Diabetik nefropatiya

Diabetik Nefropatiyanın Səbəbləri

Diabetik nefropatiya, yüksək qan şəkərinin uzun müddət ərzində böyrəklərin kiçik qan damarlarını (glomerullar) zədələməsi nəticəsində yaranır. Normalda böyrəklər qandan tullantı maddələrini süzür və zərərli maddələri sidik vasitəsilə xaric edir. Lakin yüksək qan şəkəri böyrəklərin filtrasiya sisteminə zərər vurur və böyrəklər funksiyasını itirir. Bu, qanın süzülməsini çətinləşdirir və bədəndə zərərli maddələrin və mayenin yığılmasına səbəb olur.

Diabetik Nefropatiyanın Risk Faktorları

Diabetik nefropatiyanın inkişafına təsir edən bir sıra risk faktorları vardır:

Diabetin idarə olunmaması: Qan şəkərinin uzun müddət yüksək səviyyədə qalması böyrəklərin zədələnmə riskini artırır.

Yüksək qan təzyiqi: Hipertoniya böyrəklərin qan damarlarına zərər vurur və nefropatiyanın inkişafını sürətləndirir.

Yüksək qan xolesterini: Yüksək xolesterin səviyyəsi böyrəklərin qan damarlarını daraldır və zədələyir.

Siqaret çəkmə: Siqaret çəkən diabet xəstələrində böyrəklərin zədələnməsi riski daha yüksəkdir.

Genetik meyllilik: Ailəsində böyrək xəstəliyi olan diabet xəstələrində nefropatiya riski daha yüksəkdir.

Dərmanlar: Bəzi dərmanlar (məsələn, qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar) böyrəklərə zərər verə bilər və nefropatiya riskini artıra bilər.

Diabetik Nefropatiyanın Simptomları

Diabetik nefropatiya erkən mərhələlərdə çox az simptom göstərə bilər və ya ümumiyyətlə simptom verməyə bilər. Lakin böyrək zədələnməsi irəlilədikcə aşağıdakı simptomlar görünə bilər:

Şişkinlik: Xüsusilə ayaqlar, qollar, üz və gözlərdə şişkinlik.

Sidikdə köpük: Sidikdə protein sızması səbəbindən köpüklənmə.

Yorğunluq və zəiflik: Böyrəklər düzgün işləmədikdə bədəndə yığılan toksinlər yorğunluğa səbəb ola bilər.

Ürəkbulanma, qusma: Qan içindəki zərərli maddələrin artması nəticəsində.

İştahasızlıq və çəki itkisi.

Yüksək qan təzyiqi: Böyrəklər qan təzyiqinin tənzimlənməsində iştirak edir, buna görə böyrəklər zədələndikdə qan təzyiqi arta bilər.

Sidikdə dəyişikliklər: Sidik miqdarında dəyişiklik, sidikdə qan və ya ağrılı sidik ifrazı.

Diabetik Nefropatiyanın Diaqnozu

Diabetik nefropatiya bir neçə test vasitəsilə diaqnoz edilir:

Sidik testi: Sidikdə protein (xüsusilə albumin) sızmasının aşkarlanması böyrəklərin zədələndiyini göstərə bilər. Albüminuriya (sidikdə yüksək miqdarda albumin) diabetik nefropatiyanın erkən mərhələsinin göstəricisidir.

Qan testi: Qanda kreatinin və qan karbamid azotu (BUN) səviyyələrinin artması böyrək funksiyasının zəiflədiyini göstərə bilər. Bu testlər böyrəklərin nə qədər yaxşı işlədiyini qiymətləndirməyə kömək edir.

GFR (glomerul filtrasiya dərəcəsi): Bu test böyrəklərin süzmə qabiliyyətini göstərir. Diabetik nefropatiyada GFR azala bilər.

Görüntüləmə testləri: Ultrasəs və ya digər görüntüləmə metodları böyrəklərin strukturunu və böyrəkdə yaranan dəyişiklikləri göstərməyə kömək edə bilər.

