Prostat xərçəngi nədir? Prostat Xərçənginin Simptomları
Prostat Xərçənginin Səbəbləri
Prostat xərçənginin dəqiq səbəbləri tam məlum olmasa da, bəzi faktorlar xəstəlik riskini artırır:
Risk Faktorları:
Yaş: Xəstəlik riski 50 yaşdan sonra əhəmiyyətli dərəcədə artır.
Genetik Yatqınlıq:
Ailə üzvlərində (ata, qardaş) prostat xərçəngi olanlarda risk daha yüksəkdir.
Etnik Mənsubiyyət:
Afrika mənşəli kişilərdə prostat xərçəngi daha çox rast gəlinir.
Hormonal Təsirlər:
Yüksək testosteron səviyyəsi xərçəng inkişafına təsir edə bilər.
Qidalanma:
Yağlı qidalarla zəngin, tərəvəz və meyvələrdən kasıb bir pəhriz risk faktorudur.
Prostat Xərçənginin Simptomları
Prostat xərçəngi erkən mərhələlərdə adətən simptomsuz olur. Simptomlar daha çox xəstəliyin irəliləmiş mərhələlərində ortaya çıxır və aşağıdakı şəkildə təzahür edə bilər:
Sidik Sisteminə Aid Simptomlar
Sidik Axarının Zəifləməsi:
Sidik axarının yavaşlaması və ya zəifləməsi.
Tez-tez Sidiyə Getmə:
Xüsusilə gecə saatlarında (nocturiya).
Sidik Saxlamaqda Çətinlik:
Təcili sidiyə getmə ehtiyacı.
Sidikdə Qan:
Nadirdir, lakin ola bilər.
Cinsi Funksiyalara Aid Simptomlar
Ejakulyasiya Zamanı Ağrı:
Sperma boşaldığı zaman ağrı və ya narahatlıq.
Sperma Azlığı:
Ejakulyasiya zamanı maye həcminin azalması.
Digər Əlamətlər
Pelvik Bölgədə və ya Beldə Ağrı:
Xüsusilə metastaz baş verdikdə.
Bədən Zəifliyi:
Yorğunluq, çəki itkisi və iştahsızlıq.
Sümük Ağrısı:
Xəstəlik sümük metastazı etdikdə (xüsusilə onurğa və kalçada).
Prostat Xərçənginin Diaqnozu
1. Klinik Müayinə
Dijital Rektal Müayinə (DRE):
Həkim rektumdan prostat vəziyə toxunaraq anormal sərtlik və ya böyümə olub-olmadığını yoxlayır.
2. PSA Testi
Prostat Xüsusi Antigen (PSA):
Qan analizi ilə prostat vəzi tərəfindən ifraz olunan PSA səviyyəsini ölçmək.
PSA səviyyəsinin yüksək olması prostat xərçəngi riskini göstərə bilər, lakin prostatit və ya benign prostat hiperplaziyası (BPH) də yüksək PSA-yə səbəb ola bilər.
3. Biopsiya
Şübhəli hallarda prostat toxumasından nümunə götürülərək laboratoriyada analiz edilir.
4. Görüntüləmə Müayinələri
MRT və ya KT: Prostat vəzi və ətraf toxumalarda xərçəngin yayılmasını qiymətləndirmək üçün.
Sümük Skanı: Metastaz ehtimalını araşdırmaq üçün.
Prostat Xərçənginin Müalicəsi
Müalicə xəstəliyin mərhələsinə, xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə və yaşına bağlı olaraq dəyişir.
1. Erkən Mərhələ Müalicəsi
Aktiv İzləmə:
Xəstəliyin yavaş irəlilədiyi hallarda mütəmadi müayinələrlə izləmə.
Radikal Prostatektomiya:
Prostat vəzi və ətraf toxumaların cərrahi yolla çıxarılması.
Radioterapiya:
Şüa terapiyası ilə xərçəng hüceyrələrinin məhv edilməsi.
2. İrəliləmiş Mərhələ Müalicəsi
Hormonal Terapiya:
Xərçəng hüceyrələrinin testosteronla qidalanmasının qarşısını almaq üçün hormon səviyyələrinin azaldılması.
Kimyaterapiya:
Bədənə yayılan xərçəng hüceyrələrini öldürmək üçün.
İmmunoterapiya:
Bədənin immun sistemini gücləndirərək xərçəngə qarşı mübarizə aparmaq üçün.
Sistemik Terapiya:
Metastazlı hallarda tətbiq olunur.
Prostat Xərçənginin Qarşısını Alma Yolları
Qidalanma
Sağlam Pəhriz:
Meyvə, tərəvəz, tam taxıllar və omeqa-3 yağ turşuları ilə zəngin qidalar yeyin.
Qırmızı ətin və yağlı qidaların istehlakını məhdudlaşdırın.
Müntəzəm Fiziki Aktivlik
Həftədə ən azı 150 dəqiqə orta səviyyəli idman edin.
Sağlam Çəki Saxlama
Obezlik prostat xərçəngi riskini artırır.
Tütün və Spirt İstifadəsini Məhdudlaşdırın
Müntəzəm Müayinələr
Ailə tarixi və yaş faktoru nəzərə alınaraq, 50 yaşdan yuxarı kişilərin müntəzəm PSA testi etdirməsi tövsiyə olunur.
Risk qrupundakı şəxslər üçün bu yoxlamalara 40-45 yaşında başlamaq məsləhət görülür.
Nəticə
Prostat xərçəngi erkən mərhələdə aşkar edildikdə yüksək sağalma şansı olan bir xəstəlikdir. Erkən diaqnoz üçün müntəzəm müayinələr və sağlam həyat tərzi əhəmiyyətlidir. Hər hansı narahatlıq hiss etdikdə dərhal tibbi yardım alınmalıdır. Prostat xərçənginin effektiv idarə edilməsi üçün erkən müdaxilə həyati əhəmiyyət daşıyır.