Qida allergiyası

Qida Allergiyasının Səbəbləri

Qida allergiyası, bədənin müəyyən qidaları və ya qida komponentlərini "zərərli" maddə kimi tanıması nəticəsində yaranır. Bu halda immun sistemi həmin maddəyə qarşı antikorlar (xüsusilə IgE antikoru) istehsal edir və bu da allergik reaksiyaya səbəb olur. Aşağıda ən çox qida allergiyasına səbəb olan qidalar sıralanır:

Qida Allergiyasının Səbəbləri

Qida allergiyası, bədənin müəyyən qidaları və ya qida komponentlərini "zərərli" maddə kimi tanıması nəticəsində yaranır. Bu halda immun sistemi həmin maddəyə qarşı antikorlar (xüsusilə IgE antikoru) istehsal edir və bu da allergik reaksiyaya səbəb olur. Aşağıda ən çox qida allergiyasına səbəb olan qidalar sıralanır:

1. Fıstıq və Düyü

Fıstıq: Uşaqlarda və böyüklərdə ən yayılmış qida allergiyalarından biridir. Fıstıq allergiyası şiddətli reaksiyalara səbəb ola bilər.

Qoz-fındıq: Qoz, badam, keşyu və ya fındıq kimi quru meyvələr də güclü allergik reaksiyalara səbəb ola bilər.

2. Süd

İnək südü: Xüsusilə körpə və uşaqlarda süd allergiyası çox yaygındır. Bu allergiya südün proteinlərinə (kazein və zərdab) qarşı immun reaksiya nəticəsində yaranır.

3. Yumurta

Yumurta: Yumurta allergiyası adətən uşaqlarda meydana gəlir. Yumurtanın ağında olan proteinlər bu allergiyanı tetikleyir, lakin bəzi hallarda yumurta sarısı da reaksiya yarada bilər.

4. Balıq və Dəniz Məhsulları

Balıq və qabıqlı dəniz məhsulları (karides, ilbiz, lobster və s.) çox güclü allergik reaksiyalara səbəb ola bilər. Bu növ allergiyalar adətən həyat boyu davam edir və çox vaxt anafilaksiyaya səbəb olur.

5. Buğda

Buğda: Buğdada olan proteinlər bəzi insanlarda allergik reaksiyalara səbəb ola bilər. Bu allergiya çölyak xəstəliyindən fərqlidir, lakin qida qəbul edildikdə bənzər simptomlara səbəb ola bilər.

6. Soya

Soya: Soya məhsulları bəzi insanlarda, xüsusilə də uşaqlarda, allergiyaya səbəb ola bilər. Soya çoxlu emal edilmiş qidalarda mövcuddur və allergik reaksiyalar müxtəlif formalarda baş verə bilər.

Qida Allergiyasının Simptomları

Qida allergiyasının simptomları qidanın qəbulundan bir neçə dəqiqə və ya saatlar sonra baş verə bilər. Simptomlar yüngül ola biləcəyi kimi, ağır hallarda həyati təhlükəsi olan reaksiyalar da müşahidə edilə bilər.

1. Yüngül və Ortada Olan Simptomlar

Qaşınma və döküntü: Dəridə qaşıntı, qızartı və ürtiker (kurdeşen) şəklində döküntülər meydana gələ bilər.

Üzdə və ya dodaqlarda şişkinlik: Dodaqlarda, göz qapaqlarında və üzdə şişkinlik baş verə bilər.

Qarın ağrısı, bulantı və ya qusma: Qida allergiyası qarında ağrı, şişkinlik, bulantı və qusma kimi həzm sistemi simptomlarına səbəb ola bilər.

Dodaq, ağız və boğazda qaşınma: Qida allergiyası olan insanlar dodaqlarında və ya ağızlarında qaşınma və ya qəribə bir hiss hiss edə bilərlər.

2. Şiddətli Allergik Reaksiyalar (Anafilaksi)

Anafilaksi, qida allergiyasının ən ağır formasıdır və həyati təhlükə yarada bilər. Aşağıdakı simptomlar anafilaksinin göstəricisi ola bilər:

Tənəffüs yollarının daralması və nəfəs darlığı: Boğazda və ya tənəffüs yollarında daralma nəticəsində nəfəs almaqda çətinlik.

Boğazda və ya dildə şişkinlik: Boğaz və dil şişərək nəfəs yollarının bağlanmasına səbəb ola bilər.

Ürək döyüntülərinin sürətlənməsi və ya qan təzyiqinin düşməsi: Anafilaksi zamanı qan təzyiqi sürətlə düşərək şok və huşun itməsi baş verə bilər.

Huşunu itirmə: Qan təzyiqinin aşağı düşməsi və ya oksigen çatışmazlığı nəticəsində xəstə huşunu itirə bilər.

Anafilaksi çox ciddi bir reaksiyadır və təcili tibbi yardım tələb edir. Bu halda dərhal epinefrin (adrenalin) injeksiyası edilməlidir.