Diabetik Nefropatiyanın Müalicəsi

Diabetik nefropatiya tamamilə müalicə edilə bilən bir xəstəlik deyil, lakin onun irəliləməsini yavaşlatmaq və böyrəkləri qorumaq üçün bir sıra tədbirlər həyata keçirilə bilər:

Qan şəkərinin idarə olunması:

Qan şəkərinin normada saxlanılması böyrəklərin qorunması üçün ən vacib tədbirlərdən biridir. Həkimlərin təyin etdiyi insulin və ya dərmanlarla qan şəkəri nəzarətdə saxlanılmalıdır.

Qan təzyiqinin idarə olunması:

Qan təzyiqinin normada qalması böyrək zədələnməsini yavaşlatmağa kömək edir. ACE inhibitorları və ya ARB (angiotenzin reseptor bloklayıcıları) kimi qan təzyiqi dərmanları həm təzyiqi idarə edir, həm də böyrəkləri qoruyur.

Xolesterinin idarə edilməsi:

Xolesterinin idarə olunması böyrəklərin qan damarlarını qorumağa və nefropatiyanın irəliləməsinin qarşısını almağa kömək edə bilər. Statin kimi dərmanlar xolesterin səviyyəsini azaltmaq üçün istifadə edilə bilər.

Pəhriz dəyişiklikləri:

Zülalın məhdudlaşdırılması: Zülalın çox miqdarda qəbulu böyrəkləri yükləyə bilər, buna görə də zülal miqdarı məhdudlaşdırılmalıdır.

Duzun azaldılması: Duzun miqdarını məhdudlaşdırmaq qan təzyiqini aşağı salmağa kömək edir.

Kalium və fosforun idarə edilməsi: Diabetik nefropatiyanın gec mərhələlərində kalium və fosfor səviyyələri artdıqda bəzi qidalar məhdudlaşdırıla bilər.

Dərmanlar:

Damar genişləndirici dərmanlar: Böyrəklərin qan təzyiqini tənzimləməyə və zədələnməni yavaşlatmağa kömək edə bilər.

Fosfat bağlayıcı dərmanlar: Qanda fosfor səviyyəsini azaltmağa kömək edir və sümük problemlərinin qarşısını alır.

Dializ:

Diabetik nefropatiya böyrək çatışmazlığına çevrildikdə dializ tələb oluna bilər. Dializ bədəndən artıq maye və tullantıları çıxarmaq üçün istifadə olunur.

Böyrək transplantasiyası:

Böyrəklərin funksiyası tamamilə itirildikdə, böyrək transplantasiyası ən yaxşı müalicə seçimidir. Bu prosedur xəstəyə yeni və sağlam bir böyrəyin köçürülməsi ilə həyata keçirilir.

Diabetik Nefropatiyanın Qarşısının Alınması

Diabetik nefropatiyanın qarşısını almaq üçün aşağıdakı tədbirlər həyata keçirilə bilər:

Qan şəkərini normal səviyyədə saxlamaq.

Qan təzyiqini idarə etmək.

Nizamlı olaraq həkim müayinələrindən keçmək və böyrək funksiyalarını nəzarətdə saxlamaq.

Duz və zülal qəbulunu məhdudlaşdırmaq.

Siqareti tərgitmək: Siqaret çəkmək böyrək xəstəliklərini sürətləndirə bilər.

Piylənmənin qarşısını almaq: Sağlam bədən çəkisini qorumaq diabetin və onun fəsadlarının qarşısını almağa kömək edə bilər.

Nəticə

Diabetik nefropatiya uzunmüddətli və irəliləyən bir xəstəlikdir, lakin erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə böyrəklərin funksiyasını qorumaq mümkündür. Qan şəkəri və qan təzyiqinin nəzarətdə saxlanılması, pəhriz tövsiyələrinə əməl edilməsi və müntəzəm tibbi müayinələr xəstəliyin irəliləməsinin qarşısını almaqda vacibdir.