Həddindən artıq prolaktin (süd hormonu) hormonu

Hiperprolaktinemiyanın səbəbləri:

Hiperprolaktinemiya müxtəlif səbəblərdən meydana gələ bilər:

Hipofiz adenomaları (prolaktinoma):

Prolaktin səviyyəsinin yüksəlməsinin ən yaygın səbəblərindən biri hipofiz vəzində olan xoşxassəli şişlərdir (prolaktinoma). Bu şişlər prolaktin hormonunun həddindən artıq istehsalına səbəb ola bilər.

Dərman istifadəsi:

Bəzi dərmanlar (antidepresanlar, antipsikotiklər, yüksək təzyiq dərmanları) prolaktin səviyyəsini artıra bilər.

Hipotiroidizm:

Qalxanabənzər vəzin yetərsizliyi (hipotiroidizm) prolaktin səviyyəsinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər.

Stress:

Şiddətli stress və ya travma, prolaktin səviyyəsini artıran faktorlardan biri ola bilər.

Polikistik yumurtalıq sindromu (PCOS):

Polikistik yumurtalıq sindromu olan qadınlarda prolaktin səviyyəsi yüksələ bilər.

Əmizdirmə və hamiləlik:

Əmizdirmə dövründə və hamiləlikdə prolaktin səviyyəsinin yüksək olması normaldır.

Sinə və ya sinir zədələnmələri:

Sinədə travma və ya zədələnmələr, sinir sisteminin prolaktin ifrazını tənzimləyən yollarını poza bilər.

Hiperprolaktinemiyanın simptomları:

Prolaktin səviyyəsinin həddindən artıq yüksək olması həm qadınlarda, həm də kişilərdə müxtəlif simptomlara səbəb ola bilər.

Qadınlarda:

Menstruasiya nizamsızlığı və ya amenoreya (menstruasiyanın tamamilə kəsilməsi),

Süd ifrazatı (galaktoreya), hamiləlik və ya əmizdirmə olmadığı halda döşlərdən süd ifrazı,

Sonsuzluq: Yüksək prolaktin səviyyələri ovulyasiyanın (yumurtlama) qarşısını ala bilər, bu da sonsuzluğa səbəb ola bilər,

Cinsi əlaqə zamanı ağrı: Vajinal quruluq və aşağı estrogen səviyyələri cinsi əlaqə zamanı ağrıya səbəb ola bilər,

Libidonun azalması: Cinsi istəksizlik.

Kişilərdə:

Libidonun azalması: Yüksək prolaktin cinsi həvəsin azalmasına səbəb ola bilər,

Erektil disfunksiya: Kişilərdə cinsi fəaliyyət problemləri yarana bilər,

Sonsuzluq: Prolaktinin artması spermatozoidlərin sayını və keyfiyyətini azalda bilər,

Süd vəzilərinin böyüməsi (ginekomastiya): Kişilərdə nadir hallarda süd vəzilərinin böyüməsi müşahidə edilə bilər.

Həm qadınlarda, həm də kişilərdə:

Baş ağrıları: Xüsusilə prolaktinoma nəticəsində baş verə bilər,

Görmə problemləri: Hipofiz şişi görmə sinirlərinə təzyiq göstərə bilər, bu da görmə problemlərinə səbəb ola bilər,

Sümük sıxlığında azalma (osteoporoz): Xüsusilə qadınlarda estrogen səviyyələrinin azalması nəticəsində sümük sıxlığı azala bilər.

Hiperprolaktinemiyanın diaqnozu:

Diaqnoz qoymaq üçün həkim əvvəlcə simptomları nəzərdən keçirir və prolaktin səviyyəsini ölçmək üçün qan testi təyin edir. Yüksək prolaktin səviyyələri müşahidə olunarsa, səbəbi müəyyən etmək üçün əlavə testlər tələb oluna bilər:

Qan testləri: Qalxanabənzər vəzin fəaliyyətini (T3, T4, TSH səviyyələri) və digər hormonların səviyyələrini yoxlamaq üçün testlər.

Maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT): Hipofizdə prolaktinoma və ya digər struktur dəyişikliklərini müəyyən etmək üçün istifadə edilir.

Görmə testləri: Prolaktinomanın görmə sinirinə təzyiq göstərməsi halında görmə itkisi yaşana bilər. Buna görə də, bəzi hallarda görmə testi tələb oluna bilər.

Hiperprolaktinemiyanın müalicəsi:

Müalicə səbəbdən və simptomların şiddətindən asılı olaraq dəyişir. Aşağıdakı üsullar hiperprolaktinemiyanın müalicəsində istifadə edilə bilər:

1. Dərman müalicəsi:

Dopamin agonistləri: Prolaktin səviyyələrini azaltmaq və prolaktinomanın kiçilməsinə kömək etmək üçün dopamin agonistləri (bromokriptin və kabergolin kimi dərmanlar) ən geniş yayılmış müalicə üsuludur.

Bu dərmanlar prolaktin istehsalını azaldır və hipofiz şişlərinin ölçüsünü kiçildərək simptomları yüngülləşdirir.

2. Cərrahi müdaxilə:

Prolaktinomanın çıxarılması: Əgər dərman müalicəsi nəticə vermirsə və ya şiş böyükdürsə, prolaktinomanın cərrahi yolla çıxarılması düşünülə bilər.

3. Radioterapiya:

Prolaktinomanın böyüməsini dayandırmaq üçün nadir hallarda radioterapiya istifadə edilə bilər, xüsusilə dərman və cərrahi müdaxilə təsirsiz qaldıqda.

4. Səbəbin aradan qaldırılması:

Hipotiroidizm: Əgər prolaktin səviyyəsinin artmasına səbəb hipotiroidizm kimi bir vəziyyətdirsə, qalxanabənzər vəzi müalicə edilir və hormon səviyyələri normallaşdırılır.

Dərman istifadəsinin dayandırılması: Hiperprolaktinemiyaya səbəb olan dərmanların istifadəsi dayandırılarsa, prolaktin səviyyəsi normala dönə bilər.

Hiperprolaktinemiyanın idarə edilməsi:

Daimi müayinə: Prolaktin səviyyəsinin izlənməsi və hipofizdəki hər hansı bir şişin böyüməsinin qarşısını almaq üçün həkim nəzarətində olmaq vacibdir.

Qidalanma və həyat tərzi: Sağlam qidalanma və stresin idarə edilməsi hormon səviyyələrinin normada saxlanmasına kömək edə bilər. Həmçinin, kafein və alkoqol kimi stimulyatorlardan uzaq durmaq məsləhətdir.

Nəticə:

Hiperprolaktinemiya bəzən ciddi simptomlara və reproduktiv problemlərə səbəb ola bilər, lakin müasir tibbi müalicə üsulları ilə prolaktin səviyyəsi idarə edilə və prolaktinomanın səbəb olduğu problemlər aradan qaldırıla bilər. Simptomlar müşahidə olunursa, mütləq bir endokrinoloqa və ya ginekoloqa müraciət etmək vacibdir.