Mantar xəstəliyi nədir?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Mantar Xəstəlikləri və Onların Təsnifatı
Mantar xəstəlikləri, dərini, saçları, dırnaqları və bəzi hallarda daxili orqanları hədəf alan infeksion proseslərdir. Bu infeksiyalar patogen göbələklərin növündən və yayıldığı nahiyədən asılı olaraq müxtəlif formalarda təzahür edir. Xəstəliyin effektiv idarə olunması üçün onun növünü və simptomlarını düzgün müəyyən etmək zəruridir.
Dərinin Səthi Mantar İnfeksiyaları: Tinea
Tinea infeksiyaları dəri, saç və dırnaqları təsir edən ən geniş yayılmış mantar növlərindən biridir. Bu infeksiyalar adətən yarandığı nahiyəyə uyğun olaraq aşağıdakı kimi təsnif edilir:
- Tinea pedis (idmançı ayağı): Ayaqlarda və barmaqlar arasında qaşınma, çatlaq və qızartı ilə xarakterizə olunur.
- Tinea cruris (göbəkdə mantar): Tibbi ədəbiyyatda "jock itch" olaraq da bilinir; göbək nahiyəsində qaşınma və qızartı ilə müşahidə edilir.
- Tinea corporis: Bədənin müxtəlif nahiyələrində ortaya çıxan dairəvi qırmızı səpgilərdir.
- Tinea capitis: Baş dərisində meydana gələn, saç tökülməsinə və kəskin qaşınmaya səbəb olan infeksiyadır.
- Tinea unguium (onikomikoz): Dırnaq mantarı olaraq tanınır; dırnaqların qalınlaşmasına, rəng dəyişikliyinə və kövrəkləşməsinə yol açır.
Candidiasis və Dermatofitozlar
Candidiasis, Candida cinsi göbələklərin törətdiyi bir infeksiyadır və müxtəlif formalarda inkişaf edə bilər. Ağız candidiasis (aft) ağız boşluğunda ağ lövhələr yaradır, vaginal candidiasis isə qadınlarda qaşınma, yanma və axıntı ilə müşahidə olunur. Dəri candidiasis isə adətən qasıq və qoltuqaltı kimi nəmli və isti bölgələrdə inkişaf edir.
Dermatofitozlar isə keratinlə zəngin olan toxumaları (dəri, saç, dırnaq) hədəf alan xüsusi dermatofit göbələklərindən qaynaqlanır. Bu göbələklər bədənin müdafiə baryerlərini keçərək lokal infeksiyalara səbəb olur.
Sistemik Mantar İnfeksiyaları
Sistemik infeksiyalar daha ciddi xarakter daşıyır və bədənin daxili orqanlarını təsir edir. Bu vəziyyət adətən immun sistemi zəif olan şəxslərdə müşahidə olunur:
| İnfeksiya Növü | Törədici Göbələk | Təsir Etdiyi Nahiyə |
|---|---|---|
| Aspergilloz | Aspergillus | Adətən ağciyərlər |
| Kriptokokoz | Cryptococcus | Daxili orqanlar (xüsusilə AİDS xəstələrində) |
| Histoplazmoz | Histoplasma | Ağciyərlər |
Mantar İnfeksiyalarının Simptomları
Mantar infeksiyasının əlamətləri infeksiyanın növünə və yerləşdiyi nahiyəyə görə fərqlənir. Ən çox rast gəlinən simptomlar aşağıdakılardır:
- Dəridə qızartı, qaşınma və qabarıq dairəvi ləkələr.
- Saçların tökülməsi və ya qırılması (tinea capitis).
- Dırnaqların rənginin dəyişməsi və qalınlaşması.
- Nəmli bölgələrdə (vagina, göbək) yanma və ağrı.
- Sistemik infeksiyalarda öskürək, nəfəs darlığı və bədən ağrıları.
Risk Faktorları və Diaqnoz Metodları
Mantarların sürətlə çoxalması üçün müəyyən mühit faktorları tələb olunur. Nəm və isti mühitlər, zəif immun sistemi, uzunmüddətli antibiotik və ya steroid istifadəsi əsas risk faktorlarıdır. Həmçinin, diabet (şəkərli diabet) və şəxsi gigiyena qaydalarına riayət etməmək infeksiyaya yoluxma ehtimalını artırır.
Diaqnoz qoyularkən həkimlər klinik əlamətləri dəyərləndirir. Dəqiq diaqnoz üçün mikroskopik müayinə və göbələyin növünü təyin etmək məqsədilə mantar kulturası analizləri aparılır.
Müalicə və Qarşısının Alınması
Mantar infeksiyalarının müalicəsində əsasən antifungal dərmanlar istifadə olunur. Müalicə prosesi infeksiyanın şiddətinə görə iki formada aparılır:
- Topikal Müalicə: Dəri və dırnaq infeksiyaları üçün krem, məlhəm və spreylər (məsələn: klotrimazol, mikonazol).
- Sistemik Müalicə: Ağır hallarda istifadə olunan oral tabletlər və ya intravenöz dərmanlar (məsələn: flukonazol, terbinafin).
İnfeksiyadan qorunmaq üçün ayaqları və nəmli bölgələri quru saxlamaq, şəxsi əşyaları paylaşmamaq və ictimai yerlərdə (hovuz, duş) fərdi ayaqqabılardan istifadə etmək vacibdir. İmmunitetin gücləndirilməsi və sağlam həyat tərzi infeksiyalara qarşı bədənin müqavimətini artırır.
