Hidrosefali

Beyin-Omurilik Mayesi (CSF) Nədir və Necə İşləyir?

Beyin-omurilik mayesi, beyini və onurğa beynini qorumaq üçün ifraz olunur.

CSF aşağıdakı funksiyaları yerinə yetirir:

Beyni zədələrdən mexaniki qorumaq.

Qida maddələrini daşımaq və tullantıları uzaqlaşdırmaq.

Beyində təzyiqin balansını qorumaq.

CSF normal olaraq beyində ventrikullarda istehsal olunur, buradan dövr edir və qan dövranına qarışır. Hidrosefali, CSF-in dövrü və ya reabsorbsiya prosesində problem yarandıqda baş verir.

Hidrosefalinin Növləri

1. Konjenital (anadangəlmə) hidrosefali:

Doğuşdan mövcud olan vəziyyət.

Ana bətnində beyin inkişafındakı problemlər nəticəsində yaranır.

2. Qazanılmış hidrosefali:

Doğuşdan sonra müxtəlif səbəblərdən inkişaf edir.

3. Normal təzyiqli hidrosefali (NPH):

Daha çox yaşlılarda müşahidə olunur.

CSF təzyiqi normal olsa da, maye toplanır.

4. İki əsas mexanizmi:

Obstruktiv (qapalı) hidrosefali:

CSF-in ventrikullardan axışını maneə törədən fiziki blok.

Kommunikasiya edən (açıq) hidrosefali:

CSF-in reabsorbsiya prosesində problem.

Hidrosefalinin Səbəbləri

1. Konjenital səbəblər:

Genetik anormallıqlar.

Beyin inkişafında qüsurlar:

Spina bifida, Arnold-Chiari malformasiyası.

2. Qazanılmış səbəblər:

Beyin infeksiyaları:

Menenjit, ensefalit.

Travma:

Kəllə-beyin travması.

Beyin şişləri:

Ventrikullarda və ya CSF yolunda yerləşən kütlələr.

Hemorragiyalar:

Beyində qanaxma, xüsusilə yenidoğulmuşlarda və ya insult keçirmiş şəxslərdə.

3. Normal təzyiqli hidrosefali səbəbləri:

Yaşla bağlı dəyişikliklər.

Beyin cərrahiyyəsi və ya infeksiyalar.

Hidrosefalinin Əlamətləri

1. Uşaqlarda:

Başın həddindən artıq böyüməsi (fontanellərin şişməsi).

Başın normaldan böyük olması.

Yorğunluq, iştahsızlıq və tez-tez qusma.

Gözlərin aşağıya doğru hərəkəti (“gün batışı” əlaməti).

Əsəbilik və yuxululuq.

2. Böyüklərdə:

Şiddətli baş ağrıları.

Ürəkbulanma və qusma.

Görmə problemləri və ikili görmə.

Balanssızlıq və yeriməkdə çətinlik.

Yaddaş problemləri və ya demans əlamətləri.

3. Normal təzyiqli hidrosefali:

Yerişin pozulması (balanssızlıq, yavaş hərəkət).

İdrar tutmama və ya sidik axınının idarə edilməsində çətinlik.

Yaddaş itkisi və ya idrak problemləri.

Hidrosefalinin Diaqnozu

1. Fiziki müayinə:

Başın ölçülməsi (uşaqlarda anormal böyüməni aşkar etmək).

Nevroloji əlamətlərin qiymətləndirilməsi.

2. Görüntüləmə müayinələri:

Ultrasonoqrafiya: Yenidoğulmuşlarda beyinin strukturunu qiymətləndirmək üçün.

MRT (maqnit rezonans tomoqrafiyası):

Beyin strukturlarını və CSF axışını vizuallaşdırmaq üçün.

KT (kompüter tomoqrafiyası):

Beyində CSF toplandığını aşkar etmək üçün.

3. CSF testi:

Beldən ponksiyon (lumbar ponksiyon) vasitəsilə CSF təzyiqini və tərkibini analiz etmək.

Hidrosefalinin Müalicəsi

1. Cərrahi müalicə:

Şunt cərrahiyyəsi:

Beyindən artıq mayeni boşaltmaq üçün şunt (kiçik boru) yerləşdirilir.

Şunt vasitəsilə maye qarın boşluğuna (ventrikuloperitoneal şunt) və ya ürəyə yönəldilir.

Endoskopik üçüncü ventrikulostomiya (ETV):

Alternativ bir yol yaradaraq CSF axışını normallaşdırır.

2. Əlavə müalicələr:

Dərmanlar:

Müvəqqəti olaraq CSF istehsalını azaltmaq üçün (məsələn, asetazolamid).

Fizioterapiya:

Balans, hərəkət və nevroloji funksiyaların bərpası üçün.

Psixoloji dəstək:

Normal təzyiqli hidrosefali olan yaşlı xəstələrdə idrak problemlərini idarə etmək.

Hidrosefalinin Qarşısını Alma Yolları

Hamiləlik dövründə sağlamlığa diqqət:

Prenatal müayinələr və genetik testlər.

Fol turşusu qəbul edərək doğuş qüsurlarının qarşısını almaq.

Beyin infeksiyalarından qorunma:

Vaksinasiyalar (məsələn, menenjit peyvəndi).

İnfeksiyaları erkən müalicə etmək.

Baş zədələrindən çəkinmə:

Təhlükəsizlik qaydalarına riayət etmək (məsələn, kaska istifadə etmək).

Hansı Hallarda Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır?

Uşaqlarda başın sürətli böyüməsi və ya inkişaf geriliyi müşahidə edilirsə.

Baş ağrısı, görmə problemləri və ya yaddaş itkisi varsa.

Balanssızlıq, hərəkət və ya sidik tutmama problemləri yaranırsa.

Hidrosefali, ciddi, lakin müalicə edilə bilən bir vəziyyətdir. Vaxtında diaqnoz və müalicə xəstənin həyat keyfiyyətini artırmağa kömək edir. Əlamətlərin şiddətlənməsi və ya yeni simptomların ortaya çıxması halında dərhal tibbi yardım almaq vacibdir.