Kernikterus nədir?
Kernikterusun Səbəbləri
Hiperbilirubinemiya:
Yenidoğulmuşlarda qaraciyər hələ tam inkişaf etmədiyindən, bilirubini bədəndən kifayət qədər çıxara bilmir.
Sarılıq (Neonatal Jaundice):
Yüksək bilirubin səviyyələri, adətən, sarılıqla birlikdə görülür.
Hemolitik Xəstəlik:
Ana və körpənin qan qrupları arasında uyğunsuzluq (məsələn, Rh faktor uyğunsuzluğu) nəticəsində körpədə qırmızı qan hüceyrələrinin sürətli parçalanması.
Yenidoğulmuşun Qaraciyər Problemləri:
Qaraciyərin bilirubini metabolizə edə bilməməsi.
Enzimatik Pozğunluqlar:
G6PD çatışmazlığı kimi irsi ferment xəstəlikləri.
Doğum Travması:
Çətin doğuş nəticəsində qanamalar və hemoliz.
Prematürelik:
Vaxtından əvvəl doğulmuş körpələrdə qaraciyər funksiyaları zəif olur.
Kernikterusun Əlamətləri
Kernikterus adətən iki mərhələdə əlamətlərini göstərir:
1. Erkən Əlamətlər (Hiperbilirubinemiya)
Sarılıq:
Dərinin və gözlərin sararması.
Letarji:
Körpənin həddindən artıq yorğun və ya zəif görünməsi.
Zəif Emmə:
Körpənin yeməkdə çətinlik çəkməsi.
Ağlama:
Yüksək tonlu və davamlı ağlama.
2. İrəliləmiş Əlamətlər (Kernikterus)
Əzələ Sərtliyi və Arxaya Qövslənmə:
Körpənin bədəni sərtləşir və arxaya doğru qövslənir (opisthotonos).
Titrləmələr və ya Qıcolmalar:
Beyin zədəsi səbəbindən sinir sistemində tutmalar.
Anormal Göz Hərəkətləri:
Gözlərin qeyri-adi hərəkətləri və ya fiksasiyası.
Yüksək Ağrıya Həssaslıq:
Körpənin toxunuşa və səsə qarşı həssaslığı artır.
İrəliləmiş Hallarda:
Fiziki və əqli inkişaf geriliyi, eşitmə itkisinin yaranması.
Kernikterusun Diaqnostikası
Bilirubin Səviyyəsinin Ölçülməsi:
Qanda ümumi və birbaşa bilirubin səviyyələrinin təyini.
Klinik Müayinə:
Körpədə sarılıq əlamətləri və nevroloji problemlərin müşahidəsi.
Görüntüləmə Testləri:
Beyindəki zədələrin təsdiqlənməsi üçün MRI və ya CT scan.
Hematoloji Testlər:
Hemolitik xəstəlikləri və ya ferment çatışmazlığını yoxlamaq.
Kernikterusun Müalicəsi
1. Erkən Müalicə (Hiperbilirubinemiya Zamanı)
Fototerapiya:
Körpə mavi-yaşıl işıq altında saxlanılır, bu işıq bilirubini parçalayaraq bədəndən çıxışını asanlaşdırır.
İntravenöz Mayelər:
Körpənin maye və elektrolit balansını qorumaq üçün.
Ana Südü:
Sarılığı yüngülləşdirmək üçün körpəni tez-tez əmizdirmək.
2. İrəliləmiş Hallarda
Exchange Transfusion (Qan Dəyişdirmə):
Körpənin qanında bilirubin səviyyəsini tez bir zamanda azaltmaq üçün.
Təcili Tibbi Müdaxilə:
Beyin zədələnməsini məhdudlaşdırmaq üçün.
3. Reabilitasiya
Fiziki Terapiya:
Əzələ sərtliyini və hərəkət qabiliyyətini yaxşılaşdırmaq.
Nitq və Eşitmə Terapiyası:
Eşitmə və nitq problemlərinin aradan qaldırılması.
Kernikterusun Qarşısını Alma Yolları
Erkən Sarılıq Müalicəsi:
Körpədə sarılıq əlamətləri görülərsə, dərhal həkimə müraciət edin.
Qan Uyğunsuzluqlarının Nəzarəti:
Ana və körpənin qan qrupları və Rh faktoru erkən mərhələdə yoxlanılmalıdır.
Doğuşdan Sonra Müayinələr:
Yenidoğulmuşun qan bilirubin səviyyəsinin monitorinqi.
Prematüre Körpələrin Xüsusi Qulluğu:
Vaxtından əvvəl doğulmuş körpələrdə xüsusi qayğı və müntəzəm tibbi nəzarət.
Kernikterusun Uzunmüddətli Fəsadları
Nevroloji Problemlər:
Beyin zədələnməsi nəticəsində inkişaf gecikməsi və qıcolmalar.
Eşitmə İtkisi:
Koxlear zədələnmə səbəbindən sensorneural eşitmə itkisi.
Hərəkət Problemləri:
Serebral iflic və ya əzələ koordinasiyasının pozulması.
Əqli Gerilik:
Davranış və öyrənmə bacarıqlarında problemlər.
Nəticə
Kernikterus, vaxtında diaqnoz və müalicə edilmədikdə ciddi nevroloji zədələrə səbəb ola biləcək təhlükəli bir vəziyyətdir. Körpədə sarılıq əlamətləri və ya digər qeyri-adi simptomlar müşahidə edildikdə, dərhal tibbi yardım alınmalıdır. Erkən diaqnostika və düzgün müalicə kernikterusun qarşısını almaq üçün ən vacib addımlardır.