Mantar infeksiyaları

Mantar İnfeksiyaları Haqqında Ümumi Məlumat

Mantar infeksiyaları, müxtəlif növ göbələklərin bədənin fərqli nahiyələrində çoxalması nəticəsində yaranan sağlamlıq problemləridir. Bu infeksiyalar dərini, dırnaqları, saçları və hətta daxili orqanları təsir edə bilər. Göbələklər təbiətdə geniş yayılmışdır və uyğun mühit tapdıqda sürətlə inkişaf edərək müxtəlif simptomlarla özünü büruzə verir.

Mantar İnfeksiyalarının Əsas Növləri

Mantar infeksiyaları törədici göbələyin növünə və təsir etdiyi bölgəyə görə bir neçə əsas qrupa bölünür:

1. Tinea (Dermatofitoz)

Dermatofit adlanan göbələklərin səbəb olduğu bu qrup, dəri, dırnaq və saçları hədəf alır. Tinea infeksiyaları təsir etdikləri bölgəyə görə aşağıdakı kimi təsnif edilir:

• Tinea Corporis (Bədən Göbələyi): Bədəndə dairəvi, qırmızı və qabıqlanan ləkələrlə müşahidə olunur. Formasına görə tez-tez "ringworm" adlandırılır.
• Tinea Pedis (Ayaq Göbələyi): Xalq arasında "atlet ayağı" kimi bilinir. Barmaq aralarında qaşıntı, yanma, soyulma və qoxu ilə xarakterizə olunur.
• Tinea Cruris (Qasıq Göbələyi): Qasıq və bud nahiyələrində qızartı və pullanma yaradır; xüsusilə idmançılarda yayğındır.
• Tinea Capitis (Baş Dərisi Göbələyi): Baş dərisində iltihab, qaşıntı və saç tökülməsinə səbəb olur; uşaqlarda daha çox rast gəlinir.
• Tinea Unguium (Onixomikoz): Dırnaqların qalınlaşması, rəng dəyişməsi və parçalanması ilə nəticələnən dırnaq göbələyi infeksiyasıdır.

2. Kandidiyaz

Candida adlı maya göbələklərinin nəzarətsiz çoxalması nəticəsində yaranır. Üç əsas forması mövcuddur:

• Oral Kandidiyaz (Ağız Göbələyi): Ağız daxilində və dildə ağ rəngli, süzmü şəklində ləkələr yaradır.
• Vaginal Kandidiyaz: Vaginal nahiyədə qaşıntı, yanma və ağ rəngli ifrazatla özünü göstərir.
• Kutanöz Kandidiyaz: Qoltuqaltı və sinə altı kimi rütubətli dəri büküşlərində qızartı və qabarcıqlar əmələ gətirir.

3. Pitiriyazis Versicolor

Malassezia maya göbələyinin səbəb olduğu bu infeksiya, dərinin rəngini dəyişdirir. Kürək, sinə və çiyin nahiyəsində açıq və ya tünd ləkələr yaradır. Bu ləkələr günəş işığında daha çox nəzərə çarpır.

4. Sistemik Mikozlar

İmmun sistemi zəif olan şəxslərdə (HİV, xərçəng xəstələri) daxili orqanları təsir edən ciddi infeksiyalardır:

• Aspergilloz: Ağciyərləri hədəf alır.
• Kriptokokkoz: Beyin və ağciyərlər üçün həyati təhlükə yaradır.

Mantar İnfeksiyalarının Simptomları

İnfeksiyanın növündən asılı olaraq simptomlar dəyişsə də, ümumi əlamətlər aşağıdakılardır:

Risk Faktorları və Səbəblər

Mantar infeksiyalarının yaranmasına şərait yaradan əsas amillər bunlardır:

• İsti və Nəmli Mühit: Rütubətli iqlim və yaş geyimlər göbələyin inkişafını sürətləndirir.
• Birbaşa Təmas: İnfeksiyalı şəxslərlə və ya hovuz, duş kimi ortaq məkanlarla təmas.
• Zəif İmmunitet: Xəstəliklər və ya müalicələr səbəbindən bədən müqavimətinin düşməsi.
• Antibiotik İstifadəsi: Bədənin təbii bakterial balansının pozulması.
• Fizioloji Hallar: Hamiləlik və şəkərli diabet (diabet) riski artırır.

Müalicə Metodları

Müalicə prosesi infeksiyanın şiddətinə görə həkim tərəfindən təyin edilir:

1. Antifungal Kremlər: Yüngül dəri infeksiyalarında (klotrimazol, terbinafin və s.) istifadə olunur.
2. Oral Dərmanlar: Sistemik və ya inadkar dırnaq göbələklərində (flukonazol, itrakonazol) tətbiq edilir.
3. Antifungal Şampunlar: Baş dərisi göbələyi üçün ketokonazol tərkibli vasitələr seçilir.
4. Cərrahi və Lazer Terapiyası: Ağır dırnaq göbələyi hallarında dırnağın çıxarılması və ya lazer müalicəsi tətbiq oluna bilər.

Qarşısını Alma Yolları

• Dərini və ayaqları daim quru saxlamaq.
• İctimai duş və hovuzlarda mütləq qoruyucu sandalet geyinmək.
• Pambıq kimi təbii materiallardan hazırlanmış, nəfəs alan geyimlərə üstünlük vermək.
• Ayaqlar üçün antifungal pudralardan istifadə etmək.
• Dırnaq baxımına diqqət yetirmək və təmizliyə riayət etmək.

Nəticə: Mantar infeksiyaları vaxtında diaqnoz qoyulduqda effektiv müalicə olunan bir problemdir. Simptomlar uzun müddət davam edərsə, mütləq mütəxəssis həkimə müraciət edilməlidir.