Mitral qapaq çatışmazlığı
Mitral qapaq çatışmazlığının növləri:
Mitral qapaq çatışmazlığı iki əsas formada olur:
1. Kəskin mitral qapaq çatışmazlığı:
Kəskin mitral qapaq çatışmazlığı, qəfil meydana gəlir və adətən ürəkdə qəfil zədə və ya problem nəticəsində baş verir. Bu vəziyyət mitral qapağın qəfil zədələnməsi və ya infarkt kimi kəskin ürək hadisələri nəticəsində meydana çıxa bilər. Bu hal təcili tibbi müdaxilə tələb edir.
2. Xroniki mitral qapaq çatışmazlığı:
Xroniki mitral qapaq çatışmazlığı zamanla yavaş-yavaş inkişaf edir. Ürəyin nasoslama funksiyası azaldıqca və qapağın bağlanma qabiliyyəti zəiflədikcə bu vəziyyət daha da ağırlaşır. Xroniki mitral çatışmazlığı olan xəstələr uzun müddət simptomsuz qala bilər, lakin xəstəlik irəlilədikcə ürək funksiyası pisləşə bilər.
Mitral qapaq çatışmazlığının səbəbləri:
Mitral qapaq çatışmazlığı bir çox müxtəlif səbəbdən qaynaqlana bilər. Əsas səbəblər aşağıdakılardır:
Mitral qapaq prolapsı:
Mitral qapağın bir və ya hər iki yarısının (qapaqcıq) qalınlaşaraq normal bağlanmaması vəziyyətidir. Mitral prolaps ən yaygın səbəblərdən biridir və çox vaxt simptomsuz olur, lakin bəzi hallarda çatışmazlığa səbəb ola bilər.
Revmatik ürək xəstəliyi:
Revmatik qızdırma keçirmiş insanlarda mitral qapaqda zədələnmə, qalınlaşma və sərtləşmə meydana gələ bilər. Bu, qapağın düzgün işləməsinə mane olur və mitral çatışmazlığa səbəb ola bilər.
İnfarkt (miokard infarktı):
Ürək böhranı mitral qapağı dəstəkləyən əzələlərə zərər verə bilər və bu da qapağın düzgün bağlanmasına mane ola bilər.
İnfektiv endokardit:
Ürək qapaqlarının infeksiyası (endokardit) mitral qapağı zədələyərək onun düzgün bağlanmamasına səbəb ola bilər.
Kardiomiopatiya:
Ürək əzələsinin zəifləməsi ilə nəticələnən bu vəziyyət qapağın düzgün bağlanmasına mane olaraq çatışmazlıq yarada bilər.
Yaşlanma və kalsium yığılması:
Yaşlandıqca mitral qapaqda kalsium yığılması baş verir və bu da qapağın sərtləşməsinə və bağlanma qabiliyyətinin azalmasına səbəb ola bilər.
Doğuşdan gələn qapaq qüsurları:
Bəzi insanlar mitral qapağın anormal forması və ya qüsuru ilə doğula bilər, bu da mitral çatışmazlığa səbəb ola bilər.
Mitral qapaq çatışmazlığının simptomları:
Mitral qapaq çatışmazlığı ilkin mərhələlərdə çox vaxt simptomsuz ola bilər, xüsusilə xroniki formada. Lakin xəstəlik irəlilədikcə ürək funksiyasının azalması nəticəsində müxtəlif simptomlar meydana çıxa bilər:
Nəfəs darlığı:
Xüsusilə fiziki fəaliyyət zamanı və ya yatarkən nəfəs darlığı baş verə bilər. Bu, ağciyərlərə maye yığılması ilə əlaqədardır.
Yorğunluq:
Ürək bədənə kifayət qədər qan pompalaya bilmədiyi üçün xəstələr fiziki fəaliyyət zamanı tez yorula bilər.
Ürək döyüntülərinin sürətlənməsi və ya nizamsız olması (aritmiya):
Xəstələr tez-tez ürəklərinin sürətli və nizamsız döyündüyünü hiss edə bilərlər.
Sinə ağrısı (angina):
Nadir hallarda, xüsusilə irəliləyən hallarda sinədə ağrı və ya narahatlıq hissi ola bilər.
Ayaqlarda və ya qarında şişkinlik (edema):
Bədəndə maye yığılması nəticəsində ayaqlarda və qarın nahiyəsində şişkinlik yarana bilər.
Başgicəllənmə və ya huşun itirilməsi:
Ürəyin nasoslama funksiyası zəiflədikcə başgicəllənmə və hətta huşun itirilməsi baş verə bilər.
