Plevrit

Plevranın quruluşu və funksiyası:

Plevra, ağciyərləri qoruyan və hər iki tərəfdəki ağciyərləri əhatə edən nazik bir membrandır. Bu membranın iki təbəqəsi var:

Visseral plevra: Ağciyərlərin səthini birbaşa əhatə edən daxili təbəqədir.

Parietal plevra: Sinə divarının içərisini örtən xarici təbəqədir.

Bu iki təbəqə arasında plevral maye adlanan nazik bir maye təbəqəsi var. Bu maye, nəfəs alma zamanı ağciyərlər və sinə divarı arasındakı sürtünməni azaldaraq ağciyərlərin sərbəst hərəkət etməsinə imkan verir. Plevrit zamanı bu təbəqələr iltihablanır və maye ifrazı artır, nəticədə nəfəs alma zamanı güclü ağrı yaranır.

Plevritin səbəbləri:

Plevritin bir çox müxtəlif səbəbi ola bilər. Əsas səbəblər aşağıdakılardır:

1. Ağciyər infeksiyaları:

Sətəlcəm: Ağciyərlərdə bakterial və ya viral infeksiya, plevra təbəqələrinin iltihabına səbəb ola bilər.

Viral infeksiyalar: Qrip, tənəffüs yolu infeksiyaları və ya sətəlcəm kimi viral infeksiyalar plevritə səbəb ola bilər.

Tüberküloz: Tüberküloz (vərəm) kimi xroniki infeksiyalar da plevranın iltihabına və pleuraya səbəb ola bilər.

2. Autoimmun xəstəliklər:

Romatoid artrit və lupus kimi autoimmun xəstəliklər, bədənin immun sisteminin öz toxumalarına hücum etməsi nəticəsində plevrit yarada bilər. Bu vəziyyətdə plevra təbəqələri də iltihablanır.

3. Ağciyər xərçəngi:

Plevra təbəqələrinə yayılan ağciyər xərçəngi də plevritə səbəb ola bilər. Xərçəng hüceyrələrinin plevrada yayılması iltihaba və ağrılara yol açır.

4. Plevral mayenin yığılması:

Plevral effuziya: Bəzən plevra təbəqələri arasında çox miqdarda maye yığıla bilər. Bu vəziyyət ağrısız ola bilər, lakin infeksiya və ya iltihab olduqda plevral effuziya ilə yanaşı plevrit də müşahidə oluna bilər.

5. Ürək və qan dövranı problemləri:

Perikardit və ya ürək çatışmazlığı kimi ürək problemləri də plevritə səbəb ola bilər. Bu vəziyyətlərdə ürək ətrafındakı membranlar iltihablandıqda, plevral təbəqələr də təsirlənə bilər.

6. Travmalar və cərrahiyyə:

Sinə travması (qəza, zərbə və ya yaralanma) və ya ağciyərlə əlaqədar cərrahi müdaxilələr plevra təbəqələrini zədələyərək plevritə səbəb ola bilər.

Plevritin əlamətləri:

Plevritin əsas əlaməti sinə ağrısıdır. Sinə ağrısı, xüsusilə dərin nəfəs alma, öskürək və ya asqırma zamanı daha da şiddətlənir. Aşağıdakı simptomlar da plevrit zamanı müşahidə oluna bilər:

Sinə ağrısı: Plevritin ən xarakterik simptomu sinə nahiyəsində kəskin, bıçaq batırırmış kimi hiss edilən ağrıdır. Bu ağrı dərin nəfəs alarkən və ya öskürərkən daha da pisləşir.

Nəfəs darlığı: Ağrı səbəbilə xəstə daha səthi və sürətli nəfəs ala bilər, bu da nəfəs darlığı hissi yarada bilər.

Öskürək: Bəzi hallarda öskürək müşahidə olunur, bu da plevra təbəqələrinin qıcıqlanması ilə əlaqədardır.

Atəş və üşütmə: Əgər plevrit infeksiya səbəbindən yaranıbsa, xəstədə atəş və üşütmə ola bilər.

Yan ağrısı və ya kürək ağrısı: Ağrı yalnız sinədə deyil, həmçinin kürəkdə və ya yan tərəfdə də hiss edilə bilər.

Plevral səs: Həkim stetoskop vasitəsilə ağciyərləri dinlədikdə, plevra təbəqələrinin bir-birinə sürtünməsi nəticəsində yaranan səs (plevral səs) eşidilə bilər.

Plevritin növləri:

Plevritin bir neçə növü vardır, bunlar xəstəliyin səbəbinə və plevral mayenin vəziyyətinə əsaslanır:

1. Quru plevrit:

Bu növ plevritdə plevra təbəqələri arasında maye yığılması olmur. Plevra təbəqələri iltihablanır və nəfəs alma zamanı bir-birinə sürtünərək ağrıya səbəb olur.

