Kortizol hormonunun artıqlığı

Kortizol artıqlığının səbəbləri:

Kortizolun yüksək səviyyələrə çatmasına bir neçə səbəb ola bilər:

Kuşinq sindromu:

Kuşinq sindromu kortizolun uzun müddət ərzində həddindən artıq ifraz olunması və ya istifadə edilməsi ilə xarakterizə olunan bir vəziyyətdir. Kuşinq sindromunun səbəbləri arasında aşağıdakılar var:

Böyrəküstü vəz şişləri: Böyrəküstü vəzlərdə kortizol ifraz edən xoşxassəli və ya bədxassəli şişlər.

Hipofiz şişləri (Kuşinq xəstəliyi): Hipofiz vəzində prolaktinoma adlanan xoşxassəli şişlər adrenokortikotrop hormonun (ACTH) ifrazını artıraraq böyrəküstü vəzlərdən kortizol ifrazını stimullaşdırır.

Ektopik ACTH sindromu: ACTH ifraz edən bəzi ağciyər və ya digər orqanların şişləri böyrəküstü vəzləri həddindən artıq stimullaşdıraraq kortizol ifrazını artırır.

Steroid dərmanlarının uzun müddətli istifadəsi:

Kortikosteroidlər (məsələn, prednizon) uzun müddət istifadə edildikdə bədən kortizol səviyyələrini artırır və bu da hiperkortisizmə səbəb ola bilər.

Xroniki stress:

Stress bədənin kortizol ifrazını artıran bir vəziyyətdir. Uzun müddətli və xroniki stress bədənə zərər verə biləcək dərəcədə kortizol səviyyələrini artıra bilər.

Kortizol artıqlığının simptomları:

Kortizolun artması bir sıra simptomlara səbəb ola bilər, bu simptomlar aşağıdakılarla əlaqədardır:

Çəki artımı və yağ yığılması:

Kortizolun artması qarın bölgəsində, üzdə ("ay üz"), boyunda ("camış boynu") və kürəkdə yağ yığılmasına səbəb ola bilər. Əllər və ayaqlar isə nisbətən arıq qala bilər.

Dəri problemləri:

Dəri incə və zəif ola bilər, bu da asanlıqla qançırların yaranmasına səbəb ola bilər.

Bədəndə, xüsusilə qarın və budlarda bənövşəyi rəngli çatlaqlar (striae) görünə bilər.

Yorğunluq və əzələ zəifliyi:

Kortizol artıqlığı əzələ zəifliyi və ümumi yorğunluğa səbəb ola bilər.

Hipertoniya (yüksək qan təzyiqi):

Kortizolun artması bədəndə duz və suyun tutulmasına səbəb olur, bu da qan təzyiqinin yüksəlməsinə gətirib çıxarır.

Yüksək qan şəkəri:

Kortizol insulinə qarşı rezistensiyanı artıraraq qan şəkərinin yüksəlməsinə və diabet riskinin artmasına səbəb ola bilər.

Osteoporoz:

Kortizolun uzun müddət yüksək səviyyədə olması sümük sıxlığının azalmasına və osteoporoza səbəb ola bilər.

Cinsi istəksizlik və menstrual problemlər:

Qadınlarda kortizolun yüksək səviyyəsi menstrual dövrlərin nizamsız olmasına və ya kəsilməsinə, kişilərdə isə libidonun azalmasına və erektil disfunksiyaya səbəb ola bilər.

Duygusal və psixoloji dəyişikliklər:

Kortizolun artması depressiya, əsəbilik, narahatlıq və hətta davranış pozuntularına səbəb ola bilər.

İmmunitet sisteminin zəifləməsi:

Yüksək kortizol səviyyəsi iltihabı azaldaraq immun sistemini zəiflədə bilər və bu da bədəni infeksiyalara qarşı daha həssas hala gətirir.

Kortizol artıqlığının diaqnozu:

Kortizol səviyyələrinin artığını müəyyən etmək üçün həkimlər müxtəlif testlər aparırlar:

Sidik kortizol testi:

24 saatlıq sidik toplama ilə kortizol səviyyələri ölçülür.

Deksametazon supressiya testi:

Bu testdə xəstəyə müəyyən miqdarda deksametazon verilir və kortizol səviyyələrinin necə dəyişdiyi yoxlanılır.

Qan testi:

Qan testləri vasitəsilə səhər saatlarında kortizol səviyyələri yoxlanılır.

MRT və ya KT:

Böyrəküstü vəz və hipofizdəki hər hansı bir şişi aşkar etmək üçün maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT) və ya kompyuter tomoqrafiyası (KT) istifadə oluna bilər.

Kortizol artıqlığının müalicəsi:

Kortizol səviyyəsinin yüksəlməsinə səbəb olan faktorun müəyyən edilməsi müalicənin əsasını təşkil edir. Müalicə səbəbə bağlı olaraq fərqli üsullarla həyata keçirilə bilər:

Dərman müalicəsi:

Steroidlərin istifadəsinin dayandırılması: Əgər yüksək kortizol səviyyəsi steroid dərmanlarının uzun müddət istifadəsi ilə əlaqədardırsa, həkim bu dərmanları tədricən dayandıra bilər.

ACTH ifraz edən şişlər üçün dərmanlar: Əgər şişlərdən dolayı kortizol yüksəkdirsə, ACTH ifrazını azaldan dərmanlar istifadə edilə bilər.

Cərrahi müdaxilə:

Şişin çıxarılması: Əgər böyrəküstü vəz və ya hipofizdə şiş aşkar edilərsə, şişin cərrahi yolla çıxarılması müalicə ola bilər.

Radioterapiya:

Əgər cərrahi müdaxilə mümkün deyilsə və ya şişlər tam çıxarıla bilmirsə, radioterapiya istifadə oluna bilər.

Stressin idarə edilməsi:

Xroniki stress kortizol səviyyələrinin yüksək olmasına səbəb ola bilər. Stress idarəetmə texnikaları (məsələn, meditasiya, yoga, məşq) kortizol səviyyələrini normallaşdırmağa kömək edə bilər.

Kortizol artıqlığının qarşısını alma yolları:

Sağlam həyat tərzi: Yuxu rejiminin tənzimlənməsi, balanslı qidalanma və müntəzəm fiziki fəaliyyət kortizol səviyyələrini normada saxlamağa kömək edə bilər.

Stressin idarə edilməsi: Stressin idarə olunması üçün müxtəlif texnikalar tətbiq olunmalıdır (meditasiya, yoga, nəfəs məşqləri).

Müntəzəm müayinə: Kortikosteroid istifadə edən insanlar və ya hormon balanssızlığı simptomları olanlar müntəzəm olaraq həkim nəzarətində olmalıdırlar.

Nəticə:

Kortizolun yüksək səviyyələri ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər, lakin erkən diaqnoz və müvafiq müalicə ilə bu vəziyyət idarə oluna bilər. Əgər kortizol artıqlığı ilə bağlı simptomlar müşahidə edilirsə, bir endokrinoloqa müraciət etmək və lazımi testləri keçmək vacibdir.