Mitral qapaq çatışmazlığının diaqnozu:
Mitral qapaq çatışmazlığını diaqnoz etmək üçün həkim xəstənin şikayətlərini dinlədikdən sonra müxtəlif testlər və müayinələr təyin edir. Əsas diaqnostik üsullar aşağıdakılardır:
Ekokardioqrafiya:
Mitral qapaq çatışmazlığını diaqnoz etmək üçün ən əsas üsuldur. Ürəyin ultrasəs müayinəsi ilə mitral qapağın necə işlədiyi, qapaqdakı daralma və ya sızma dərəcəsi, ürəyin və sol mədəciyin genişlənməsi qiymətləndirilir.
Doppler ultrasəs:
Doppler ultrasəsi qapaqda qan axınının geri qaçmasını (refluks) və çatışmazlığın şiddətini müəyyən etməyə kömək edir.
Elektrokardioqrafiya (EKQ):
Ürəyin elektrik aktivliyini ölçərək ürəyin genişlənməsi və ya zədələnməsi kimi problemləri aşkar edə bilər.
Rentgen müayinəsi:
Ürəyin ölçüsünü və ağciyərlərdə maye yığılmasını (ağciyər ödemi) müəyyən etməyə kömək edir.
Ürək kateterizasiyası:
Qapaqdakı problemləri və ürəyin işini dəqiq qiymətləndirmək üçün kateter vasitəsilə ürəyə kontrast boya vurularaq qapaqdakı çatışmazlıq təyin edilir.
Mitral qapaq çatışmazlığının müalicəsi:
Mitral qapaq çatışmazlığının müalicəsi xəstəliyin şiddətinə, xəstənin vəziyyətinə və ürəyin nasoslama funksiyasına bağlı olaraq dəyişir. Müalicə üsulları dərman müalicəsi və cərrahi müdaxilələri əhatə edə bilər.
1. Dərman müalicəsi:
Dərmanlar mitral qapaq çatışmazlığını aradan qaldırmasa da, simptomları idarə etmək və ürəyin işini yüngülləşdirmək üçün istifadə edilə bilər:
Diuretiklər: Bədəndə artıq mayeni çıxarmaq və şişkinliyi azaltmaq üçün istifadə edilir.
Beta-blokatorlar və ya ACE inhibitorları: Qan təzyiqini azaldır, ürək işini yüngülləşdirir və ürəyin zədələnməsini gecikdirir.
Antiaritmik dərmanlar: Ürək ritmini nizama salmaq və aritmiyanı idarə etmək üçün istifadə olunur.
Antikoaqulyantlar (qan durulducular): Mitral çatışmazlıq səbəbindən aritmiya (xüsusilə atrial fibrilyasiya) olan xəstələrdə qan laxtalarının qarşısını almaq üçün istifadə edilir.
2. Cərrahi müdaxilələr:
Mitral qapaq çatışmazlığının müalicəsində qapağın ciddi zədələnməsi və ya çatışmazlığın ağır olduğu hallarda cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Əsas əməliyyatlar aşağıdakılardır:
Mitral qapağın bərpası (rekonstruksiya): Əgər qapaq hələ çox zədələnməmişdirsə, cərrah qapağı təmir edərək onun normal işləməsini bərpa edə bilər.
Mitral qapağın dəyişdirilməsi: Əgər qapaq ciddi şəkildə zədələnmişdirsə, zədələnmiş qapaq mexaniki və ya bioloji (heyvan və ya insan toxumasından) qapaqla əvəz edilir.
3. Minimal invaziv prosedurlar:
Mitraklip kimi minimal invaziv üsullar, açıq ürək əməliyyatı riskli olan bəzi xəstələr üçün istifadə edilə bilər. Bu prosedurda mitral qapağa kiçik bir klip qoyularaq qapaqdakı sızma azaldılır.
Mitral qapaq çatışmazlığının fəsadları:
Mitral qapaq çatışmazlığı müalicə edilmədikdə ciddi fəsadlara səbəb ola bilər:
Ürək çatışmazlığı:
Ürəkdəki əlavə yük səbəbindən ürək zəifləyə və nəticədə ürək çatışmazlığı inkişaf edə bilər.
Aritmiya (atrial fibrilyasiya):
Mitral qapaq çatışmazlığı olan xəstələrdə atrial fibrilyasiya (ürəyin sürətli və nizamsız döyünməsi) inkişaf edə bilər, bu da qan laxtalanması və insult riskini artırır.
Ağciyər hipertansiyası:
Uzun müddətli mitral çatışmazlığı ağciyərlərdə təzyiqin artmasına səbəb ola bilər (ağciyər hipertansiyası).
Nəticə:
Mitral qapaq çatışmazlığı, mitral qapağın düzgün bağlanmaması səbəbindən ürəkdən geri qan axını ilə xarakterizə olunan ciddi bir qapaq xəstəliyidir. Erkən diaqnoz və müalicə ilə bu vəziyyətin yaratdığı simptomlar idarə oluna bilər və ürək funksiyası qoruna bilər. Müalicə üsulları dərman müalicəsi, qapaq bərpası və ya dəyişdirilməsi kimi cərrahi müdaxilələri əhatə edə bilər.