Qida Allergiyasının Diaqnostikası

Qida allergiyasının diaqnozu həkim tərəfindən xəstənin tibbi tarixi və simptomları əsasında qoyulur. Aşağıdakı testlər diaqnostikanı dəqiqləşdirmək üçün istifadə edilə bilər:

Dəri Testləri

Həkim kiçik miqdarda şübhəli allergeni dəriyə tətbiq edir və reaksiyanı izləyir. Bu test qida allergiyasına qarşı həssaslığı müəyyən etmək üçün istifadə edilir.

Qan Testləri (Spesifik IgE Testləri)

Qanda allergiyaya səbəb olan spesifik immunoglobulin E (IgE) antikorlarının səviyyəsi ölçülür. Bu test qida allergiyasını müəyyən etmək üçün istifadə olunur.

Eliminasiya Diyeti

Şübhəli qidanın diyetdən çıxarılması və daha sonra həkim nəzarəti altında qida yenidən təqdim edilir. Bu üsul allergiyanın mənbəyini müəyyən etmək üçün istifadə edilir.

Provokasiya Testləri

Həkim nəzarətində kiçik dozalarla şübhəli qida verilir və xəstənin reaksiyası izlənir. Bu test yalnız ciddi yan təsirlərin olmadığı hallarda aparılır.

Qida Allergiyasının Müalicəsi

Qida allergiyasının müalicəsi əsasən allergik reaksiyanın qarşısını almaq və şiddətli hallarda təcili müdaxilə etmək məqsədi daşıyır.

1. Qidadan Uzaq Durmaq (Eliminasiya)

Allergiyaya səbəb olan qidaları diyetdən tamamilə çıxarmaq ən təsirli müalicə üsuludur. Allergiyanı tetikleyən qidalar və onların tərkibindəki maddələrə xüsusi diqqət yetirilməli və qida məhsullarının etiketləri diqqətlə oxunmalıdır.

2. Antihistaminlər

Qaşınma, şişkinlik və digər yüngül simptomları azaltmaq üçün antihistamin dərmanlar istifadə edilir. Bu dərmanlar histaminin təsirini bloklayaraq simptomları yüngülləşdirir.

3. Adrenalin (Epinefrin) İnjeksiyası

Anafilaksi zamanı epinefrin (adrenalin) dərhal tətbiq edilməlidir. Bu dərman nəfəs yollarını genişləndirir, qan təzyiqini normallaşdırır və həyati təhlükə yaradan reaksiyaları aradan qaldırır. Qida allergiyası olan insanlara adətən epinefrin avtoinjektoru təyin olunur və bu, təcili vəziyyətdə istifadə edilməlidir.

4. Təcili Tibbi Müdaxilə

Şiddətli allergik reaksiyalar (anafilaksi) zamanı təcili tibbi yardım çağırılmalıdır. Epinefrin injeksiyası tətbiq edildikdən sonra xəstə dərhal xəstəxanaya çatdırılmalıdır.

Qida Allergiyası ilə Yaşamaq: Profilaktika və Tövsiyələr

Qida allergiyası olan insanlar bəzi ehtiyat tədbirlərinə əməl etməli və qida təhlükəsizliyinə xüsusi diqqət yetirməlidirlər:

Etiketləri Yaxından Oxumaq: Allergiyaya səbəb olan maddələrin məhsulun tərkibində olub olmadığını yoxlamaq üçün hər zaman qida məhsullarının etiketlərini oxuyun. Xüsusilə emal edilmiş qidaların tərkibi diqqətlə izlənilməlidir.

Restoranlarda Ehtiyatlı Olmaq: Restoranlarda və ya ictimai yemək yerlərində qida allergiyanız haqqında məlumat verin. Hər hansı bir qida məhsulunun tərkibində allergenlərin olub-olmadığını öyrənmək üçün suallar verin.

Epinefrin avtoinjektoru daşımaq: Qida allergiyası olan insanlar həmişə yanlarında epinefrin avtoinjektoru daşımalıdırlar. Bu, təcili müdaxilə üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.

Tibbi Bilezik Taxmaq: Allergiyanız olan qidanı göstərən tibbi bir bilezik taxmaq təcili vəziyyətlərdə tibbi heyətə məlumat verə bilər.

Ailə və Dostları Məlumatlandırmaq: Yaxınlarınızı və iş yoldaşlarınızı qida allergiyanız haqqında məlumatlandırın və onlara epinefrin avtoinjektorunun necə istifadə olunacağını öyrədin.

Nəticə

Qida allergiyası ciddi bir sağlamlıq problemi ola bilər və bəzi hallarda həyat üçün təhlükə yarada bilər. Allergiyaya səbəb olan qidalardan uzaq durmaq, epinefrin avtoinjektoru daşımaq və qida təhlükəsizliyinə riayət etmək qida allergiyasının idarə edilməsində mühüm rol oynayır. Anafilaksi kimi şiddətli reaksiyalar dərhal tibbi müdaxilə tələb edir. Allergenlərdən uzaq durmaq və ehtiyatlı davranmaq, qida allergiyası olan insanların həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırmağa kömək edəcəkdir.