Ayaqqabılarınızı vaxtında dəyişin, köhnə altlıqdan istifadə etməyin
Hər gün 5–10 dəqiqə ayaq altı gərmə məşqləri edin
Uzun müddət ayaq üstə qalırsınızsa, daban dəstəyi və yastığı istifadə edin
Ağırlıq nəzarəti: Artıq çəki dabanın yükünü artırır
İdmandan öncə isinmə, sonra soyuma məşqləri edin