Katarakta: Səbəbləri, Simptomları, Diaqnozu və Müalicə Metodları
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Katarakta Nədir? Tərifi və Yaranma Mexanizmi
Katarakta, gözün daxili linzasının (linzanın) şəffaflığını itirərək buludlanması ilə xarakterizə olunan bir göz xəstəliyidir. Göz linzası, işığın tor qişaya (retina) fokuslanmasını təmin edən şəffaf bir struktur funksiyasını daşıyır. Katarakta inkişaf etdikdə, linza daxilində zülal yığılması baş verir; bu isə işığın düzgün keçməsinə mane olaraq görmə itkisinə yol açır.
Kataraktanın Səbəbləri və Risk Faktorları
Kataraktanın yaranmasında bir çox fərqli amil rol oynaya bilər. Bu faktorlar aşağıdakı kimi təsnif edilir:
- Yaşlanma: Ən çox rast gəlinən səbəbdir. Yaş artdıqca linzadakı zülallar strukturunu itirir və bulanıqlaşır.
- Genetik Faktorlar: Ailə tarixində katarakta olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir.
- Travma: Gözə dəyən zərbələr və ya zədələr linzanın şəffaflığını poza bilər.
- Şəkərli Diabet: Yüksək qan şəkəri səviyyəsi linzanın qidalanmasını pozaraq katarakta riskini artırır.
- Dərman İstifadəsi: Xüsusilə kortikosteroid tərkibli dərmanların uzunmüddətli istifadəsi mənfi təsir göstərir.
- Göz Əməliyyatları və İnfeksiyalar: Əvvəlki cərrahi müdaxilələr və ya uveit kimi infeksiyalar riski artırır.
- Xarici Təsirlər: Günəş işığına (UV şüaları) uzunmüddətli məruz qalma, siqaret və həddindən artıq alkoqol istifadəsi oksidləşdirici stress yaradır.
- Anadangəlmə Katarakta: Genetik pozğunluqlar və ya hamiləlik zamanı ananın keçirdiyi infeksiyalar/zərərli vərdişlər nəticəsində körpələrdə görülə bilər.
Kataraktanın Simptomları: Görmədə Hansı Dəyişikliklər Baş Verir?
Kataraktanın əlamətləri adətən tədricən inkişaf edir. Ən çox müşahidə olunan simptomlar bunlardır:
- Bulanıq Görmə: Dumanlı bir pəncərədən baxırmış kimi görmənin dumanlanması.
- Fotohəssaslıq: Parlaq işıqlara, günəşə və ya avtomobil faralarına qarşı həssaslıq və parıltı hissi.
- Gecə Görmə Çətinliyi: Zəif işıqlı mühitlərdə görmə qabiliyyətinin kəskin azalması.
- Rəng Qavrayışında Dəyişiklik: Rənglərin daha solğun, sarımtıl və ya cansız görünməsi.
- Diplopiya: Bir gözdə ikiqat görmə halının baş verməsi.
- Tez-tez Eynək Dəyişimi: Görmə kəskinliyinin sürətlə dəyişməsi səbəbindən eynək nömrələrinin tez-tez yenilənməsi.
Diaqnostik Üsullar
Katarakta diaqnozu peşəkar bir oftalmoloq tərəfindən aparılan ətraflı müayinə nəticəsində qoyulur. İstifadə olunan əsas testlər bunlardır:
| Test Üsulu | Təsviri |
|---|---|
| Görmə Kəskinliyi Testi | Snellen kartı ilə görmə dərəcəsinin müəyyən edilməsi. |
| Biomikroskopiya | Yarıq lamba ilə gözün ön strukturlarının və linzanın ətraflı müayinəsi. |
| Dilatasiya (Bəbək Genişlənməsi) | Göz bəbəyi böyüdülərək retina və optik sinirin yoxlanılması. |
| Tonometriya | Göz daxili təzyiqin ölçülməsi və qlaukoma riskinin istisnası. |
Kataraktanın Müalicəsi və İdarəedilməsi
Müalicənin əsas məqsədi görmə keyfiyyətini bərpa etməkdir. Müalicə üsulu xəstəliyin mərhələsinə görə müəyyən edilir.
Erkən Mərhələ İdarəetmə
Kataraktanın ilkin dövrlərində görmə problemlərini yüngülləşdirmək üçün eynək, kontakt linzalar və ya polyarizasiyalı gün eynəkləri tövsiyə oluna bilər. Oxu zamanı daha parlaq işıqlandırmadan istifadə etmək gündəlik fəaliyyəti asanlaşdırır.
Cərrahi Müalicə Üsulları
Görmə itkisi həyat keyfiyyətinə ciddi təsir etdikdə cərrahi müdaxilə yeganə effektiv yoldur. Müasir metodlar aşağıdakılardır:
- Fakoemulsifikasiya (FAKO): Ultrasəs dalğaları ilə buludlu linzanın parçalanaraq sorulması və yerinə süni göz daxili linzanın (IOL) yerləşdirilməsi.
- Ekstrakapsüler Katarakt Ekstraksiyası (ECCE): Linzanın çox sərt olduğu hallarda tətbiq edilən, linzanın böyük hissəsinin çıxarıldığı üsul.
- Femto-Saniyə Lazer (FLACS): Lazer texnologiyası ilə kəsiklərin daha dəqiq icra edildiyi müasir metod.
Əməliyyat sonrası qulluq: İnfeksiya riskini azaltmaq üçün həkim tərəfindən təyin olunan antibiotik və iltihab əleyhinə damcılardan müntəzəm istifadə edilməlidir.
Nəticə
Katarakta dünyada ən çox rast gəlinən görmə pozğunluqlarından biri olsa da, erkən diaqnoz və müasir cərrahi üsullarla tam müalicə oluna bilən bir xəstəlikdir. Göz sağlamlığınızı qorumaq üçün mütəmadi həkim müayinəsindən keçmək və simptomları vaxtında fərq etmək böyük əhəmiyyət kəsb edir.
