Oynaq ağrıları
Oynaq ağrılarının səbəbləri:
Oynaq ağrılarının müxtəlif səbəbləri ola bilər və bu səbəblərdən bəziləri aşağıdakılardır:
1. Oynaq iltihabları (artritlər):
Oynaq ağrılarının ən yaygın səbəblərindən biri artritdir. Artritlər oynaq iltihabına səbəb olur və bu iltihab oynaqlarda ağrı, şişkinlik və sərtliklə müşayiət olunur. Artritin bir çox növü vardır:
Revmatoid artrit: Otoimmün bir xəstəlikdir və bədənin immun sistemi səhvən oynaqlara hücum edir, bu da iltihaba və ağrıya səbəb olur.
Osteoartrit: Oynaq qığırdağının aşınması və degenerasiyası nəticəsində yaranır və oynaqlarda sərtlik və ağrı yaradır.
Gut: Sidik turşusunun kristallar şəklində oynaqlarda yığılması nəticəsində kəskin ağrıya və iltihaba səbəb olan bir xəstəlikdir.
2. Zədələr və travmalar:
Oynaq ağrılarının digər bir yaygın səbəbi oynaq zədələri və travmalardır. Bu zədələr oynaqlara təzyiq göstərərək ağrıya səbəb ola bilər. Məsələn:
Oynaq burkulmaları və diz zədələri oynaq bağlarının və ya qığırdaqların zədələnməsi nəticəsində ağrı yarada bilər.
Menisküs zədələri diz oynağında ağrıya səbəb ola bilər.
Oynaq çıxıqları və ya qırılmalar ciddi ağrı və hərəkət məhdudiyyətinə səbəb ola bilər.
3. Oynaq iltihabına səbəb olan infeksiyalar:
Oynaq infeksiyaları, oynaqda ağrı və iltihab yarada bilər. Məsələn:
Septik artrit: Oynaq içərisinə bakteriya və ya digər mikroorqanizmlərin daxil olması nəticəsində yaranan ciddi iltihabdır. Bu vəziyyət dərhal tibbi müdaxilə tələb edir.
Lyme xəstəliyi: Borreliya bakteriyası tərəfindən gənə dişləməsi nəticəsində ötürülən bir infeksiyadır və oynaq ağrısına səbəb ola bilər.
4. Otoimmün xəstəliklər:
Bəzi otoimmün xəstəliklər bədənin immun sisteminin səhvən öz toxumalarına, xüsusilə oynaqlara hücum etməsi nəticəsində oynaq ağrılarına səbəb ola bilər. Bu xəstəliklər arasında revmatoid artrit, lupus və psoriatik artrit kimi xəstəliklər yer alır.
5. Oynaq degenerasiyası və yaşlanma:
Yaşlandıqca oynaq qığırdaqları və bağlar aşınır və bu da oynaq ağrılarına səbəb ola bilər. Xüsusilə osteoartrit yaşla əlaqədar olaraq oynaqlarda degenerativ dəyişikliklərə səbəb olur.
6. Fibromiyalgiya:
Fibromiyalgiya bütün bədəndə, o cümlədən oynaqlarda ağrı və həssaslıq yaradan xroniki bir vəziyyətdir. Bu vəziyyətdə iltihab olmur, lakin xəstələr oynaq ağrıları və sərtlikdən şikayət edə bilərlər.
7. Kalsium yığılmaları (pseudogout və osteofitlər):
Oynaq ağrılarının digər bir səbəbi oynaqlarda kalsium kristallarının yığılmasıdır. Pseudogout oynaqlarda kalsium pirofosfat kristallarının toplanması nəticəsində ağrı və şişkinlik yaradır. Eyni zamanda, osteoartrit zamanı oynaqlarda sümük çıxıntıları (osteofitlər) əmələ gələrək ağrıya səbəb ola bilər.
Oynaq ağrılarının simptomları:
Oynaq ağrılarının simptomları, səbəb olan vəziyyətdən asılı olaraq fərqli ola bilər. Ən yaygın simptomlar aşağıdakılardır:
Ağrı:
Oynaq ağrıları adətən oynaq hərəkəti zamanı daha çox hiss edilir, lakin bəzi hallarda istirahət zamanı da ağrı meydana gələ bilər.
Şişkinlik:
Oynaq ətrafında şişkinlik və iltihab müşahidə oluna bilər. Bu, oynaqlarda maye yığılması və ya iltihablı proseslərin olması ilə əlaqədar ola bilər.
Sərtlik:
Oynaqlarda sərtlik, xüsusilə səhər saatlarında və ya uzun müddət hərəkətsiz qaldıqdan sonra hiss edilə bilər.
