Plevrit
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Plevrit Nədir? Plevranın Quruluşu və Funksiyası
Plevrit, ağciyərləri əhatə edən və qoruyan nazik membranın (plevra) iltihablanmasıdır. Bu membran iki əsas təbəqədən ibarətdir: ağciyərlərin səthini birbaşa örtən visseral plevra və sinə divarının daxili hissəsini örtən parietal plevra.
Bu iki təbəqə arasında yerləşən plevral maye, tənəffüs zamanı sürtünməni azaldaraq ağciyərlərin sərbəst hərəkətini təmin edir. Plevrit zamanı bu təbəqələr iltihablanır, maye ifrazı artır və nəticədə nəfəs alma zamanı kəskin ağrılar meydana gəlir.
Plevritin Əsas Səbəbləri
Plevritin inkişaf etməsinə bir çox fərqli amillər yol aça bilər. Əsas səbəblər aşağıdakı kimi qruplaşdırılır:
- Ağciyər İnfeksiyaları: Sətəlcəm (pnevmoniya), qrip kimi viral infeksiyalar və tüberküloz (vərəm) plevra təbəqələrinin iltihabına səbəb olan başlıca faktorlardır.
- Autoimmun Xəstəliklər: Lupus və romatoid artrit kimi xəstəliklərdə immun sistemi bədənin öz toxumalarına hücum edərək plevrit yarada bilər.
- Ağciyər Xərçəngi: Xərçəng hüceyrələrinin plevra təbəqələrinə yayılması şiddətli iltihab və ağrılara səbəb olur.
- Plevral Effuziya: Təbəqələr arasında həddindən artıq maye yığılması vəziyyətidir. İnfeksiya ilə müşayiət olunduqda plevritə yol açır.
- Ürək və Qan Dövranı Problemləri: Ürək çatışmazlığı və ya perikardit (ürək qişasının iltihabı) plevra təbəqələrinə təsir edə bilər.
- Travmalar və Cərrahiyyə: Sinə nahiyəsinə dəyən zərbələr, qəzalar və ya ağciyər əməliyyatları plevranı zədələyərək iltihab yarada bilər.
Plevritin Əlamətləri və Simptomları
Plevritin ən xarakterik əlaməti kəskin sinə ağrısıdır. Bu ağrı xüsusilə dərin nəfəs alarkən, öskürərkən və ya asqırarkən bıçaq batması hissi ilə özünü büruzə verir. Digər simptomlar bunlardır:
- Nəfəs darlığı: Ağrıdan qaçmaq üçün xəstənin səthi və sürətli nəfəs alması.
- Öskürək: Plevra təbəqələrinin qıcıqlanması nəticəsində yaranan quru öskürək.
- Atəş və üşütmə: Xüsusilə infeksion mənşəli plevritlərdə müşahidə olunur.
- Yan və kürək ağrısı: Ağrının sinə nahiyəsindən kürəyə doğru yayılması.
- Plevral səs: Müayinə zamanı təbəqələrin bir-birinə sürtünməsindən yaranan xüsusi səs.
Plevritin Növləri
Xəstəlik mayenin vəziyyətinə və yaranma səbəbinə görə iki növə ayrılır:
| Plevrit Növü | Xüsusiyyətləri |
|---|---|
| Quru Plevrit | Maye yığılması olmur, təbəqələr bir-birinə sürtünərək şiddətli ağrı verir. |
| Plevral Effuziya ilə Plevrit | Təbəqələr arasında maye yığılır; ağrı azalsa da, nəfəs darlığı artır. |
Diaqnoz Üsulları
Plevrit diaqnozu peşəkar həkim müayinəsi və aşağıdakı testlər vasitəsilə qoyulur:
- Fiziki müayinə: Stetoskopla plevral sürtünmə səsinin dinlənilməsi.
- Görüntüləmə testləri: Sinə rentgeni, Kompüter Tomoqrafiyası (CT) və Ultrasonoqrafiya.
- Torasentez: Plevra boşluğundakı mayedən nümunə götürülərək laborator analiz edilməsi.
- Qan testləri: İltihab və ya autoimmun xəstəliklərin markerlərinin yoxlanılması.
Plevritin Müalicəsi
Müalicə protokolu plevritin yaranma səbəbinə uyğun olaraq təyin edilir:
- İltihab əleyhinə dərmanlar: Ağrını və iltihabı azaltmaq üçün istifadə olunur.
- Antibiotiklər: Bakterial infeksiyaları aradan qaldırmaq üçün tətbiq edilir.
- Torasentez (Maye boşaldılması): Nəfəs darlığını aradan qaldırmaq üçün artıq mayenin çıxarılması.
- Spesifik müalicələr: Autoimmun xəstəliklər üçün kortikosteroidlər, xərçəng üçün kimyaterapiya və ya cərrahi müdaxilə.
Plevritdən Qorunma Yolları
Ağciyər sağlamlığını qorumaq üçün siqareti tərgitmək, tənəffüs yolu infeksiyalarına qarşı gigiyena qaydalarına riayət etmək və peyvəndlərdən istifadə etmək vacibdir. Autoimmun xəstəliyi olanlar müntəzəm həkim nəzarətində olmalıdırlar.
Nəticə etibarilə, plevrit ciddi ağırlaşmalara yol aça biləcək bir vəziyyətdir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə xəstəliyin fəsad vermədən sağalması üçün həlledici rol oynayır.
