Yeniyetmə depressiyası nədir?
Yeniyetmə depressiyasının əsas xüsusiyyətləri
1. Davamlı kədər və ümidsizlik
Uşaq və ya gənc uzun müddət (ən az 2 həftə) boyunca kədərli, boş və ya ümidsiz hiss edir.
Həyatdan və sevdiyi fəaliyyətlərdən zövq almama müşahidə edilir.
2. Davranış dəyişiklikləri
Aqressiya və əsəbilik, valideyn və ya dostlarla konfliktlər.
Sosial çəkilmə – dostlardan və ailədən uzaqlaşma.
3. Enerji və motivasiya çatışmazlığı
Yorğunluq, enerjisizlik və məktəbə və ya sosial fəaliyyətlərə marağın azalması.
4. Özünə dəyərsizlik və ya günahkarlıq hissi
Özünü dəyərsiz, bacarıqsız və ya uğursuz hiss etmə.
Özünü və keçmiş davranışlarını həddən artıq tənqid etmə.
5. Yuxu və iştah dəyişiklikləri
Həddindən artıq yuxululuq və ya yuxusuzluq.
İştahın azalması və ya artması, nəticədə çəki dəyişiklikləri.
6. Konsentrasiya çətinlikləri
Məktəb və ya dərslərdə diqqətsizlik, yaddaş zəifliyi və qərar verməkdə çətinlik.
7. Özünə zərər və ya intihar düşüncələri
Bəzi hallarda özünü zədələmək və ya intihar fikirləri meydana çıxa bilər.
Səbəblər
Hormonal dəyişikliklər və bioloji faktorlar
Ailə daxilində konfliktlər, itkilər və ya valideyn dəstəyinin azlığı
Məktəbdə və ya dostlar arasında təzyiqlər (zorakılıq, rədd edilmə)
Perfeksionizm və akademik stress
Ailə tarixi – ailədə depressiya və ya digər psixi pozuntular.
Yeniyetmə depressiyasının təsiri
Təhsil uğurlarında zəifləmə
Sosial təcrid və münasibət problemləri
Riskli davranışlar (maddə istifadəsi, qaçış və s.)
Uzunmüddətli halda böyüklük dövründə psixoloji pozuntulara meyllilik
Müalicə və dəstək yolları
1. Psixoterapiya
Koqnitiv-Davranışçı Terapiya (CBT) – mənfi düşüncə nümunələrinin dəyişdirilməsi.
Ailə terapiyası – ailə daxilində dəstəyin və ünsiyyətin yaxşılaşdırılması.
2. Sosial dəstək
Yeniyetmənin dost və ailə dəstəyini hiss etməsi vacibdir.
Mütəmadi olaraq duyğularını bölüşməsi və anlaşılması üçün etibarlı bir şəxs tapması tövsiyə edilir.
3. Dərman müalicəsi
Ağır hallarda psixiatr nəzarətində SSRİ qrupundan antidepresanlar istifadə edilə bilər.
4. Stress və emosional tənzimləmə
Nəfəs məşqləri, idman və ya yaradıcılıq (rəsm, musiqi və s.) vasitəsilə emosional gərginliyi azaltmaq.
Valideynlər və müəllimlər üçün siqnallar
Davamlı olaraq "heç kim məni anlamır", "hər şey mənasızdır" kimi ifadələr.
Uşağın əvvəlki maraqlarından uzaqlaşması və sosial çəkilməsi.
Akademik göstəricilərdə qəfil zəifləmə və ya məktəbə getmək istəməmək.
Vacib qeyd
Yeniyetmə depressiyası sadə əhval dəyişməsi və ya "kapriz" deyil, psixoloji müdaxilə tələb edən bir vəziyyətdir. Erkən diaqnoz və dəstək gəncin psixoloji sağlamlığını uzunmüddətli qorumağa kömək edir.