Hərəkət məhdudiyyəti:
Oynaq ağrısı səbəbindən oynaqların hərəkət qabiliyyəti məhdudlaşa bilər. Hərəkət etdikdə ağrı daha da artdığı üçün oynaq hərəkətləri çətinləşir.
Qızartı və istilik:
İltihablı proseslər zamanı oynağın ətrafında qızartı və istilik müşahidə oluna bilər. Bu, xüsusilə septik artrit kimi infeksiyalarda və gut epizodlarında baş verə bilər.
Çatışma hissi:
Oynaqları hərəkət etdirərkən çatışma və ya çıtırdayan səslər eşidilə bilər. Bu simptomlar osteoartrit zamanı qığırdağın aşınması nəticəsində meydana gələ bilər.
Oynaq ağrılarının diaqnozu:
Oynaq ağrılarının səbəbini dəqiq müəyyənləşdirmək üçün həkim tərəfindən bir sıra test və müayinələr aparıla bilər. Bu testlərə aşağıdakılar daxildir:
Fiziki müayinə:
Həkim xəstənin simptomlarını dinləyir və oynaqları müayinə edir. Ağrı, şişkinlik və hərəkət məhdudiyyətləri yoxlanılır.
Qan testləri:
Revmatoid artrit, gut və infeksiyalar kimi vəziyyətləri aşkar etmək üçün qan testləri tələb oluna bilər. Bəzi iltihab göstəriciləri (ESR, CRP) və otoimmün markerlər (revmatoid faktor, anti-CCP) diaqnozun qoyulmasına kömək edə bilər.
Rentgen və MRT müayinəsi:
Oynaqların quruluşunu qiymətləndirmək və degenerativ dəyişiklikləri aşkar etmək üçün rentgen, maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT) və ya ultrasəs müayinəsi istifadə oluna bilər.
Oynaq mayesinin analizi:
Gut və ya infeksion artrit kimi vəziyyətlərdə, oynaq mayesindən nümunə götürülərək analiz edilə bilər. Bu test kalsium və ya sidik turşusu kristallarının və ya infeksion agentlərin mövcudluğunu müəyyən etməyə kömək edir.
Oynaq ağrılarının müalicəsi:
Oynaq ağrılarının müalicəsi onun səbəbindən və şiddətindən asılı olaraq dəyişə bilər. Əsas müalicə üsulları aşağıdakılardır:
1. Ağrıkəsici və iltihab əleyhinə dərmanlar (NSAİİ):
İltihabı və ağrını azaltmaq üçün qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar (ibuprofen, naproksen) istifadə edilə bilər. Bu dərmanlar xüsusilə artritlə bağlı ağrıları yüngülləşdirmək üçün istifadə olunur.
2. Kortikosteroidlər:
İltihabın şiddətli olduğu hallarda kortikosteroid dərmanlar (şifahi və ya oynaq içi inyeksiya şəklində) istifadə edilə bilər. Bu dərmanlar iltihabı tez bir zamanda azaldır.
3. DMARDs və bioloji dərmanlar:
Revmatoid artrit və digər otoimmün xəstəliklərdə xəstəliyin inkişafını yavaşlatmaq üçün DMARDs (xəstəlik modifikatorları) və bioloji dərmanlar istifadə edilə bilər.
4. Fizioterapiya:
Fizioterapiya oynaqların hərəkətliliyini artırmaq və əzələləri gücləndirmək üçün effektiv üsuldur. Xüsusi hərəkət və məşq proqramları oynaqlardakı sərtlik və ağrının azalmasına kömək edir.
5. İmmobilizasiya və ya breyslər:
Oynaq zədələrindən sonra oynağın immobilizasiyası (dizlik, əl biləyi splinti və s.) istifadə edilə bilər. Bu, oynağa təzyiqi azaltmağa və zədələrin sağalmasına kömək edir.
6. Cərrahi müdaxilə:
Ağır oynaqlarda deformasiya və ya funksional problemlər olduqda cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Məsələn, diz və ya omba dəyişdirilməsi (artroplastika) əməliyyatı ağır osteoartrit hallarında istifadə edilir.
7. Qidalanma və həyat tərzi dəyişiklikləri:
Gut kimi bəzi xəstəliklərdə sidik turşusunun miqdarını azaltmaq üçün qidalanma və həyat tərzi dəyişiklikləri tələb oluna bilər. Bəzi qidaların (məsələn, qırmızı ət, dəniz məhsulları) qəbulunun məhdudlaşdırılması tövsiyə edilə bilər.
Nəticə:
Oynaq ağrıları, çox müxtəlif səbəblərdən baş verə bilər və həyat keyfiyyətinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərə bilər. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə ağrıları idarə etmək və oynaqların funksiyasını qorumaq mümkündür. Oynaq ağrıları davamlı və ya şiddətli olduqda həkimə müraciət etmək və uyğun müalicə planını hazırlamaq vacibdir.