Plevrit
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Plevrit və Plevranın Quruluşu: Ümumi Baxış
Plevra, ağciyərləri xaricdən əhatə edən və onları qoruyan olduqca nazik bir membrandır. Bu membran hər iki ağciyəri ayrı-ayrılıqda bürüyərək tənəffüs sisteminin funksionallığını təmin edir. Plevrit isə bu təbəqələrin müxtəlif səbəblərdən iltihablanması və nəticədə tənəffüs zamanı şiddətli ağrıların yaranması vəziyyətidir.
Plevranın Təbəqələri və Funksiyası
Plevra membranı iki əsas təbəqədən ibarətdir:
- Visseral plevra: Ağciyərlərin səthini birbaşa əhatə edən daxili təbəqədir.
- Parietal plevra: Sinə divarının daxili hissəsini örtən xarici təbəqədir.
Bu iki təbəqə arasında plevral maye adlanan nazik bir maye qatı mövcuddur. Bu maye, nəfəs alma zamanı ağciyərlər və sinə divarı arasındakı sürtünməni azaldaraq ağciyərlərin sərbəst hərəkət etməsinə şərait yaradır. Plevrit zamanı bu təbəqələr iltihablanır, maye ifrazı artır və tənəffüs hərəkətləri ağrılı hala gəlir.
Plevritin Əsas Səbəbləri
Plevritin inkişaf etməsinə bir çox fərqli amil səbəb ola bilər. Bu səbəblər infeksion xəstəliklərdən travmalara qədər geniş bir spektri əhatə edir:
- Ağciyər İnfeksiyaları: Bakterial və ya viral sətəlcəm, qrip və tənəffüs yolu infeksiyaları plevra iltihabına yol açır. Həmçinin tüberkulyoz (vərəm) kimi xroniki infeksiyalar da plevritin əsas səbəblərindəndir.
- Autoimmun Xəstəliklər: Romatoid artrit və lupus kimi xəstəliklərdə immun sistemi bədənin öz toxumalarına hücum edərək plevra təbəqələrini iltihablandırır.
- Ağciyər Xərçəngi: Xərçəng hüceyrələrinin plevra təbəqələrinə yayılması (metastaz) şiddətli iltihaba və ağrılara səbəb olur.
- Plevral Mayenin Yığılması (Effuziya): Plevra boşluğunda həddindən artıq maye toplanması bəzən ağrısız olsa da, infeksiya ilə müşayiət olunduqda plevritə çevrilir.
- Ürək və Qan Dövranı Problemləri: Perikardit və ya ürək çatışmazlığı kimi vəziyyətlər plevral təbəqələrin zədələnməsinə səbəb ola bilər.
- Travmalar və Cərrahiyyə: Sinə nahiyəsinə dəyən zərbələr, qəzalar və ya ağciyər əməliyyatları plevranı zədələyərək iltihab yarada bilər.
Plevritin Əlamətləri və Simptomları
Plevritin ən xarakterik əlaməti kəskin sinə ağrısıdır. Bu ağrı xüsusilə dərin nəfəs alma, öskürək və ya asqırma zamanı bıçaq batması hissi ilə özünü büruzə verir. Xəstəliyin digər simptomları aşağıdakılardır:
- Nəfəs darlığı: Ağrıdan qaçmaq üçün xəstənin daha səthi və sürətli nəfəs alması nəticəsində yaranır.
- Öskürək: Plevra təbəqələrinin qıcıqlanması nəticəsində meydana gəlir.
- Atəş və üşütmə: Xüsusilə infeksion mənşəli plevritlərdə müşahidə olunur.
- Yan və kürək ağrısı: Ağrı bəzən sinə ilə məhdudlaşmayıb kürək nahiyəsinə də yayıla bilər.
- Plevral səs: Müayinə zamanı təbəqələrin sürtünməsi nəticəsində yaranan xüsusi səs.
Plevritin Növləri
Xəstəlik, plevral mayenin vəziyyətinə və yaranma səbəbinə görə iki qrupa bölünür:
| Plevrit Növü | Xüsusiyyətləri |
|---|---|
| Quru Plevrit | Maye yığılması olmur; təbəqələr bir-birinə sürtünərək kəskin ağrı yaradır. |
| Plevral Effuziya ilə Plevrit | Təbəqələr arasında maye yığılır; ağrı azalsa da, nəfəs darlığı kəskinləşir. |
Diaqnoz və Müayinə Üsulları
Plevrit diaqnozu mütəxəssis həkim tərəfindən klinik müayinə və laborator testlər əsasında qoyulur. İstifadə olunan əsas metodlar bunlardır:
- Fiziki müayinə: Stetoskop vasitəsilə plevral sürtünmə səsinin dinlənilməsi.
- Rentgen və KT (Kompüter Tomoqrafiyası): Ağciyərlərdəki infeksiyanı və maye yığılmasını vizuallaşdırmaq üçün istifadə edilir.
- Ultrasonoqrafiya: Maye yığılmasının dəqiq yerini müəyyən etmək üçün tətbiq olunur.
- Torasentez: Analiz üçün plevral boşluqdan maye nümunəsinin götürülməsi.
- Qan testləri: İltihabın və ya autoimmun xəstəliklərin varlığını yoxlamaq üçün aparılır.
Plevritin Müalicə Metodları
Müalicə prosesi birbaşa plevritə səbəb olan amilin aradan qaldırılmasına yönəlir. Tətbiq olunan əsas üsullar aşağıdakılardır:
- İltihab əleyhinə dərmanlar: Ağrını və iltihabı azaltmaq üçün ibuprofen tipli preparatlar.
- Antibiotiklər: Bakterial infeksiyaların müalicəsi üçün təyin edilir.
- Öskürək əleyhinə vasitələr: Ağrını artıran öskürək refleksini idarə etmək üçün istifadə olunur.
- Torasentez (Maye boşaldılması): Həddindən artıq maye yığıldıqda nəfəs darlığını aradan qaldırmaq üçün icra edilir.
- Spesifik müalicələr: Autoimmun xəstəliklər üçün kortikosteroidlər, xərçəng halında isə kimyaterapiya və ya radioterapiya tətbiq olunur.
Plevritdən Qorunma Yolları
Plevrit riskini minimuma endirmək üçün gigiyenik qaydalara riayət etmək, tənəffüs yolu infeksiyalarına qarşı peyvənd olunmaq və siqareti tərgitmək olduqca vacibdir. Autoimmun xəstəliyi olan şəxslər isə mütəmadi həkim nəzarətində olmalı və müalicələrini axatmamalıdırlar.
Nəticə olaraq, plevrit ciddi ağırlaşmalara yol aça biləcək bir vəziyyətdir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə taktikası xəstəliyin fəsad vermədən sağalması üçün həlledici rol oynayır.