Hipertoniyaya necə nəzarət edilməlidir?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Hipertoniya Nəzarətində Mövcud Vəziyyət və Problemlər
Türk Kardiologiya Dərnəyinin məlumatlarına əsasən, 2003-cü ildə hipertoniya xəstələrinin təzyiqinin nəzarət altında olma nisbəti cəmi 8% təşkil edirdi. 2012-ci ildə bu rəqəm 28,7%-ə yüksəlsə də, xəstələrin böyük əksəriyyətində qan təzyiqi hələ də lazımi səviyyədə idarə olunmur. Təzyiq rejimini pozmaq, həyat tərzində zəruri dəyişikliklər etməmək və dərman preparatlarından qeyri-müntəzəm istifadə etmək bu sahədəki əsas çətinliklərdir.
Bir çox xəstə dərman qəbul etsə də, mütəmadi həkim nəzarətinə getmədiyi üçün müalicənin effektivliyini izləyə bilmir. İdeal qan təzyiqi dəyəri ümumiyyətlə 120/80 mmHg olaraq qəbul edilir. Lakin fərdi xüsusiyyətlər hər bir şəxs üçün ideal dəyərlərin müəyyən edilməsində mühüm rol oynayır.
Hipertoniya Diaqnozu və Evdə Təzyiq Monitorinqi
Müayinə zamanı sistolik qan təzyiqi 130 mmHg, diastolik təzyiq isə 90 mmHg-dən yuxarı olarsa, həkim evdə monitorinq aparılmasını tövsiyə edə bilər. Evdə nəzarət prosesi səhər və axşam olmaqla minimum 5, ideal olaraq isə 7 gün ərzində həyata keçirilməlidir. Bu müddət ərzində orta qan təzyiqi 135/85 mmHg və üzərində olarsa, şəxsə hipertoniya diaqnozu qoyula bilər.
Müalicə Planlamasında İstifadə Olunan Parametrlər
Hipertoniya müalicəsi fərdi şəkildə planlaşdırılır və diaqnoz mərhələsində aşağıdakı vasitələrdən istifadə olunur:
- 24 saatlıq qan təzyiqi monitorinqi: Müalicənin effektivliyini ölçmək üçün ən mühüm vasitədir.
- Elektrokardioqrafiya (EKG) və Exokardioqrafiya: Ürəyin vəziyyətini qiymətləndirmək üçün tətbiq edilir.
- Laborator müayinələr: Böyrək funksiyaları, qan şəkəri, natrium və kalium kimi elektrolitlərin səviyyəsi yoxlanılır.
Hipertoniya Xəstələri Üçün Həyat Tərzi Dəyişiklikləri
Hipertoniya diaqnozu qoyulmuş şəxslər qan təzyiqini nəzarətdə saxlamaq üçün mütləq həyat tərzində köklü dəyişikliklər etməlidir. Bu dəyişikliklər müalicənin uğurla nəticələnməsi üçün zəruridir.
1. Duz İstehlakının Məhdudlaşdırılması
Türkiyədə adambaşına gündəlik duz qəbulu orta hesabla 15-16 qramdır ki, bu da olduqca yüksək göstəricidir. Yüksək təzyiqi idarə etmək üçün bu miqdarı gündə 2,5-3 qrama qədər endirmək lazımdır. İdeal olaraq duz istehlakı gündə 1 çay qaşığı ilə məhdudlaşdırılmalıdır.
2. Çəki Nəzarəti və Bədən Ölçüləri
Artıq çəki ürək-damar xəstəlikləri riskini birbaşa artırır. Mövcud çəkinin ən azı 5-10%-ni itirmək təzyiqə nəzarəti əhəmiyyətli dərəcədə asanlaşdırır. Risk qrupunu müəyyən edən bel ətrafı ölçüləri aşağıdakı kimidir:
| Cinsiyyət | Riskli Bel Ətrafı Ölçüsü |
|---|---|
| Kişilər | 102 sm və yuxarı |
| Qadınlar | 88 sm və yuxarı |
3. Sağlam Qidalanma Prinsipləri
Qidalanma rasionunda lifli qidalara, tam taxıllı məhsullara və yaşıl tərəvəzlərə üstünlük verilməlidir. Həftədə ən azı iki gün balıq istehlak edilməlidir. Aşağıdakı qidalardan uzaq durmaq tövsiyə olunur:
- Turşular, zeytun və konservləşdirilmiş məhsullar.
- Salam, vetçina, kolbasa kimi emal edilmiş ətlər.
- Xardal, mayonez və ketçup kimi souslar.
- Həddindən artıq yağlı qidalar.
4. Fiziki Aktivlik və Aerobik Məşqlər
Müntəzəm məşq damar müqavimətini azaldaraq ürək sağlamlığını qoruyur. Gəzinti və üzgüçülük kimi aerobik məşqlər ən effektiv üsullardır. Məşq zamanı ürək döyüntüsünü başlanğıc səviyyəsindən 50% artırmaq hədəflənməlidir. Məsələn, nəbz 70 ilə başlayıbsa, onu 105-ə qaldırmaq və həftədə 3 gün 40 dəqiqə və ya hər gün 20 dəqiqə bu tempdə davam etmək lazımdır.
5. Zərərli Vərdişlərdən İmtina
Siqareti tərgitmək və alkoqol istehlakından imtina etmək qan təzyiqinin ideal səviyyəyə düşməsini sürətləndirən ən vacib amillərdən biridir.
Nəticə və Həkim Tövsiyəsi
Qan təzyiqi 130-139/85-89 mmHg aralığında olan şəxslər yuxarıda qeyd olunan tədbirlərlə təzyiqlərini normallaşdıra bilərlər. Lakin bu dəyərlərdən yüksək olan hallarda mütləq həkim tərəfindən təyin edilmiş fərdi müalicə tətbiq olunmalıdır. Hipertoniya xroniki bir xəstəlikdir; buna görə də dərman dozası və müalicə forması yalnız mütəxəssis nəzarəti altında müəyyən edilməlidir.
