Öd daşı xəstəliyinin əmələ gəlmə səbəbləri?Öd qatılaşması
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Öd Daşı Xəstəliyi və Daşların Tərkibi
Öd kisəsində yaranan daşların böyük bir faizini xolesterin daşları təşkil edir. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, xolesterin daşları hər zaman təmiz xolesterindən ibarət olmur; bəzən daşın mərkəzində və ya kənar hissələrində kalsium duzları, piqmentlər və qlükoproteinlər də toplana bilər.
Xolesterin Daşlarının Yaranma Səbəbləri
Xolesterin mənşəli öd daşlarının formalaşmasında bir neçə əsas amil rol oynayır:
- Hamiləlik dövründəki hormonal dəyişikliklər
- Artıq çəki (köklük) və maddələr mübadiləsi pozğunluğu
- Qadın cinsi (statistik olaraq qadınlarda daha çox rast gəlinir)
- Sürətli arıqlamaq və şok pəhrizlər
- Öd kisəsində staz (ödün durğunluğu)
- Müəyyən dərman preparatlarının istifadəsi
Piqment Daşları üçün Risk Faktorları
Piqment daşlarının əmələ gəlməsi xolesterin daşlarından fərqli olaraq daha spesifik tibbi vəziyyətlərlə bağlıdır. Bu risk faktorlarına aşağıdakılar daxildir:
- Qaraciyər sirozu: Xüsusilə alkoqol mənşəli sirozlar zamanı risk yüksəkdir.
- Onikibarmaq bağırsağın divertikul xəstəliyi: Öd yollarının infeksiyalaşma riskini artırdığı üçün daş yaranmasına zəmin yaradır.
- Xroniki hemoliz: Qan hüceyrələrinin vaxtından əvvəl parçalanması.
- Öd yolları infeksiyaları: İltihabi proseslər daş formalaşmasını sürətləndirir.
- Cərrahi müdaxilələr: Geniş nazik bağırsaq rezeksiyası əməliyyatları.
- Hiperparatiroidi: Paratiroid vəzilərinin həddindən artıq aktivliyi.
Öd Daşı Xəstəliyinin Müalicə Edilməməsinin Fəsadları
Öd daşı xəstəliyi vaxtında müalicə olunmadıqda ciddi sağlamlıq problemlərinə və həyati təhlükəli fəsadlara yol aça bilər. Əgər daş öd kanalına düşərsə, öd kisəsinin divarında iltihablaşma başlayır. Bu vəziyyət kəskin ağrılar və kəskin xolesistit ilə nəticələnir.
| Fəsadın Adı | Təsviri və Nəticəsi |
|---|---|
| Öd Peritoniti | Kəskin xolesistit nəticəsində öd kisəsinin deşilməsi (perforasiya). |
| Mexaniki Sarılıq | Daşların öd yollarını tıxaması nəticəsində yaranır. |
| Kəskin Pankreatit | Öd daşlarının mədəaltı vəzi kanalını zədələməsi və ya qıcıqlandırması. |
| Bağırsaq Keçməməzliyi | Öd kisəsi və bağırsaq arasındakı fistuldan keçən daşın bağırsağı tutması. |
| Öd Kisəsi Xərçəngi | Uzun müddət müalicə olunmayan daşların yaratdığı xroniki qıcıqlanma riski artırır. |
Cərrahi Müdaxilə və Yüksək Riskli Hallar
Aşağıdakı hallarda öd kisəsi ilə bağlı risklər daha ciddi qiymətləndirilməlidir:
- Öd kisəsində 10 mm-dən böyük polip olması
- Nazik bağırsaqda geniş həcmli rezeksiya əməliyyatı keçirilməsi
- Salmonella Typhosa daşıyıcılığı (xərçəng riski yüksəkdir)
- Öd daşı olub uzaq ölkələrə uzunmüddətli işə gedənlər (təcili yardım imkanlarının məhdudluğu)
- Öd daşı ilə bərabər Sickle Cell (oraqvari hüceyrəli anemiya) xəstəliyi olanlar
Öd Qatılaşması: Səbəblər və Müalicə
Ultrasəs müayinəsi (USM) zamanı tez-tez rast gəlinən öd qatılaşması, müalicə olunmadıqda öd daşına çevrilə bilər.
Öd qatılaşmasının əsas səbəbləri:
- Xəstəxana şəraitində uzun müddət hərəkətsiz yatmaq
- Qidalanma rejiminə normal əməl etməmək
- Hamiləlikdən sonrakı dövr
- Öd yollarında yaranan daralmalar
Bir çox hallarda doğuşdan sonra və normal qidalanma rejiminə keçdikdə qatılaşma öz-özünə keçib gedə bilər. Lakin qatılaşma keçmirsə, mütləq dərman preparatları ilə müalicə olunmalıdır. Müalicə edilməyən qatılaşma kəskin xolesistitə, pankreatitə və nəticədə öd daşı xəstəliyinin formalaşmasına səbəb olur.