2. Plevral effuziya ilə plevrit:

Bu növ plevritdə plevra təbəqələri arasında maye yığılır (plevral effuziya). Plevral effuziya plevrit ağrısını bir qədər yüngülləşdirə bilər, lakin yığılan maye nəfəs almağı çətinləşdirir və əlavə müalicə tələb edir.

Plevritin diaqnozu:

Plevrit diaqnozu həkimin klinik müayinəsi və müxtəlif testlər vasitəsilə qoyulur. Diaqnoz aşağıdakı üsullarla təsdiqlənə bilər:

Fiziki müayinə: Həkim stetoskopla ağciyərləri dinləyərək, plevra təbəqələrinin bir-birinə sürtünməsi nəticəsində yaranan plevral səsi aşkar edə bilər.

Rentgen: Sinə rentgeni plevral effuziyanı (plevra boşluğunda maye yığılmasını) aşkar etmək və ağciyərlərdə hər hansı bir infeksiyanı və ya digər problemləri müəyyən etmək üçün istifadə edilə bilər.

Kompüter tomoqrafiyası (CT): CT skanı ağciyərlərdəki hər hansı dəyişiklikləri daha detallı şəkildə göstərmək üçün istifadə edilə bilər.

Ultrasonoqrafiya: Plevra təbəqələri arasındakı maye yığılmasını daha dəqiq aşkar etmək üçün ultrasonoqrafiya edilə bilər.

Plevral mayenin analiz edilməsi (torasentez): Əgər plevral effuziya varsa, həkim bu mayeden nümunə götürərək laboratoriyada analiz edə bilər. Bu analiz plevritin səbəbini müəyyən etməyə kömək edir (infeksiya, xərçəng və ya digər səbəblər).

Qan testləri: Qan testləri iltihab, infeksiya və ya autoimmun xəstəliklərin mövcud olub-olmadığını müəyyən etmək üçün istifadə edilir.

Plevritin müalicəsi:

Plevritin müalicəsi onun səbəbindən asılıdır. Əsas müalicə üsulları aşağıdakılardır:

1. İltihab əleyhinə dərmanlar:

Plevritin səbəb olduğu iltihabı və ağrını azaltmaq üçün qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar (məsələn, ibuprofen) təyin edilir.

2. Antibiotiklər:

Əgər plevrit bakterial infeksiya səbəbindən yaranıbsa, antibiotiklər təyin edilir. Bu müalicə infeksiyanı aradan qaldıraraq iltihabın azalmasına kömək edir.

3. Öskürək əleyhinə dərmanlar:

Öskürək plevrit zamanı ağrını artırdığı üçün öskürəyi idarə etmək üçün öskürək əleyhinə dərmanlar istifadə edilə bilər.

4. Torasentez:

Əgər plevra boşluğunda çox miqdarda maye yığılıbsa (plevral effuziya), bu maye torasentez adı verilən bir prosedurla boşaldıla bilər. Bu prosedur nəfəs darlığını və ağrını azaltmağa kömək edir.

5. Autoimmun xəstəliklərin müalicəsi:

Plevrit autoimmun xəstəliklərlə əlaqəlidirsə (məsələn, lupus və ya romatoid artrit), xəstəyə kortikosteroidlər və ya digər immun sistemi tənzimləyici dərmanlar təyin edilə bilər.

6. Xərçəng müalicəsi:

Əgər plevrit ağciyər xərçəngi və ya başqa xərçəng səbəbindən yaranıbsa, xərçəngin müalicəsi (kimyaterapiya, radioterapiya və ya cərrahi müdaxilə) tələb oluna bilər.

Plevritdən qorunma:

Plevritin yaranmasının qarşısını almaq üçün müəyyən tədbirlər görülə bilər:

İnfeksiyaların qarşısının alınması: Soyuqdəymə, qrip və sətəlcəm kimi tənəffüs yolu infeksiyalarının qarşısını almaq üçün gigiyenik qaydalara riayət etmək və peyvəndlərdən istifadə etmək vacibdir.

Autoimmun xəstəliklərin nəzarətdə saxlanılması: Autoimmun xəstəlikləri olan insanlar mütəmadi olaraq həkim nəzarətində olmalı və iltihab əleyhinə müalicəni vaxtında almalıdırlar.

Siqareti tərgitmək: Siqaret çəkməmək və ağciyər sağlamlığını qorumaq plevrit və digər ağciyər xəstəliklərinin riskini azaldır.

Nəticə:

Plevrit ciddi ağrılarla müşayiət olunan ağciyər xəstəliklərindən biridir və vaxtında müalicə olunmadıqda ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Müalicə plevritin səbəbindən asılı olaraq dəyişir və əsasən infeksiya əleyhinə dərmanlar, iltihab əleyhinə vasitələr və lazım gələrsə cərrahi müdaxilə ilə həyata keçirilir. Erkən diaqnoz və müalicə xəstəliyin ağırlaşmasının qarşısını almaq üçün vacibdir.