ikiqat görmə

İkiqat Görmə (Diplopiya) və Onun Əsas Növləri

İkiqat görmə və ya tibbi adı ilə diplopiya, bir obyektin iki fərqli təsvir kimi qəbul edilməsi ilə xarakterizə olunan ciddi bir görmə pozğunluğudur. Bu vəziyyət həm göz strukturlarındakı patologiyalardan, həm də sinir sistemi xəstəliklərindən qaynaqlana bilər. Diplopiya əsasən iki qrupa ayrılır:

1. Monokulyar Diplopiya

Monokulyar diplopiya zamanı ikiqat görmə yalnız bir göz açıq olduqda baş verir. Bu növ adətən gözün daxili strukturları ilə bağlıdır. Xəstə sağlam gözünü bağladıqda belə, problemli gözdə ikiqat görmə davam edir, lakin problemli göz bağlandıqda simptom yox olur.

2. Binokulyar Diplopiya

Binokulyar diplopiya hər iki gözün birgə fəaliyyəti zamanı ortaya çıxan koordinasiya problemidir. İki göz bir obyektə eyni anda düzgün fokuslanmadıqda, beyin hər iki gözdən fərqli vizual məlumatlar alır. Bu növün ən səciyyəvi xüsusiyyəti, bir göz bağlandıqda ikiqat görmənin tamamilə yox olmasıdır, çünki beyin yalnız tək bir siqnalı qəbul etməyə başlayır.

İkiqat Görmənin Səbəbləri

Diplopiyanın yaranma səbəbləri onun növündən asılı olaraq dəyişir. Aşağıdakı cədvəldə hər iki növ üçün əsas tetikleyici amillər qeyd edilmişdir:

Monokulyar Diplopiyanın Detallı Səbəbləri

• Buynuz qişa problemləri: Keratokonus, keratit (iltihab) və ya yara izləri işığın düzgün fokuslanmasına mane olur.
• Katarakta: Göz büllurunun şəffaflığını itirməsi işığın yayılmasına və tək gözdə ikiqat görməyə yol açır.
• Astiqmatizm: Buynuz qişanın qeyri-mütənasib forması işığın bir neçə fokus nöqtəsinə düşməsinə səbəb olur.
• Quru göz sindromu: Göz səthinin nəm balansının pozulması görmə keyfiyyətinə mənfi təsir edir.

Binokulyar Diplopiyanın Detallı Səbəbləri

• Şaşılıq (Strabizm): Gözlərin fərqli istiqamətlərə yönəlməsi nəticəsində beyinə ziddiyyətli görüntülər gedir.
• Göz əzələlərinin zəifliyi: Graves xəstəliyi kimi sistemik xəstəliklər əzələləri zəiflədərək koordinasiyanı pozur.
• Sinir sistemi və Damar problemləri: İnsult (iflic), beyin anevrizması, Multiple skleroz və ya Guillain-Barré sindromu sinir siqnallarını zədələyə bilər.
• Beyin şişləri və Travmalar: Göz hərəkətlərinə nəzarət edən sinirlərin sıxılması və ya zədələnməsi nəticəsində yaranır.

İkiqat Görmə ilə Müşayiət Olunan Əlavə Simptomlar

Diplopiya təkbaşına deyil, bəzən digər kritik əlamətlərlə birlikdə özünü göstərir:

• Baş ağrısı və baş gicəllənməsi: Nevroloji və ya damar mənşəli problemlərə işarə edə bilər.
• Göz ağrısı: Əzələ gərginliyi və ya fokuslanma çətinliyi səbəbindən yaranır.
• İşığa həssaslıq: Nevroloji xəstəliklərin və ya göz qüsurlarının əlaməti ola bilər.
• Qızartı və şişkinlik: İnfeksiya və ya ciddi göz quruluğu ilə əlaqədardır.

Diaqnoz və Müayinə Prosesi

Dəqiq diaqnoz qoymaq üçün göz həkimi tərəfindən aşağıdakı prosedurlar həyata keçirilir:

1. Görmə testi: İkiqat görmənin tək və ya hər iki gözdə olduğu müəyyən edilir.
2. Əzələ testi: Gözlərin hərəkət diapazonu və koordinasiyası qiymətləndirilir.
3. Oftalmoskopiya: Retina və optik sinir kimi daxili strukturlar müayinə olunur.
4. Neyroloji müayinə: Ehtiyac yarandıqda MRT və ya KT vasitəsilə beyin strukturları yoxlanılır.

İkiqat Görmənin Müalicə Üsulları

Müalicə planı tamamilə diplopiyanın kökündə duran səbəbə uyğun olaraq hazırlanır:

• Optik korreksiya: Prizmatik linzalar və ya xüsusi eynəklər görüntüləri birləşdirməyə kömək edir.
• Göz məşqləri: Zəifləmiş göz əzələlərini gücləndirmək və koordinasiyanı artırmaq üçün tətbiq olunur.
• Cərrahi müdaxilə: Şaşılıq və ya göz qapağı problemləri zamanı əzələlərin mövqeyini düzəltmək üçün icra edilir.
• Farmakoloji müalicə: Sinir-əzələ xəstəlikləri (məsələn, miyastenia qravis) zamanı dərman preparatlarından istifadə olunur.
• Nevroloji və Travmatik reabilitasiya: Beyin mənşəli problemlərdə əsas xəstəliyin müalicəsinə fokuslanılır.

Nəticə etibarilə, ikiqat görmə ciddi bir simptomdur və vaxtında diaqnoz qoyulmadıqda həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər. Bu vəziyyətlə qarşılaşdıqda mütləq peşəkar bir həkimə müraciət edilməlidir.