Katarakta: Səbəbləri, Simptomları, Diaqnozu və Müalicə Metodları
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Katarakt Nədir? Tərifi və Yaranma Mexanizmi
Katarakt, gözün təbii linzasının (linzanın) şəffaflığını itirərək buludlanması vəziyyətidir. Normal şəraitdə lens, işığın gözün tor qişasına (retina) dəqiq fokuslanmasını təmin edən tam şəffaf bir quruluşdur. Katarakt inkişaf etdikdə, linzanın daxilində zülal yığılması baş verir. Bu proses işığın düzgün keçməsinə mane olur və nəticədə görmə itkisinə səbəb olur.
Kataraktın Səbəbləri və Risk Faktorları
Kataraktın yaranmasında bir çox fərqli amil rol oynaya bilər. Ən geniş yayılmış səbəblər aşağıdakılardır:
- Yaşlanma: Ən çox rast gəlinən səbəbdir. Yaş artdıqca göz lensindəki zülallar strukturunu itirərək bulanıqlaşır.
- Genetik Faktorlar: Ailə tarixində katarakt olan şəxslərdə bu risk daha yüksəkdir.
- Travma: Gözə dəyən zərbələr və ya fiziki zədələr linzanın bulanıqlaşmasına yol aça bilər.
- Şəkərli Diabet: Yüksək qan şəkəri səviyyəsi linzanın şəffaflığını pozaraq diabetik katarakt riskini artırır.
- Dərman İstifadəsi: Xüsusilə kortikosteroid tərkibli dərmanların uzunmüddətli istifadəsi katarakt inkişafına kömək edir.
- Göz Əməliyyatları və İnfeksiyalar: Əvvəlki cərrahi müdaxilələr və ya uveit kimi infeksiyalar riski artırır.
- Xarici Təsirlər: Günəş işığına (UV şüaları) uzun müddət məruz qalmaq, siqaret çəkmək və həddindən artıq alkoqol istehlakı oksidləşdirici stress yaradaraq prosesi sürətləndirir.
- Anadangəlmə Katarakt: Genetik pozğunluqlar və ya hamiləlik zamanı ananın keçirdiyi infeksiyalar/maddə istifadəsi nəticəsində körpələrdə də görülə bilər.
Kataraktın Simptomları: Gözdə Hansı Dəyişikliklər Baş Verir?
Katarakt simptomları adətən tədricən inkişaf edir. Başlanğıcda yüngül olan bu əlamətlər, xəstəlik irəlilədikcə gündəlik həyata ciddi təsir göstərir:
- Bulanıq Görmə: Ən xarakterik simptomdur; sanki dumanlı bir pəncərədən baxırmış kimi hiss yaradır.
- Fotohəssaslıq: Parlaq işıqlar, günəş işığı və ya avtomobil faraları gözü narahat edir, parıltı yaradır.
- Gecə Görmə Çətinliyi: Zəif işıqlı mühitlərdə görmə kəskinliyi əhəmiyyətli dərəcədə azalır.
- Rəng Qavrayışında Dəyişiklik: Rənglər daha solğun, cansız və ya sarımtıl görünməyə başlayır.
- Diplopiya (İkiqat Görmə): Tək gözdə ikiqat görmə halları baş verə bilər.
- Tez-tez Eynək Dəyişmə: Görmə kəskinliyi sürətlə dəyişdiyi üçün eynək nömrələri tez-tez yenilənməli olur.
Diaqnostik Üsullar
Katarakt diaqnozu peşəkar bir oftalmoloq tərəfindən aparılan hərtərəfli müayinə ilə qoyulur. İstifadə olunan əsas testlər bunlardır:
| Test Üsulu | Məqsədi |
|---|---|
| Görmə Kəskinliyi Testi | Snellen kartı ilə görmə pozğunluğunun dərəcəsini ölçmək. |
| Biomikroskopiya | Yarıq lamba ilə linzanın tipini və kataraktın yerini təyin etmək. |
| Dilatasiya (Bəbək Genişlənməsi) | Tor qişa və görmə sinirini ətraflı müayinə etmək. |
| Tonometriya | Göz daxili təzyiqi ölçərək qlaukoma riskini istisna etmək. |
Kataraktın Müalicəsi və İdarə Edilməsi
Müalicənin əsas məqsədi görmə itkisini bərpa etməkdir. Müalicə üsulu xəstəliyin mərhələsinə görə müəyyən edilir.
Erkən Mərhələ İdarəetmə
Katarakt hələ başlanğıc səviyyəsindədirsə, görməni yaxşılaşdırmaq üçün yeni eynəklər və ya kontakt linzalar təyin edilə bilər. Parıltını azaltmaq üçün polyarizasiyalı gün eynəkləri və daha güclü oxu lampalarından istifadə tövsiyə olunur.
Cərrahi Müalicə Üsulları
Görmə itkisi gündəlik həyatı çətinləşdirdikdə cərrahi müdaxilə yeganə effektiv yoldur. Müasir üsullara aşağıdakılar daxildir:
- Fakoemulsifikasiya (FAKO): Ultrasəs dalğaları ilə bulanıq linza parçalanaraq çıxarılır və yerinə süni göz daxili linza (IOL) yerləşdirilir.
- Ekstrakapsüler Katarakt Ekstraksiyası (ECCE): Linzanın çox sərt olduğu xüsusi hallarda tətbiq edilir.
- Femto-Second Lazer (FLACS): Lazer texnologiyası ilə kəsiklərin daha dəqiq edildiyi müasir üsuldur.
Əməliyyat sonrası qulluq: İnfeksiya riskini azaltmaq üçün həkim tərəfindən təyin olunan antibiotik və iltihab əleyhinə damcılardan müntəzəm istifadə edilməlidir.
Nəticə
Katarakt dünyada ən çox rast gəlinən görmə pozğunluqlarından biri olsa da, erkən diaqnoz və düzgün cərrahi müdaxilə ilə tam müalicə oluna bilən bir xəstəlikdir. Göz sağlamlığınızı qorumaq üçün müntəzəm oftalmoloji müayinələrdən keçmək böyük əhəmiyyət kəsb edir.
