Mantar infeksiyaları

Mantar infeksiyalarının növləri:

Mantar infeksiyaları müxtəlif göbələklərdən qaynaqlanır və bədənin fərqli hissələrini təsir edə bilər. Aşağıda ən yaygın mantar infeksiyalarının növləri verilmişdir:

1. Tinea (dermatofitoz):

Dermatofit adlanan göbələklərin səbəb olduğu bu infeksiya növü dəri, dırnaq və saçlara təsir edir. Tinea infeksiyaları adətən adlarını təsir etdikləri bədən bölgəsindən alır.

Tinea corporis (bədən göbələyi): Bədəndə dairəvi, qırmızı, qabıqlanan ləkələrlə xarakterizə olunan göbələk infeksiyasıdır. Bu infeksiya bədənin hər yerində ola bilər və tez-tez "ringworm" adlanır (qurd ilə əlaqəsi yoxdur, lakin dairəvi formasına görə bu ad verilmişdir).

Tinea pedis (ayaq göbələyi): Ayaqların xüsusilə barmaqlar arası nahiyələrini təsir edir. "Atlet ayağı" olaraq da bilinir və qaşıntı, yanma, dərinin soyulması və qoxu ilə xarakterizə olunur.

Tinea cruris (qasıq göbələyi): Qasıq və bud nahiyələrində meydana gəlir. Xüsusilə kişi idmançılar arasında yayğındır və qaşıntı, qızartı və pullanma ilə müşahidə olunur.

Tinea capitis (baş dərisi göbələyi): Baş dərisini təsir edir və saç tökülməsi, qaşıntı və iltihabla özünü göstərir. Uşaqlar arasında daha çox rast gəlinir.

Tinea unguium (onixomikoz, dırnaq göbələyi): Dırnaqları təsir edir və dırnaqlarda qalınlaşma, rəng dəyişiklikləri və parçalanma ilə xarakterizə olunur. Ayaq dırnaqlarında daha çox müşahidə olunur.

2. Kandidiyaz:

Candida adlı maya göbələklərinin səbəb olduğu infeksiyadır. Candida göbələkləri təbii olaraq bədəndə mövcud ola bilər, lakin bəzən kontrolsuz şəkildə çoxalaraq infeksiyaya səbəb olur.

Oral kandidiyaz (ağız göbələyi): Ağzın içində və dil üzərində ağ rəngli, süzmüş kimi görünən ləkələrlə xarakterizə olunur. Xüsusilə immun sistemi zəif olan insanlarda görülür.

Vaginal kandidiyaz (vaginal göbələk infeksiyası): Vajinal bölgədə qaşıntı, yanma, ağ rəngli ifrazat və qızartı ilə müşahidə olunur. Tez-tez antibiotik istifadəsi, hamiləlik, diabet və ya zəif immun sistemi olan qadınlarda rast gəlinir.

Kutanöz kandidiyaz (dəri göbələyi): Dəridə rütubətli və qapalı bölgələrdə (məsələn, qasıq, qoltuqaltı və sinə altı) meydana gəlir. Qızartı, qaşıntı və bəzən su ilə dolu qabarcıqlar şəklində olur.

3. Pitiriyazis versicolor (rəng dəyişdirən göbələk):

Malassezia adlı bir maya göbələyi dəridəki rəng dəyişikliyi ilə xarakterizə olunan bu infeksiyaya səbəb olur. Dərinin üzərində açıq və ya tünd ləkələr meydana gətirir və əsasən kürək, sinə və çiyin nahiyəsində rast gəlinir. Bu infeksiya adətən günəş işığına məruz qaldıqda daha görünən olur.

4. Sistemik mikozlar:

Mantar infeksiyaları bəzən daxili orqanları təsir edə bilər, bu da daha ciddi və həyati təhlükə yaradan bir vəziyyətə səbəb olur. Sistemik mikozlar adətən zəifləmiş immun sisteminə malik insanlarda (məsələn, HİV, xərçəng və ya kimyaterapiya alan xəstələrdə) baş verir.

Aspergilloz: Aspergillus göbələyi tərəfindən yaranır və ağciyərlərə təsir edə bilər.

Kriptokokkoz: Cryptococcus göbələyi beynə və ağciyərlərə təsir edir və həyat üçün təhlükəli ola bilər.

Mantar infeksiyalarının simptomları:

Mantar infeksiyalarının simptomları infeksiyanın yerləşdiyi bədən nahiyəsindən və göbələyin növündən asılı olaraq fərqlənir. Ancaq ümumi simptomlar bunlardır:

Qaşıntı: Ən yaygın simptomlardan biridir. Dəri göbələkləri qaşınmağa səbəb olur və infeksiya olan nahiyə qıcıqlana bilər.

Qızartı və iltihab: Göbələk infeksiyası olan dəridə qızartı və iltihab müşahidə olunur.

Pullanma və soyulma: Dərinin üst təbəqəsində soyulmalar, qabıqlanma və pullanma görünə bilər.

