Psixoanalitik Psixoterapiyada Pulsuz Assosiasiya
Məqsəd nədir?
Şüuraltı materialı üzə çıxarmaq: İnsan beyni bəzi duyğu və düşüncələri şüuraltına basdırır. Pulsuz assosiasiya həmin basdırılmış materialların üzə çıxmasına kömək edir.
Daxili ziddiyyətləri tapmaq: Senzurasız danışma vasitəsilə pasiyentdəki daxili konfliktlər və travmatik izlər daha asan görünür hala gəlir.
Müdafiə mexanizmlərini aşkarlamaq: Danışarkən mövzunun dəyişdirilməsi, pauzalar və ya müəyyən mövzulardan qaçma halları müdafiə mexanizmlərinin əlaməti sayılır və terapevt üçün dəyərli ipuçları yaradır.
Pulsuz assosiasiyanın necə tətbiq olunur?
Terapevtin tapşırığı: Terapevt pasiyentə deyir:
"Ağlınıza gələn hər şeyi, əlaqəsiz və məntiqsiz olsa belə, mənimlə bölüşün. Heç nəyi gizlətməyin və senzura etməyin."
Danışıq prosesi: Pasiyent bir mövzu haqqında danışmağa başlayır və danışarkən müxtəlif mövzulara "assosiativ şəkildə" keçir (məsələn, bir hadisədən uşaqlıq xatirəsinə, oradan qorxu hissinə).
Müşahidə və analiz: Terapevt bu sərbəst axın zamanı hansı məqamların emosional reaksiya doğurduğunu, hansı yerlərdə fasilə verdiyini və ya mövzudan yayınmağa çalışdığını müşahidə edir.
Simvolik və metaforik izah: Səsləndirilən fikirlər şüuraltının simvolik dili ilə əlaqələndirilir və terapevt tərəfindən analitik olaraq işlənir.
Pulsuz assosiasiyanın psixoterapiyada rolu
Şüuraltı arzu və qorxuları aşkar etmək: Pasiyentin uşaq yaşlarından bəri basdırdığı emosiyalar və travmalar ortaya çıxır.
Duyğusal yüklənmiş mövzuları tapmaq: Danışdıqca pasiyentin hansı mövzularda daha çox gərginlik və ya narahatlıq yaşadığı aydın olur.
Təkrarlanan mövzular və simvollar: Xəyal və ya sözlərdə təkrarlanan motivlər pasiyentin dərin psixoloji ehtiyaclarını və konfliktlərini göstərir.
Pulsuz assosiasiya ilə bağlı Freydin fikri:
Freydə görə insanın dilə gətirdiyi hər bir fikir, hətta mənasız və əlaqəsiz görünən sözlər belə, şüuraltının məhsuludur və onların kökü pasiyentin daxili dünyasında yatır.
Müasir psixoterapiyada
Bu texnika klasik psixoanalizdə çox geniş istifadə olunsa da, bəzi müasir psixodinamik yanaşmalarda da uyğun şəkildə tətbiq edilir. Bəzi terapevtlər bu texnikanı daha "yumşaq" və strukturlaşdırılmış formada istifadə edirlər.