Spina Bifida Nədir? Səbəbləri, Simptomları və Müalicə Yolları
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Spina Bifida: Sinir Borusu Defektinin Növləri və Təfərrüatları
Spina Bifida, onurğa sütununun və onurğa beyninin bətndaxili inkişafı zamanı meydana gələn ciddi bir sinir borusu defektidir. Bu vəziyyət müxtəlif növlərə bölünür və hər bir növün uşağın sağlamlığına təsiri, göstərdiyi simptomlar fərqlilik təşkil edir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə strategiyası xəstəliyin fəsadlarını minimuma endirmək üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Spina Bifidanın Əsas Növləri
Spina Bifida xəstəliyi ağırlıq dərəcəsinə görə üç əsas qrupa ayrılır:
- Spina Bifida Occulta (Gizli Forma): Ən yüngül formadır. Onurğanın bir və ya bir neçə sümüyündə kiçik bir açıq hissə olsa da, onurğa beyni qorunur. Çox vaxt heç bir simptom vermir və təsadüfən rentgen və ya MRT müayinəsində aşkar edilir. Ciddi problemlərə səbəb olmadığı üçün əksər hallarda müalicə tələb etmir.
- Meningosel (Orta Şiddətli Forma): Onurğa beynini əhatə edən qoruyucu membran (meninges) onurğadakı açıq sahədən kənara çıxaraq bir kisə yaradır. Bu kisə onurğanın arxasında görünə bilər. Sinir sistemi hər zaman təsirlənməsə də, bəzi hallarda cərrahi müdaxilə tələb olunur.
- Myelomeningosel (Ən Ağır Forma): Onurğa beyni və sinirlər açıq defekt vasitəsilə bir kisənin içində xaricə çıxmış vəziyyətdədir. Sinir sisteminə ciddi zərər vurduğu üçün doğuşdan dərhal sonra cərrahi əməliyyat tələb edir.
Spina Bifidanın Səbəbləri və Risk Faktorları
Bu patologiyanın inkişafına bir çox amil təsir edə bilər. Əsas risk faktorları aşağıdakılardır:
- Fol Turşusu (Folat) Çatışmazlığı: Hamiləlikdən əvvəl və ilk trimestrdə B9 vitamini (fol turşusu) səviyyəsinin aşağı olması sinir borusunun düzgün formalaşmasına mane olur.
- Genetik Faktorlar: Ailə tarixində sinir borusu defekti olanlarda risk daha yüksəkdir.
- Hamiləlikdə Sağlamlıq Vəziyyəti: Anada diabet, piylənmə, alkoqol və siqaret istifadəsi, həmçinin bəzi antiepileptik dərmanların qəbulu riski artırır.
Simptomlar və Klinik Mənzərə
Simptomlar xəstəliyin növündən asılı olaraq dəyişir. Spina Bifida Occulta hallarında dəri üzərində kiçik tüklər və ya batıq sahə müşahidə oluna bilər. Lakin ağır formalarda (Meningosel və Myelomeningosel) aşağıdakı fəsadlar görülür:
- Ayaqlarda və ya bədənin aşağı hissəsində iflic və hərəkət məhdudiyyəti.
- Bağırsaq və sidik kisəsi nəzarətinin itirilməsi.
- Hidrosefaliya (beyində həddindən artıq maye toplanması).
- Onurğa əyrilikləri və skolyoz riski.
Diaqnoz Üsulları
Spina Bifida həm doğuşdan əvvəl (prenatal), həm də doğuşdan sonra (postnatal) diaqnoz edilə bilər:
| Müayinə Dövrü | İstifadə Olunan Metodlar |
|---|---|
| Prenatal (Hamiləlik zamanı) | Alfa-fetoprotein (AFP) testi, Ultrasəs (16-20 həftə), Amniosentez |
| Postnatal (Doğuşdan sonra) | Fiziki müayinə, MRT və ya CT (KT) skanlaması |
Müalicə və Reabilitasiya Prosesi
Müalicənin əsas məqsədi simptomları idarə etmək və xəstənin həyat keyfiyyətini yüksəltməkdir:
- Cərrahiyyə: Myelomeningosel hallarında onurğa beynini qorumaq üçün doğuşdan sonra (bəzən bətn daxilində) əməliyyat icra edilir.
- Şunt Əməliyyatı: Hidrosefaliya zamanı beyindəki artıq mayeni boşaltmaq üçün tətbiq olunur.
- Fizioterapiya: Əzələ gücünü qorumaq və hərəkət qabiliyyətini artırmaq üçün uzunmüddətli reabilitasiya vacibdir.
Profilaktika: Riski Necə Azaltmaq Olar?
Araşdırmalar göstərir ki, hamiləlikdən əvvəl və hamiləliyin ilk 3 ayında müntəzəm fol turşusu qəbulu Spina Bifida riskini 70%-ə qədər azalda bilər. Sağlam qidalanma, zərərli vərdişlərdən uzaq durmaq və müntəzəm prenatal müayinələr sağlam gələcək üçün ən vacib addımlardır.