Dırnaqlarda qalınlaşma və rəng dəyişiklikləri: Dırnaq göbələkləri dırnaqları qalınlaşdırır və sarımtıl və ya ağ rəngə çevrilir.

Ağrı və həssaslıq: Göbələk infeksiyaları bəzən ağrı və həssaslıq hissinə səbəb ola bilər, xüsusilə dırnaq göbələklərində.

Mantar infeksiyalarının səbəbləri:

Mantar infeksiyaları birbaşa göbələklərin çoxalması nəticəsində yaranır. Göbələklər adətən isti, rütubətli və qapalı mühitlərdə inkişaf edir. Aşağıda mantar infeksiyalarına səbəb olan əsas risk faktorları verilmişdir:

İsti və nəmli mühitlər: Göbələklər isti və nəm mühitləri sevdikləri üçün rütubətli iqlimlərdə, nəmli geyim və ya ayaqqabı geyindiyiniz zaman infeksiya riski artır.

Dəri ilə birbaşa təmas: Mantar infeksiyaları insandan insana və ya kontaminasiya olunmuş səthlərdən yoluxur. İdman zalı, hovuzlar, duşlar kimi ortaq məkanlarda ayaqların açıq olması infeksiya riskini artırır.

Zəif immun sistemi: Zəif immun sistemi olan insanlar (məsələn, HİV, xərçəng və ya transplantasiya sonrası dərman qəbul edənlər) göbələk infeksiyalarına daha çox meyillidir.

Antibiotik istifadəsi: Uzun müddətli antibiotik istifadəsi bədənin təbii bakterial mühitini poza bilər, bu da göbələklərin çoxalmasına şərait yaradır.

Hamiləlik və diabet: Hamiləlik və şəkərli diabet kimi hallarda göbələk infeksiyalarına qarşı daha həssas ola bilər.

Mantar infeksiyalarının müalicəsi:

Mantar infeksiyalarının müalicəsi göbələyin növünə, infeksiyanın yerləşdiyi bədən bölgəsinə və şiddətinə bağlı olaraq dəyişir. Ən çox istifadə edilən müalicə metodları aşağıdakılardır:

1. Antifungal kremlər və məlhəmlər:

Yüngül və orta dərəcəli dəri göbələk infeksiyalarında topikal antifungal dərmanlar istifadə edilir. Məsələn, klotrimazol, mikanozol və ya terbinafin tərkibli kremlər göbələkləri öldürməyə və infeksiyanı aradan qaldırmağa kömək edir.

2. Oral antifungal dərmanlar:

Daha ciddi və ya geniş yayılmış göbələk infeksiyalarında oral antifungal dərmanlar (məsələn, flukonazol, itrakonazol) istifadə edilir. Bu dərmanlar xüsusilə sistemik mikozlarda və dırnaq göbələklərində effektivdir.

3. Antifungal şampunlar:

Baş dərisindəki göbələk infeksiyaları üçün selenium sulfid və ya ketokonazol tərkibli antifungal şampunlar istifadə olunur.

4. Dırnaq göbələklərinin müalicəsi:

Dırnaq göbələklərinin müalicəsi uzun müddət tələb edir və həm oral, həm də topikal müalicə ehtiyac duyula bilər. Lazer terapiyası və dırnağın çıxarılması kimi cərrahi prosedurlar da bəzi hallarda istifadə edilə bilər.

Mantar infeksiyalarının qarşısını alma yolları:

Mantar infeksiyalarının qarşısını almaq üçün bəzi tədbirləri həyata keçirmək faydalıdır:

Ayaqları və dərini quru saxlamaq: Nəmli ayaqqabı və paltar geyinməkdən qaçınmaq, dərini nəm saxlamamaq vacibdir.

Ortaq məkanlarda qorunma tədbirləri: Hovuzlarda, idman zallarında və ictimai duşlarda ayaqları qoruyucu sandaletlər geyinmək infeksiyanın yayılmasının qarşısını ala bilər.

Dərinin nəfəs almasına imkan vermək: Sintetik və ya sıx geyimlərdən qaçaraq pambıq kimi təbii materiallardan olan paltarlar geyinmək dərinin nəfəs almasına kömək edir.

Antifungal pudralar: Ayaq və bədənin digər nəmli bölgələrini quru saxlamaq üçün antifungal pudralar istifadə edilə bilər.

Dırnaqların baxımı: Ayaq və əl dırnaqlarını təmiz və quru saxlamaq, dırnaqları düzgün şəkildə kəsmək infeksiya riskini azaldır.

Nəticə:

Mantar infeksiyaları, dəridə, dırnaqlarda və bədənin digər bölgələrində qaşıntı, qızartı və digər narahat edici simptomlarla müşahidə olunan yaygın bir sağlamlıq problemidir. Düzgün diaqnoz və müalicə ilə bu infeksiyalar tez və effektiv şəkildə idarə oluna bilər. Əgər göbələk infeksiyası simptomları uzun müddət davam edərsə və ya müalicəyə cavab vermirsə, həkimə müraciət etmək vacibdir.